17 December 2018

Het pillenprobleem van Dick Bijl. Boekbespreking

Dick Bijl (2018)
Het pillenprobleem
In een vorig blog vergeleek ik Het pillenprobleem van Dick Bijl met Ontpillen van David van Bodegom. Nu een bespreking van het boek van Dick Bijl.

Een rode draad door het boek is: betrouwbaarheid van informatievoorziening over medicijnen. Simpel feit: de farmaceutische industrie is belanghebbende bij informatievoorziening over de medicijnen die ze produceert. Net zoals Volkswagen belanghebbende is bij de cijfers over de uitstoot van dieselauto's (dieselfraude). Die producten beïnvloeden onze gezondheid. Daarmee zijn de gegevens over medicijnen een zaak van de overheid (volksgezondheid) en burger. Overheid en politiek kan de volksgezondheid niet bevorderen zonder betrouwbare data. En artsen moeten over betrouwbare info beschikken anders kunnen ze hun patiënten geen veilige en werkzame middelen voorschrijven. Misleidende of ontbrekende informatie frustreert dat doel. Wetenschap, bedrijven en zakendoen staan diametraal tegenover elkaar. Daarom zijn onafhankelijke instanties noodzakelijk.

Het nut van het boek van Dick Bijl is dat hij veel knelpunten aanstipt in informatievoorziening omtrent de medicijnen die we slikken. Gezien zijn werk bij het Geneesmiddelen bulletin is hij in een uitstekende positie om te oordelen.
Alle betrokken partijen krijgen er flink van langs. De farmaceutische industrie en de registratieautoriteiten (soms in combinatie) krijgen er het meest van langs, maar ook artsen, artsen organisaties, medische specialisten (prof. Huisman, Philip Scheltens), ziekenhuizen (AMC), apothekers, redacteuren van wetenschappelijke tijdschriften (New England Journal of Medicine), de pers (Elsevier Magazine), ministers (Edith Schippers, VWS) en politici worden niet ontzien. [4]

Enkele personen krijgen complimenten zoals de onafhankelijke Amerikaanse cardioloog Steven Nissen. TROS Radar besteedde in 2008 aandacht aan het gebrek aan bewijs voor de werkzaamheid van dextromethorfan.

Al in de inleiding wijst Bijl op het feit dat onderzoeksrapporten naar de werking van medicijnen die door de farmaceutische industrie aangeleverd moeten worden aan de overheid, niet openbaar zijn. Alleen registratie autoriteiten kunnen die rapporten lezen. Maar verderop in de inleiding schrijft Bijl dat in opdracht van de Europese Ombudsman alle onderzoeksgegevens die een fabrikant moet aanleveren om een nieuw medicijn goedgekeurd te krijgen, op de website van het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) gepubliceerd worden. Dat is een positieve ontwikkeling. Maar Bijl merkt op dat die openbaar gemaakte onderzoeken vaak opmerkelijke uitkomsten hebben.

Het boek is een makkelijk leesbaar boek dat niet diep in gaat op wetenschappelijke details. Het nadeel daarvan is dat controversiële beweringen en beschuldigingen aan het adres van personen en instanties niet altijd goed worden onderbouwd. Bijvoorbeeld:
  1. "Het heeft massaal mensenlevens gekost, maar nog steeds bestaat er geen afdoende toezicht op naleving van de verplichting om fase IV onderzoek te doen." (hoofdstuk 1) Dat is een verontrustende claim.
  2. "Vele bij het College werkende deskundigen zijn of waren betrokken bij onderzoek uitgevoerd door of met de farmaceutische industrie." (draaideurfenomeen) (hoofdstuk 2). Dit is een veel te algemene claim. Bedoelt Bijl Collegeleden, ambtelijke adviseurs of externe adviseurs? In hoeverre gaat dit nog steeds op? Een geneesmiddelenbeoordelaar die in de industrie gewerkt heeft aan een middel zal dat zelfde middel later niet gaan beoordelen maar aan zijn collega's overlaten. Zoiets zal immers vroeg of laat uitkomen.
  3. "Dat was niet gebeurd als de registratieautoriteiten op de eerste plaats het patiëntenbelang voor ogen hadden gehad ..." (hoodstuk 2).  Dat is een zware claim: door nalatigheid van het CBG zijn er doden gevallen! Bij een zware claim hoort zwaar bewijsmateriaal.
  4. "Lareb wordt grotendeels gefinancieerd door het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen en is daarmee indirect ook vrijwel volledig afhankelijk van de farmaceutische industrie." (hoofdstuk 2). Dit is waarschijnlijk onwaar.
  5. "Het gebrek aan openheid, de indirecte afhankelijkheid van de farmaceutische industrie en het niet zelfstandig kunnen opereren, maakt dat Lareb, evenals het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen, niet gekwalificeerd kan worden als wetenschappelijk instituut." (hoofdstuk 2).
  6. "Lareb biedt voor patiënten geen uitkomst, want daar worden bijwerkingen als bedrijfsgeheim behandeld, evenals in de rest van de EU."  (hoofdstuk 2). Als dat waar is, is dat een zeer serieus probleem. Het is een algemeen probleem: attitude van medici, farmaceuten versus publiek.
  7. "Fabrikanten hebben de financiële controle over zowel de registratieautoriteiten als de organisaties die de bijwerkingen registreren."  (Nawoord). Dit is een extreme claim die goed onderbouwd moet worden. Vermoedelijk is de claim domweg onjuist.
  8. "consumptief-industrieel complex'  (slot hoofdstuk 3). Dergelijke woorden zijn zo vaag dat ze niet weerlegbaar zijn en dus niet informatief.
  9. "De farmaceutische industrie heeft het gedaan gekregen dat nieuwe medicijnen op de markt kunnen worden toegelaten als zij niet slechter zijn dan bestaande middelen."  (hoofdstuk 4). Als dit waar is, is dat zeer verontrustend.
  10. "Het ministerie van VWS heeft jarenlang alleen de belangen van de fabrikant gediend door te luisteren naar lobbyisten en belangenverstrengelde artsen." (hoofdstuk 7.1). Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen, CBG, is een zelfstandig bestuursorgaan dat bevoegd is handelsvergunningen af te geven of in te trekken. CBG is niet hetzelfde als de Inspectie geneesmiddelen.
  11. "Geheel onnodig sterven nog steeds jonge vrouwen of worden vrouwen invalide door herseninfarcten door gebruik van anticonceptiepillen met een onnodig hoog risico. Het communiceren van deze risico's is niet in goede handen bij de registratieautoriteiten." (hoofdstuk 7.3). Zeer ernstige zaak. De registratieautoriteiten falen, ze voeren hun taak niet goed uit!
en er staan fouten of onvolledigheden in:
  • "Farmaceutische Universiteit Nijmegen": wordt 2x genoemd, maar bestaat niet. Een vreemde vergissing. Bedoelt Bijl de Faculteit der Medische Wetenschappen, of: Radboud Institute for Molecular Life Sciences?
  • "Andere trucs zijn om het in een andere dosis op de markt te brengen of in het medicijn een andere chemische groep aan te brengen."
    Andere dosis moet zijn: doseringsvorm (ampul, tablet, capsule, etc.). Verder zie beneden: Me-too's.
  • "Door conflicterende belangen gingen de door de fabrikant gesponsorde kinderpsychiatrische onderzoekers, universitaire afdelingshoofden en redacteuren van wetenschappelijke tijdschriften wereldwijd mee in deze misleiding." (Inleiding). Hier verwacht ik overvloedig bewijs!
  • www.geneesmiddeleninformatiebank
    moet zijn:
    https://www.geneesmiddeleninformatiebank.nl/nl/
Dick Bijl ( nrc )

Me-too's


Me-too's (dat wil ik ook): Bijl heeft bezwaar tegen geneesmiddelen met kleine variaties op bestaande middelen. Maar: geringe chemische veranderingen met behoud van hoofdstructuur kunnen verschuivingen in het werkingspatroon en de lotgevallen in het lichaam zoals opname, chemische omzettingen en uitscheiding, bewerkstelligen. Me-too's hoeven niet per definitie een commerciële truc te zijn. Dat er 25 antidepressiva en 34 anticonceptiva zijn zou een voordeel kunnen zijn omdat iedere patiënt er anders op reageert? Wat voor de één werkt werkt niet voor de ander.


Positief


Met deze zware claims vraag ik me af of er überhaupt nog veilige geneesmiddelen op de markt zijn. In zeldzame gevallen zegt Bijl iets positiefs over geneesmiddelen: de introductie van de anticonceptiepil was een mijlpaal in de ontwikkeling van medicijnen (hoofdstuk 7.2). En anti-psychotica kunnen als winst worden gezien bij acute psychosen (hoofdstuk 9.1). Benzodiazepinen bleken bij personen met slaapproblemen de slaap te bevorderen (hoodstuk 9.2). Paracetamol is een goede, effectieve, veilige en goedkope manier om van pijn af te komen! (hoofdstuk 12.2). Ik blijf met de vraag zitten: hoeveel van alle medicijnen die we voorgeschreven krijgen zijn veilig?


Van de markt gehaald


In het hoofdstuk over de ontwikkeling van medicijnen vertelt Bijl dat medicijnen op proefdieren en in menselijke celculturen getest worden. Dat laatste is verheugend omdat er dan minder proefdieren 'gebruikt' hoeven worden. Celculturen worden dus gedaan en Bijl maakt er melding van.
Zijn dierproeven trouwens noodzakelijk en afdoende? [6]. Troglitazon werd 2 jaar na introductie van de markt gehaald vanwege ernstig leverfalen en daaraan gerelateerde sterfgevallen (hoofdstuk 7.3). Ik vraag me dan af: zijn deze ernstige bijwerkingen niet in de dierproeven geconstateerd? Of in klinische testen? Wat is anders het nut van dierproeven en dergelijke als ze niet juist dit soort ernstige bijwerkingen detecteren? Ook Rosiglitazon werd snel van de markt gehaald wegens gewichtstoename, hartfalen en botbreuken. Ook dit was niet in proefdieren ontdekt? Of misschien zelfs fraude? Slecht uitgevoerde testen? (geen van beide middelen staan op het lijstjes van David Bodegom).
Het vermageringsmiddel dinitrofenol werd al na vier jaar uit de handel genomen omdat patiënten hun gezichtsvermogen geheel of gedeeltelijk verloren. Anderen kregen nierziekte of overleden vanwege een sterk gestegen lichaamstemperatuur (Hoofdstuk 10.2). Ergens in de hele keten zijn er fouten gemaakt. Of waren proefdieren gewoon geen goed model voor de menselijke ziekte? Voorbeeld: waarom tot nu toe alle anti-Alzheimer drugs mislukten [5].

Er is een overeenkomst van dit boek met David Bodegom Ontpillen: minder medicijnen is vaak beter. Maar daarmee houdt de overeenkomst op.
Ik mis een beetje inzichten en biologische en farmaceutische achtergronden van medicijnen zoals van Bodegom doet. Geen farmaceut zal 's ochtends opstaan met de gedachte 'Ik ga vandaag een slecht geneesmiddel maken'. Toch kan het eindresultaat zijn dat sommige geneesmiddelen dodelijk zijn: 100.000 mensen overleden aan rofecoxib. Evenals een geneesmiddelenbeoordelaar niet als doel heeft om een middel met veel bijwerkingen toe te laten op de markt. Waarom is het toch zo moeilijk om werkzame geneesmiddelen zonder bijwerkingen te maken?


Dankwoord


Ik dank oud-geneesmiddelenbeoordelaar dr. Gert Rauws voor waardevolle achtergrond informatie en het doorlezen en corrigeren van de tekst. Dr. Rauws was van 1963 - 1995 werkzaam in het geneesmiddelenonderzoek en voor het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen. Hij heeft met name de biologische beschikbaarheid van geneesmiddelen geïntroduceerd als onderdeel van het beoordelingsproces. Eventuele fouten in de tekst zijn mijn verantwoordelijkheid.


Vorig blog over dit onderwerp


Noten

  1. Minder medicijnen is vaak beter, interview met Dick Bijl, nrc, 27 juni 2016 
  2. Amerikanen vertrouwen op pillen, Europeanen op gezonde leefstijl, NRC, 6 november 2018 
  3. Oud-huisarts en epidemioloog Dick Bijl Deze dokter adviseert: slik minder pillen is een interview en op het eind een samenvatting van het boek in 5 sellingen.
  4. Er zijn een aantal overeenkomsten met dé criticus van de farmaceutische industrie bij uitstek: Peter Gøtzsche. Zie VPRO Tegenlicht docu Peperdure pillen (7 okt 18)
  5. Frustrated Alzheimer’s researchers seek better lab mice. Nature, 29 nov 18
  6. Zijn anti-psychotica in proefdieren ontdekt? Kan dat überhaupt? Complimenten voor de Amerikaanse Cornelia Quarti die zichzelf liet inspuiten met chloorpromazine (in plaats van in proefdieren!). Dat vind ik een held.
     

13 December 2018

Andries en de wetenschappers (4) Larry Kwak: geniaal wetenschapper en Intelligent Design aanhanger

In de 4e aflevering van Andries en de wetenschappers staat arts-medisch onderzoeker Larry Kwak (City of Hope hospital) centraal. Hij verricht baanbrekend werk op het gebied van kanker-immunotherapie [6] en heeft daarmee succes geboekt. In het begin waren de meeste wetenschappers sceptisch over de mogelijkheid om het menselijk immuunsysteem te gebruiken om kanker te bestrijden. De reden was, denk ik, dat het bestaan van kanker bewees dat het immuunsysteem faalde om kankercellen op te ruimen. Daarom haalt Larry Kwak een paar immuuncellen uit het lichaam van de patiënt en modificeert ze genetisch en brengt ze weer terug in de patiënt. Hij vertelt een succesverhaal van een patiënte die al was opgegeven door haar behandelend arts, maar die hij heeft gered. Er wordt helaas niet verteld wat hij precies heeft gemodificeerd en waarom het werkte. Dat zou ik heel graag willen weten.

Larry Kwak: patiëntencellen genetisch gemodificeerd
Tot zover niets dan lof, en diep respect voor Larry Kwak als wetenschapper. Maar de bedoeling van de serie is om aan te tonen dat wetenschap en christelijk geloof probleemloos samengaan. Gaat dat? Ja en Nee. Ja: kennelijk gaat het samen in de persoon van Larry Kwak. Nee, dit gaat niet samen want:
  1. selectief data shoppen (cherry picking)
  2. anekdotisch bewijs: een kanker patiënt die hij op het nippertje heeft gered is een bewijs voor het ingrijpen van God
  3. negeren overduidelijke strijdigheden
  4. Compartmentalization: psychologisch mechanisme om cognitieve dissonantie te vermijden
  5. achterhaalde ideeën, smoesjes, onjuistheden, onnauwkeurigheden

fine-tuning

Laat ik beginnen met de meest verbazingwekkende uitspraak:
"Als de aarde 5 Mile (= 8 km)  dichter of verder weg van de zon had gestaan, dan zou er geen leven mogelijk zijn op aarde." [12:20]
Dit is een blunder omdat de afstand aarde-zon varieert van 147 en 152 miljoen km vanwege de elliptische baan die de aarde rond de zon aflegt (bron), (bron). Een jaarlijkse variatie van 5 miljoen km. De berekende 'bewoonbare' zone rond onze zon ligt tussen 0,95 en 2,4 x de afstand aarde-zon (bron). Dat is dus tussen de 142 en 360 miljoen km. De zone is 218 miljoen km breed. Als we toegeeflijk zijn, vergeven we hem deze fout, want hij had het verhaal lange tijd geleden gehoord. Maar, hij had kunnen vermoeden dat 5 km wel erg onwaarschijnlijk is en de getallen moeten controleren. Voor een wetenschapper is het altijd fataal om slordig te zijn met data. Vooral als je iets heel belangrijks wilt bewijzen.
Hij concludeert uit die 5 km: "De kans daarop door toeval is zo klein dat het méér geloof vereist dan dat er een schepper was die dit had ontworpen" [12:42]. Hij ziet niet in dat het een statistisch probleem is. Naar schatting zijn er 95–180 miljard bewoonbare planeten in ons Melkweg stelsel [1]. Daar moeten op statische gronden vele planeten bijzitten die geschikt zijn voor leven (bron).
Maar Kwak blundert niet alleen, hij haalt zijn informatie uit onwetenschappelijke bronnen als Institute of Creation Research (ICR). Zo succesvol als hij is op zijn eigen vakgebied, zo rampzalig is hij op dit terrein.

Larry Kwak: Gods hand in actie

probleem van het lijden


Vragensteller: "Als God bestaat waarom staat God het dan toe dat kinderen lijden en sterven?"
Kwak: (15:05) "We begrijpen niet waarom er lijden bestaat. Ik worstel daar zelf niet zo mee. Ik bid voor meer inzicht in de geheimen die er in de reageerbuis verborgen zitten  ... om uiteindelijke patiënten beter te maken."

Ik ben het met hem eens dat het een goed idee is om patiënten beter te maken. Maar, hij schakelt kennelijk zijn verstand uit, als het gaat om zijn geloof in God en het probleem van het lijden. Hij geeft er de voorkeur aan om het hele probleem van het kwaad te negeren. Hij weigert dus over dit probleem na te denken. Dat lossen theologen wel op! [4]. 

In de wetenschap is het niet verstandig om een probleem met je theorie te negeren. Geloof is kennelijk een totaal andere tak van sport. Maar als je problemen met je geloof uit de weg gaat, dan is het inconsequent om wel waarde te hechten aan 'ondersteunend bewijs' voor je geloof. Bijvoorbeeld als je Gods hand ziet wanneer jouw patiënt op het laatste nippertje goed reageert op jouw therapie. Hij ziet alleen 'bevestigingen' van zijn geloof. Dus: selectief data shoppen ('cherry picking').

Moraliteit


Kwak (22:28): "Evolutietheorie kan het ontstaan van moraal niet verklaren", "moraliteit is een universeel menselijke eigenschap".

Dit is een achterhaalde uitspraak. Veel diergedrag studies tonen aan dat er voorlopers zijn van moraal (o.a. Frans de Waal).  Hij maakt nota bene dezelfde fout die Francis Collins 12 jaar eerder heeft gemaakt! Dat standpunt heb ik gedetailleerd weerlegd.

Intelligent Design

Larry Kwak [22:49]: bewijs voor intelligent design
Kwak [22:53]: "Eén van de 'footprints' van God is het feit er back-up systemen zijn in de cel die de functie overnemen als er een is uitgevallen." "soms zijn er 5 of 6 back-up systemen voor ieder 'pathway'. En dat kun je niet verklaren door 'random chance' [5]. Dit is het bewijs dat ze geschapen zijn". 
Deze gedachte is typerend voor Intelligent Design. Hij vertelt niet om welke systemen het gaat, hij geeft geen namen, maar het klinkt als wat je vaker ziet in evolutie dat er gen-duplicaties hebben plaatsvinden. Die ziet hij aan voor backup-up systemen. [7]

Probleem met dit idee: waarom is er dan geen goed, waterdicht back-up systeem om kanker te voorkomen? Larry Kwak werkt zijn hele leven aan kanker, en dàt ziet hij niet! Kennelijk is zijn God vergeten om het menselijk genoom te voorzien van extra kanker-suppressor genen [2]. Andere langlevende dieren hebben een goed backup systeem om te voorkomen dat er kanker ontstaat. En dàt weet Kwak niet. Hij is hier opvallend selectief in zijn denken. Het is inconsequent om het probleem van het kwaad aan theologen over te laten, maar wel 'Gods hand' te zien in back-up systemen de cel. Hier maakt hij zichzelf belachelijk. Hij denkt als een Intelligent Design aanhanger in plaats van als een evolutiebioloog. Hij heeft wel in het interview gezegd dat hij evolutie niet verwerpt, maar ook dat evolutie nog niet 100% bewezen is. Hij zou zich eerst eens goed moeten verdiepen in de evolutietheorie.



Conclusie


Hoe kan een succesvol wetenschapper tegelijk een onwetenschappelijke gelovige zijn?

Ten eerste: Ik vermoed dat top-wetenschappers zo'n groot deel van hun tijd in hun werk stoppen, dat ze geen tijd meer hebben om andere literatuur buiten hun eigen vakgebied (evolutietheorie, astronomie, etc.) te lezen.

Ten tweede: Kwak heeft er geen belang bij om voor- en tegen van zijn alternatief wereldbeeld te onderzoeken. Dat is ook niet het doel van geloof. Hij denkt onkritisch. Geen bijstelling van het wereldbeeld door strijdige waarnemingen, maar die feiten juist negeren. Hij denkt niet zelf na, maar laat sommige problemen over aan theologen, zegt op andere vragen het antwoord niet te weten, en gedraagt zich als een creationist/intelligent design aanhanger.

Ten derde: in zijn geloof gelden kennelijk andere regels, zijn geloof heeft een alternatieve waarheid, en gebruikt een poëtische taal. In het geloof mag alles wat in de wetenschap verboden is.

Wetenschappers hebben óók vooroordelen. Maar de wetenschap heeft een systeem ontwikkeld dat er op gericht is fouten te elimineren. Religie heeft andere doelstellingen; is niet gericht op waarheid. Helaas is het gevolg van dit alles een incoherent wereldbeeld.

Larry Kwak zei in ander verband: "I am able to compartimentalize things". Inderdaad. Hij realiseert zich niet dat hij wetenschap en geloof gecompartimentaliseerd heeft. Dat is een term uit de psychologie [3].
In het geloofs-compartiment in zijn hoofd bidt hij tot zijn God om hem te helpen bij het vinden van een kanker therapie en hij meent dat zijn God hem geholpen heeft. In het wetenschappelijk compartiment gebruikt hij uitsluitend de wetenschappelijke methode om kanker immunotherapie te ontwikkelen. Hij komt niet op het idee dat God altijd al heeft geweten hoe je kanker moet genezen. Hij wist hoe je back-up systemen in de cel moest maken. Waarom vertelt God Zijn geheim niet wanneer hij aan het bidden is om hulp bij het vinden van een kanker vaccin?

Het was beter geweest als Larry Kwak zich 100% aan zijn buitengewoon nuttig onderzoek zou wijden en zou afzien van creationistische, intelligent design speculaties.


vrijdag 14 dec: 'Intelligent Design' en 'Conclusie' verbeterd, en andere kleine verbeteringen.
zaterdag 15 dec: titel verandert in: 'Larry Kwak: geniaal wetenschapper en Intelligent Design aanhanger'.

Noten

  1. Naar schatting zijn er 95–180 miljard bewoonbare planeten in ons Melkweg stelsel: Als de schepper zo precies de afstand aarde-zon had gefinetuned, waarom schiep hij dan ook nog miljarden sterren en planeten? Als versiering? Mislukte probeersels? Het gevolg van een incoherent wereldbeeld. 
  2. "Their analysis showed that the giant tortoise lineages had genetic variants linked to DNA repair, inflammation control and cancer resistance." "there are more tumour-suppressor genes in giant tortoises than in vertebrates in general."  "Likewise, duplications of genes involved in DNA repair have been noted as related to longevity in several species."". Bron: Nature, The secrets of Lonesome George, Research Highlight, 03 December 2018 
  3. Compartmentalization is a subconscious psychological defense mechanism used to avoid cognitive dissonance, or the mental discomfort and anxiety caused by a person's having conflicting values, cognitions, emotions, beliefs, etc. within themselves". 
  4. Zo'n ontwijkend antwoord is begrijpelijk. Voor atheïsten is het probleem van het kwaad al een serieus probleem. Voor een theïst die in een goede en liefhebbende God gelooft wordt het probleem alleen maar groter. Dat levert zoveel stress op dat je het hele probleem beter kunt negeren. 
  5. 'Random chance': volgens mij is staat 'chance' al gelijk aan een toevals proces, dus 'random chance' is dubbelop. Een merkwaardige opvatting voor een wetenschapper. 'Random chance' is de oorzaak van kanker.
  6. Recentelijk verscheen het boek 'The Breakthrough: Immunotherapy and the Race to Cure Cancer', Charles Graeber, 2018. 320 pp. Een uitstekende review verscheen in Science, 14 dec 2018. Dit boek geeft een actueel overzicht over een snel groeiend onderzoeksveld. Het blijkt dat Kwak kanker immunotherapie niet heeft uitgevonden, dat verschillende pioniers hem voor waren, de naam 'Kwak' niet eens in het boek voorkomt. Maar in de Acknowledgments zegt hij: "Most of the people responsible for cancer immunotherapy are missing from this book."  Er zitten nu al 2000 nieuwe kanker immunotherapie geneesmiddelen in de pijplijn.
  7. "Die ziet hij aan voor backup-up systemen". Het tegenovergestelde zou wel eens waar kunnen zijn: redundante systemen zijn een aanwijzing voor evolutie zoals Niall Shanks en Karl Joplin (1999) betogen in: 'Redundant Complexity: A Critical Analysis of Intelligent Design in Biochemistry'. Wat hij ook kan bedoelen is: cytokine redundancy.

10 December 2018

Reactie TU Delft op mijn blog over prof. Cees Dekker. TU Delft: een christelijke universiteit?

Naar aanleiding van mijn blog over het openlijk verkondigen van geloof in  wonderen door prof. Cees Dekker, TU Delft, kreeg ik nog dezelfde dag (5 dec 2018) antwoord op mijn mail:
Geachte heer Korthof,


we zijn op de hoogte van de geloofsopvattingen van Professor Cees Dekker, en daarnaast ook van zijn indrukwekkende staat van dienst als wetenschapper, en voormalig directeur van het Kavli-instituut voor nanowetenschap aan de TU Delft. Er is geen enkele reden om aan zijn integriteit of zijn onderzoek te twijfelen. Bovendien wijs ik u erop dat de controverse die zijn kortstondige flirt met het creationisme veroorzaakte alweer tien jaar achter ons ligt.


Met vriendelijke groet -- ir. Jos Wassink, senior wetenschapsredacteur TU Delta en Delft Integraal. 
Mijn antwoord:

Beste Jos Wassink,

Hartelijk dank voor Uw snelle reactie.
Ik kan U ten zeerste aanbevelen om de betreffende tv uitzending te bekijken, dan kunt U zelf controleren wat Cees Dekker gezegd heeft en waar.

Ik wijs U erop dat:

(1) de betreffende tv uitzending niet 10 jaar geleden was, maar uitgezonden werd op zondag 25 november 2018, dat is dus 10 dagen geleden

(2) er is geen sprake van zijn kortstondige flirt met het creationisme, hij is zijn hele carrière al bezig met zijn geloof te verkondigen, dat doet hij op zijn minst aantoonbaar sinds 2005. Zijn uitspraken in de recente EO uitzending bewijzen dat hij nog steeds een soort geloof heeft dat onvermijdelijk in botsing komt met de wetenschap.


(3) de reden om zijn integriteit ter discussie te stellen is het feit dat hij in de EO tv uitzending wetenschapsvijandige geloofsuitspraken doet in een laboratorium in een gebouw van de TU Delft in een witte jas, dus als duidelijk wetenschapper. Hij spreekt hier duidelijk niet als privé persoon, maar als medewerker van de TU Delft. Dit suggereert dat de TU Delft een christelijke instelling is vergelijkbaar met de Vrije Universiteit of de Katholieke Universiteit Nijmegen.


(4) U gebruikt kennelijk 'zijn indrukwekkende staat van dienst als wetenschapper' ter compensatie van zijn openlijk geloof in Bijbelse wonderen. Dat is meten met 2 maten. Is het geloof in wonderen minder controversieel dan het geloof in Ufo's?

De toelichting is hier te zien.

Hartelijke groet,

Gert Korthof
Ik heb tot nu toe geen reactie mogen ontvangen op deze mail. Wat mij opvalt zijn de feitelijke onjuistheden in de mail van Wassink. Verbijsterend is de totale desinteresse voor misstanden aan zijn universiteit.

Tenzij je de TU Delft als 'christelijk' kunt bestempelen. Of tenminste een positieve houding heeft ten aanzien van dat geloof. Als dat zo is, en als Delta het beleid van het College van bestuur vertegenwoordigt, dan is het niet zo verwonderlijk wat er gebeurd is. Cees Dekker wist zeer waarschijnlijk hoe het bestuur over het geloof denkt, toen hij zijn witte labjas aantrok. Hij is niet dom. Het resultaat: op de Technische Universiteit Delft kun je zonder problemen je geloof in wonderen verkondigen – in een witte labjas.

03 December 2018

Prof. Cees Dekker: "Ik geloof dat de wonderen in de bijbel echt gebeurd zijn."

Prof. Cees Dekker (Kavli Institute of Nanoscience, Technische Universiteit Delft) houdt er alternatieve feiten op na. In het EO programma 'Andries en de wetenschappers' vertelde hij dat hij geloofde dat Jezus was 'opgestaan uit de doden':
"Jezus was dood, dood, en die is weer levend geworden. ...
Dat kan natuurlijk helemaal niet, want cellen vergaan, lichamen vergaan, maar ik denk dat dit gebeurd is, en dat geloof ik." (20:09 min)
Dit zijn zijn eigen woorden. Bekijkt a.u.b. dat gedeelte van de uitzending om het te controleren. Maar het blijft hier niet bij:
"Ik geloof dat de wonderen in de bijbel echt gebeurd zijn. (19:41)
Diezelfde God kan ook de dingen anders laten gebeuren, en dan noem ik het een wonder." (19:55)
Verbijsterende woorden. En alsof dit nog niet genoeg is, zegt hij dit alles in het laboratorium van de TU Delft met zijn witte labjas aan (zie screenshot). Hij is dus 'in functie'. Hij doet zijn uitspraken als wetenschapper.

"Ik geloof dat de wonderen in de bijbel echt gebeurd zijn."

Hij had dit ook thuis kunnen zeggen, om te benadrukken dat het om privé opvattingen gaat, want thuis werden er ook tv opnames gemaakt zijn.

Wonderen zijn 'alternatieve feiten' omdat ze onwaar zijn, in dit geval kunnen ze onmogelijk waar zijn, maar zijn onderdeel van het alternatief wereldbeeld, in dit geval het bijbels-christelijke wereldbeeld. Helaas, worden beweringen niet waar omdat ze in de Bijbel staan. Tenminste, zo gaat het niet in de wetenschap. Dekker begeeft zich in het kamp van alternative facts met Trump als meest bekende representant. Tevens plaatst hij zichzelf daarmee bij de groep gelovigen die de Bijbel letterlijk leest, waaronder de zgn. Jonge Aarde Creationisten.

Wat opvalt is dat Cees Dekker totaal ongevoelig is voor strijdigheden.  Geloven tegen beter weten in. Hij weet  dat een dood mens niet levend kan worden en toch gelooft hij het. Het valt hem zelf niet op dat hij een strijdigheid verkondigt. Je hoeft geen atheïst te zijn om dat te zien. Een wetenschapper behoort niet in iets te geloven als hij er geen bewijs voor heeft. Laat staan geloven in iets dat strijdig is met de wetenschap.

Nog een strijdigheid. Prof. Dekker realiseert zich kennelijk ook niet dat als je alle wonderen in de bijbel accepteert, je daarmee ook schepping (Genesis) accepteert. In de Listing of Miracles Recorded in the Old Testament Bible staat 'Creation' als eerste wonder [1].

Hoe moet je dit alles noemen? Minachting voor de wetenschap? Maar Dekker bedrijft wetenschap op topniveau, gezien de vele nationale en internationale prijzen die hij voor zijn wetenschappelijk werk heeft gekregen. Toch zijn en blijven wonderen in strijd met wetenschappelijke kennis.

Fraude? Het verschil met Diederik Stapel is dat Dekker –voor zover bekend– niet sjoemelt met onderzoeksdata. Maar hij verkondigt alternatieve feiten als wetenschapper (in een witte jas!). Dat toont in ieder geval aan dat hij niet in staat is een onderscheid te maken tussen privé opvattingen en wetenschappelijke opvattingen.
Verwart hij academische vrijheid, godsdienstvrijheid, en vrijheid van meningsuiting met het recht om als hoogleraar alternatieve feiten te verkondigen? Alternatieve feiten worden ook wel eens leugens genoemd. Dit gedrag schaadt het aanzien van de wetenschap in het algemeen en dat van de TU Delft in het bijzonder. Waarom zou je überhaupt je nog wetenschap bedrijven als je beweringen mag geloven zonder bewijs? Nog sterker, dingen mag geloven die strijdig zijn met de wetenschappelijke kennis? Dekker schendt het vertrouwen van de samenleving en de universiteit die hem een positie als universiteitshoogleraar (een eretitel!) gegeven heeft. Hij heeft misbruik van zijn positie gemaakt. 

Misschien word je een beetje overmoedig als je 1 miljoen euro van de KNAW en vele wetenschappelijke prijzen hebt ontvangen, en je benoemd bent tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw? Er lijkt een permanente feeststemming te heersen in het lab van Cees Dekker. Dit jaar nog uitgeroepen tot de beste docent van het jaar 2018 (met cheque van 15.000 euro) staat er op de website van het Cees Dekker lab. Het lijkt er op dat hoe méér wetenschappelijke erkenning, hoe brutaler en extremer zijn verkondiging van zijn privé geloof. Hij voelt zich onaantastbaar en wordt niet gehinderd door enige terughoudend als het gaat om het verkondigen van zijn privé geloof op de werkplek. Je verwacht zelfinzicht en zelfkritiek van een hoogleraar, maar als het succes naar je hoofd stijgt is dat kennelijk verdwenen.

Gezien zijn uitlatingen is Prof. Dekker ongeschikt om op te treden als ambassadeur voor de wetenschap. In tegenstelling tot iemand als natuurkundige Robbert Dijkgraaf die zijn taak als woordvoerder van de wetenschap voortreffelijk vervult door het houden van populair wetenschappelijke lezingen zonder ideologische bijbedoelingen. Dekker daarentegen houdt zich al zijn hele carrière bezig met het promoten van zijn eigen geloof door middel van een niet ophoudende stroom boeken, lezingen, interviews en tv-optredens. De verkondiging dat wonderen bestaan is daarbij een voorlopig dieptepunt.

Drie flessen: hier wordt wetenschap bedreven
en in wonderen gelooft
In plaats van ambassadeur van de wetenschap te zijn, werkt hij mee aan de poging van de EO om met de tv serie aan te tonen dat wetenschap en geloof prima samengaan. Jaren geleden censureerde de EO evolutie. Nog niet zo lang geleden was Dekker een aanhanger van Intelligent Design, later verwierp hij dat weer in een interview [2]. Dit jaar ondertekende hij de Leidse verklaring: oproep tot vrede tussen geloof en wetenschap [4] waarin hij onder meer evolutie als wetenschappelijke theorie aanvaarde. Nu accepteert hij schepping en alle andere wonderen in de bijbel.

Na deze tv uitzending wordt het tijd dat collega-wetenschappers ophouden met beleefd zwijgen en hem op zijn gedrag gaan aanspreken. Dat zal niet makkelijk zijn als je met hem moet samenwerken. Voor de collega's en studenten van Diederik Stapel was dit een uiterst moeizaam en pijnlijk proces. Maar het is nodig. Iemand die in wonderen gelooft hoort niet thuis in een instelling voor wetenschappelijk onderzoek. Zijn opvattingen horen thuis in de kerk of een Theologische Hogeschool. Cees Dekker begeeft zich (doelbewust) op het grensvlak van wetenschap en fictie. Hij loopt het risico de TU Delft en zijn wetenschappelijke activiteiten in een verkeerd daglicht te stellen [3]. Ik denk dat Cees Dekker meer beschermengelen heeft dan Coen Vermeeren die vanwege zijn UFO belangstelling ontslagen werd [5]. Prof. Dekker kan zich heel wat meer permitteren. Zijn kinderen zullen misschien wel eens gezegd hebben: "PA! Hoe kun je nu in wonderen geloven! Ben je gek geworden? Je bent natuurkunde professor!"

kernbegrippen

4 dec 2018
  • Een uitspraak is niet waar omdat die van een bepaald persoon afkomstig is. Als de president van het machtigste land ter wereld iets beweert, is het niet per definitie waar. Als een Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw onwaarheden beweert wordt het niet waar. 
  • Een uitspraak is niet waar omdat het in een bepaald boek staat. Als een bewering in de Bijbel of de Koran staat is het niet per definitie waar.
  • Geloven in iets waarvoor je geen bewijs hebt gaat tegen fundamentele wetenschappelijke principes in.
  • Geloven in iets waarvan je weet dat het niet waar is, is het equivalent van liegen en zelfbedrog

Vorige blogs over dit onderwerp


Noten

  1. Er staan alleen al 67 wonderen in het Oude Testament en een andere bron geeft plm. 260 wonderen in totaal. Stuk voor stuk in strijd met de wetenschap. Maar uitermate boeiend om door te lezen!
  2. Sliertjes door gaatjes trekken, nrc 18 sep 2010. Hij heeft geen boek geschreven om uit te leggen wat er mis is met Intelligent Design. Wel enige boeken om uit te leggen wat er mis is met Darwinisme.
  3. Omstreden hoofd van Studium Generale opgestapt, Delta, Journalistic Platform TU Delft, 06 september 2017. Coen Vermeeren nam UFO's en complottheorieën serieus. Taede Smedes heeft over het boek van Coen Vermeeren geblogd.
  4. De tekst (punt 5): "We dienen de onderscheiden rol van wetenschap en van religie (inclusief seculiere levensbeschouwingen) te respecteren: religieuze claims moeten niet boven gevestigde wetenschappelijke conclusies worden geplaatst...". Maar dat is precies wat Dekker heeft gedaan: religieuze claims, nl. wonderen zijn echt gebeurd, boven de wetenschap geplaatst. Want wonderen zijn strijdig met de hele natuurwetenschap. Dekker handelt ook nog in strijd met de 'onderscheiden rol van wetenschap en religie' door religieuze claims te doen in een witte labjas in een gebouw van de TUDelft. [ 5 dec 2018 ]
  5. Coen Vermeeren had bezwaar tegen de uitdrukking "UFO geloof" en dat heb ik vervangen. Hij schreef:
    "Persoonlijk zou ik mijn kennis over ufo's en 911 niet tot een geloof willen bestempelen. Ik doe onderzoek en trek conclusies over aantoonbare feiten. En die deel ik vervolgens zodat 'we het erover kunnen hebben'. Daar waar de feiten afwezig zijn, of - complot - achtergehouden worden, extrapoleer ik en speculeer ik met voor mij verdedigbare argumenten. 
    Daarmee heb ik nooit geambieerd om bij een 'geloof' te horen. Noch doen dat de vele duizenden getuigen - getrainde waarnemers als militairen, piloten, luchtverkeersleiders en zelfs astronauten - van objecten in de lucht en in de ruimte (en als u wilt, explosies in en bij de Twin Towers)." [toegevoegd: 7 dec 2018 ]

26 November 2018

Andries en de wetenschappers (1). Nobelprijs winnaar William D. Philips: het probleem van het kwaad is opgelost

William Daniel Phillips
In de eerste aflevering van het nieuwe EO programma 'Andries en de wetenschappers' van zondag 18 november 2018 werd natuurkundige en Nobelprijswinnaar William Daniel Phillips (70) geïnterviewd door de senior EO presentator Andries Knevel. Knevel wil met de serie aantonen dat topwetenschappers, dus bepaald geen 2e-rangs wetenschappers, in God kunnen geloven.

William Phillips is zo'n topwetenschapper (hoger dan de Nobelprijs kun je niet komen) die in God gelooft. De laatste en onvermijdelijke vraag van Knevel was: Hoe kun je in de goedheid van God geloven wanneer er zoveel lijden in de wereld is? Zijn antwoord is de reden waarom ik dit blog schrijf.

Zijn antwoord is kort en krachtig zonder voorbehoud:  

the problem of suffering is solved, theologically.

Dit probleem wordt ook wel genoemd: the problem of evil. Het is het kwaad dat ontstaat door menselijke handelen (moral evil). We krijgen geen verdere toelichting. Het probleem wat over bleef volgens Phillips was het kwaad dat ingebouwd zit in de schepping (natural evil), zoals vernietigende orkanen, overstromingen, vulkaanuitbarstingen, dodelijke ziektes. Dat probleem is niet opgelost. [4],[7]

The problem of suffering is solved.

Wat is de 'oplossing'? God gaf de mens een vrije wil (Free Will). Daardoor kunnen we behalve goede, ook slechte keuzes maken. Zonder vrije wil zouden wij robots zijn. En dat was het hele antwoord. Meer had hij daar niet over te zeggen. En Andries Knevel stelde geen kritische vragen.

Wat kan hier nu 'fout' aan zijn?
Combineer het feit dat de mens een vrije wil gekregen heeft met bijvoorbeeld: "De mens is onbekwaam tot enig goed en geneigd tot alle kwaad" en je hebt een perfect scenario voor een hel op aarde. Een Darwiniaanse wereld (ironisch omdat in evangelische kringen Darwin niet echt populair is!) met een strijd om het bestaan waar de sterksten overwinnen. Het probleem is opgelost? [6]



Kosten en baten van de vrije wil

Laten we de kosten en baten van de vrije wil eens op een rijtje zetten. Laten we 'vrije wil' definiëren als de mogelijkheid keuzes te maken uit verschillende handelingen zonder gedwongen, gestuurd of beperkt te worden door externe omstandigheden (Free Will). [8

baten:
  • zonder vrije wil ben je een robot. Of een dier? of een slaaf? of een gevangene? een zombie?
  • zonder vrije wil is het leven niet waard geleefd te worden. Zonder vrije wil ben je niet echt mens.
  • zonder vrije wil bestaat er geen persoonlijke schuld en verantwoordelijkheid voor je daden, en zonder vrije wil kun je niet gestraft worden
  • in het theïstisch wereldbeeld is het kunnen kiezen tussen goed en kwaad een essentiële menselijke eigenschap
kosten:
  • De implicatie van de Free Will Defence is: God vond het belangrijk dat ook mensen als Hitler een vrije wil hadden en ongehinderd 6 miljoen Joden kon vermoorden. Hitler maakte gewoon een foute keuze. Hij is ook maar een mens. Leg dat eens uit aan Anne Frank. Dit soort fouten zijn onherstelbaar, niet 'op te lossen'  met gevangenisstraf.
  • Een inherent probleem van de vrije wil van de mens is dat de consequenties van verkeerde keuzes van de één interfereren met de vrije wil van de ander. De moordenaar maakt definitief een einde aan de vrije wil van zijn slachtoffer. Een hardrijder die onherroepelijk een voetganger on-vrij-wil-lig levenslang tot de rolstoel veroordeeld. Een verkrachter maakt zijn slachtoffer on-vrij-wil-lig zwanger.

 

Conclusie

 

Een zeer vriendelijk uitziende 70-jarige, gelovige, Nobelprijswinnaar, die een zeer succesvolle carrière achter de rug heeft, en een comfortabel leven leidt, vindt het volkomen begrijpelijk dat er een onbeschrijflijke hoeveelheid ellende ontstaat doordat God de 'vrije wil aan mensen heeft gegeven'. God moet alle consequenties voorzien hebben? Dus, het moet goed zijn? [3]. Wie zou Gods oneindige wijsheid durven kritiseren? [5]
Voor het natuurlijk kwaad (dodelijk natuurgeweld) heeft Phillips geen verklaring. Maar dat verhindert hem niet om in God te geloven. [4]
Maar waarom zou zo'n beschaafd persoon, die nog geen vlieg kwaad zou doen, dergelijke onkritische en wrede denkbeelden er op nahouden? Voor mij is er maar één antwoord: het onkritisch geloof in een Algoede en Alwetende God.


Voor degenen die wèl kritisch willen nadenken:



  • onbijbels: Aangezien de 'Free Will' een theologisch, niet-Bijbels leerstuk is: hoe weet Phillips of God ècht zo denkt? (aangenomen dat de Bijbel God's Woord is)
  • zekerheid: Hoe kun je überhaupt met zekerheid iets weten over God?
  • oplossing: Afgezien daarvan, is Free Will wel een èchte oplossing? Want je kunt nog steeds vragen: Why did God allow Free Will to cause so much evil and suffering? Weegt het feit dat we geen 'robots' zijn op tegen zoveel lijden? Als je die vraag kunt stellen is het probleem niet echt opgelost. Alleen maar verplaatst [2]. Bijvoorbeeld:
  • slachtoffers: Waar blijft de vrije wil van de slachtoffers? Is het een troost voor de slachtoffers dat mensen geen robots zijn? dat slachtoffers ook een vrije wil hebben? dat daders soms gestraft worden?
  • slachtoffers: Hadden kinderen, die door katholieke priesters in dienst van de Heilige Roomse Kerk werden mishandeld, een vrije wil? Wat snappen kinderen nu van concept vrije wil? Hoe leg je uit aan een misbruikt kind dat dit uiteindelijk komt door de vrije wil van de priester, die een foute keuze maakte? En dat die vrije wil een gift van God is aan de mensheid?
  • strijdigheden: Theoretisch kan vrije wil heel mooi zijn, maar zijn de praktische gevolgen van de Free Will niet strijdig met het concept dat God Liefde is? Met zijn barmhartigheid? Mededogen? Rechtvaardigheid? 
  • wilsonbekwaam: Als de vrije wil je tot mens maakt, hoe zit het dan met wilsonbekwame mensen zoals bejaarden en ernstig verstandelijk gehandicapten? Die hebben per definitie geen vrije wil. En toch heeft God hun bestaan niet verhinderd. Is hun vrije wil niet belangrijk? [1]
  • Wetenschappelijk, filosofisch en theologisch is het bestaan van de vrije wil controversieel. Hebben we echt een vrije wil of is het een illusie? Dat probleem zul je éérst moeten oplossen. Nobelprijswinnaar Phillips moet op de hoogte zijn. Hoe kan hij dan zeggen dat het probleem is opgelost? 
  • Vrije wil is een abstract begrip: Sorry, Anne Frank, maar jij hebt ook een vrije wil van God gekregen, hoor! Hieruit blijkt dat 'vrije wil' een abstract begrip is dat weinig met de realiteit te maken heeft. Omstandigheden zijn cruciaal. Als je niet regulerend optreedt, en ingrijpt om te waarborgen dat iedereen zijn vrije wil kan uitoefenen, ontstaat er een strijd om het bestaan waarin de brutaalsten, welgestelden, en machtigsten winnen. Het 'vrije wil' concept is een concept van (over)winnaars, 'The American dream'. Het is niet vanuit het perspectief van de slachtoffers gedacht. Dat slachtoffers ook een vrije wil hebben is een gotspe. Het is 100% het tegenovergestelde van 'christelijke naastenliefde'.


Noten

  1. Andere lichamelijke beperkingen: wat betekent het om te zeggen dat personen met een dwarslaesie, spierdystrofie, Amyotrofe Laterale Sclerose (ALS) of Locked-in patiënten een vrije wil hebben? Zou het kunnen dat hier 'vrije wil' in plaats van een zegen juist een vloek is, omdat je heel veel dingen wilt die je niet kunt doen? Een intact lichaam is een voorwaarde voor het kunnen 'genieten'  van een vrije wil. [27 Nov 2018 ]
  2. Het grootste probleem is misschien wel die afweging dat de nadelen opwegen tegen de voordelen van de vrije wil. Ten eerste: dat er überhaupt een afweging bestaat wordt genegeerd. Ten tweede: het is een morele afweging. Is die afweging moreel aanvaardbaar? Uitgerekend christenen hebben een hoogstaande moraal als het gaat om abortus, embryo research, euthanasie, homohuwelijk, etc. maar een vrije wil mag een onbeperkte hoeveelheid schade aanbrengen. Daar wringt duidelijk iets. De morele rechtvaardiging van die afweging ontbreekt. [27 nov 2018 ]
  3. Dit zou een slimme debating truc kunnen zijn. Eerst de Free Wil defence uitvinden, en dan zeggen: God heeft de afweging gemaakt. En vervolgens niet thuis geven als het om de morele afweging gaat! [27 nov 2018 ] Alternatieve interpretatie: God kan per definitie geen immorele beslissingen maken want Hij is moreel perfect. Per definitie. [ 28 nov 2018 ]
  4. Als het niet nodig is voor je geloof in God om een antwoord te hebben op dat probleem, waarom zou het wel nodig zijn om zoiets als een Free Will defence te bedenken? Dat is dan ook overbodig voor je geloof! Dan kan je nog beter zeggen: ik weet niet waarom God zoveel leed toelaat. [ 28 Nov 2018 ]
  5. Er is nog iets bijzonders aan de hand: we hebben het hier niet over een theologische theorie, maar over de machtigste persoon in het heelal. Je gelooft dat die bestaat. Dan laat je het wel uit je hoofd om die te kritiseren. Ik ken geen gelovigen die God kritiseren (is godslastering). Als je de slogan In God We Trust serieus neemt, ben je dan nog vrij om kritisch na te denken over God? Dus: weg kritiek. Dus: onvermijdelijk onkritisch geloof. [ 28 nov 2018 ]
  6. Opgelost: er is nog een ander aspect aan de uitspraak 'het probleem van het kwaad is opgelost': je hoeft er niet meer aan te denken, je hoeft je geen zorgen te maken. Het is immers opgelost. Ik weet niet of hij zo denkt. Misschien doet hij aan liefdadigheid. Maar dat lost het probleem van het kwaad in de wereld helaas niet op. Wiens probleem heeft hij nu eigenlijk opgelost? [ 29 nov 2018 ]
  7. Er is niet altijd een strikte scheiding tussen natuurlijk kwaad en morele kwaad. Bijvoorbeeld: Slangenbeten leiden volgens de WHO jaarlijks tot 100.000 sterfgevallen en 400.000 amputaties (een 'natuurlijk kwaad'). Farmaceut Sanofi Pasteur is gestopt met tegengif productie omdat er te weinig aan te verdienen viel. ('een moreel kwaad'). Verklaring: mensen (vaak kinderen), die door slangen gebeten worden zijn arm en wonen op het platteland en kunnen de medicijnen niet betalen. Rijke mensen wonen in de stad en daar zijn weinig slangen. Natuurlijk en moreel kwaad lopen door elkaar heen. bron [ 29 nov 2018 ]
  8. Omstandigheden: zonder de juiste omstandigheden blijft de vrije wil een abstract begrip. In oorlogsituatie, een pistool op je hoofd of chantage kun je geen vrije beslissingen nemen. Complicatie: je kunt jezelf vrijwillig onderwerpen aan een ander. ("U Wil Geschiede") [ 30 nov 2018 ]

19 November 2018

Meiose: even een misverstandje uit de weg ruimen

Figuur 1: dia van de docent, rode cijfers zijn mijn interpretatie
Dit is de dia van de docent in een college over de evolutie van planten. Het laat meiose zien: het proces waarbij geslachtscellen worden gemaakt. Ik heb er met rode cijfers en letters mijn interpretatie ingezet over het aantal chromosomen in iedere stap. Voor de rest is het de dia van de docent.

Als we even de vreemde tekst over 'Mitose I en II' negeren, dan zien we dat meiose bestaat uit 2 meiotische delingen (Meiose I en II) met het eindresultaat zijn 4 cellen met ieder n. Geslachtscellen zijn haploid. Dat is de standaard hoeveelheid chromosomen in een geslachtscel. Geen discussie over dat gegeven.

Tot mijn verbazing was de docent het niet eens met mijn interpreatie. Hij wees naar figuur 2 en zei zoiets als 2 chromosomen [1]. "Mijn dia's kunnen theoretisch fout zijn, maar deze dia is toch echt goed". Zei hij nog. En dat was het. Case closed. [2].


figuur 2: hoeveel chromosomen?
2 of 4 blauwe chromosomen?
4n is mijn toevoeging

Ik probeerde nog: maar er zijn twee delingen! Hoe kan dat als je begint met 2n en uitkomt op n? Als je met 2n begint en je doet 2 delingen dan kom je op 4 cellen met een 1/2 n! En dat kan niet! Dan zouden chromosomen doormidden gescheurd zijn. Zo'n cel is niet levensvatbaar. Minder dan n kan niet. n is de minimum hoeveelheid. [1]

Vraag: wat zien we eigenlijk in figuur 2: twee of vier blauwe chromosomen? De docent: 2. Ik: 4. Stel dat de docent gelijk heeft, wat zien we dan in figuur 3 gebeuren?

Figuur 3 (detail uit figuur 1)
2n is mijn toevoeging
Kennelijk worden hier chromosomen doormidden gescheurd!? Dat kan natuurlijk niet. In de eerste cel in figuur 3 zien we verdubbelde (=gerepliceerde) chromosomen aan elkaar vast zitten bij het centromeer; in tweede cel zien we enkele chromosomen (rood en blauw). Dat zijn natuuurlijk geen halve chromosomen! Dat zou dodelijk zijn. Terugredenerend van de rechter naar de linkercel in figuur 3 kom je tot de noodzakelijke conclusie dat de chromosomen in de linkercel verdubbeld zijn. Logica.
Die verdubbelde chromosomen is wat we doorgaans zien in microscopische opnames van delende cellen (zgn. metaphase chromosomen). Logisch. Ze zijn dan maximaal gecondenseerd. In een niet delende cel zijn er geen chromosomen te herkennen. Ze zijn dan maximaal gedécondenseerd. Logisch dat we chrosomomen op foto's en daarvan afgeleide plaatjes per definitie als dubbel zien:
Figuur 4: verdubbelde chromosomen.
In totaal zien we 4 chromosomen.
Een chromosoom is 1 enkele zeer lange DNA streng die sterk gecondenseerd is. Er zijn géén vertakkingen. Dat is onmogelijk. Ik heb hiervan geleerd dat je kritisch moet kijken naar plaatjes/foto's van chromosomen en je moet afvragen: zie ik dubbele of enkele? Vergeet niet: we zitten middenin een delingsproces.

Logica

Logischerwijs moet er een 4n fase in het meiose proces zijn om tot 4 cellen met n uit te komen: 4n = 4 x n. Er moet dus een verdubbeling hebben plaatsgevonden tussen de eerste cel (2n) in figuur 1 en de tweede cel (4n). Je kunt geen chromosomen uit de hoge hoed toveren!

Vraag: ga eens googelen naar plaatjes van meiose op het internet. Altijd eindigt het meiose proces met vier cellen! Waarom niet met twee? Juist! Precies! Dat is geen toeval!

Ten overvloede: mijn interpretatie vond ik terug in een plaatje op het internet:
figuur 5 (bron)

Hieronder zijn de eerste stadia van meiose afgebeeld in Barton et al (2007) Evolution (een bekend evolutie leerboek):

Barton et al (2007) fig 12.24 (pag. 350) eerste stadia van meiose (gedeeltelijk).
4n fase is duidelijk gelabeld. Complete figuur beslaat hele pagina.

Ook laten de auteurs het verband van de 4n fase in meiose met recombinatie zien. Sex, meiose, 4n fase, recombinatie: ze zijn allemaal met elkaar verbonden.
In niet ieder evolutie leerboek wordt 4n, 2n, n aangegeven. 

In het overigens visueel zeer aantrekkelijk vormgegeven boek 'The Tangled Bank' van Carl Zimmer (2010, p.94 en 2013, p.139) zien we een pagina-grote meiose illustratie, maar helaas zonder 4n, 2n, n indicatie. Jammer!

In het boek The Evolution of Plants komt meiosis zijdelings aan bod (pag. 255), er staat een zeer schematische tekening van meiose waaruit de oplettende lezer kan concluderen dat er een tetraploide fase is. Als je heel goed kijkt. [3]

Wat is eigenlijk het probleem?

Dit: waarom zou evolutie bij de productie van geslachtscellen eerst verdubbelen en daarna 2x delen, terwijl het veel 'logischer' en eenvoudiger zou zijn om gewoon 1x te delen: van 2n naar n. Dan heb je toch haploide geslachtscellen? Dat is toch wat je wil?

Evolutiebioloog Mark Ridley (2000) heeft hier al over geschreven:
Mark Ridley (2000) Mendels Demon, pagina 184.
Het voert te ver om zijn theorie in dit blog uit te legggen. Zie mijn review en zijn boek. Het punt is dat Ridley de 4n fase in meiose als een feit hanteert dat om een evolutionaire verklaring vraagt. 

In feite hebben we Ridley etc. helemaal niet nodig. Alleen elementaire rekenkunde, vermenigvuldigen en delen, is al voldoende om in te zien dat we een 4n fase nodig hebben.
2x 2n=4n
4n/2 = 2n
2n/2 =n
Het zou kunnen zijn dat we Ridley's verklaring voor de 4n-meiose niet nodig hebben omdat recombinatie zo belangrijk is in evolutie dat dat al een voldoende verklaring is voor 4n-meiose. Maar dat weet ik niet zeker.

Maar er is meer aan de hand

Meiosis, Genetic Recombination, and Sexual Reproduction, Nature, Scitable.
(een hoogst betrouwbare bron) We zien 4 chromosomen in de 2e cel wat gelijk staat aan 4n.
Tevens zien we recombinatie.
Het zou wel eens kunnen dat het 4n stadium in meiose essentieel is voor recombinatie. Recombinatie werkt vermoedeljk niet in een theoretisch 2n stadium. Ieder chromosoom in het 4n stadium kan betrokken zijn bij recombinatie. Recombinatie creëert genetische variatie en variatie is een essentiele grondstof voor evolutie.

De wettten van Mendel

De wetten van Mendel vloeien voort uit details van de meiose:

Stearns, Hoekstra (2005) pag. 512. Mendel's 1e wet.
(1) Heterozygote diploide cel Aa
na replicatie: 4 chromatiden (4n)
(4) 4 haploide gameten
Mendel's 2e wet: independent assortment of two genes A and B
Steeds zien we een 4n fase in de meiose hoewel dit er niet steeds expliciet bijstaat.

Conclusie

  1. Ik had de docent ge-emailed wat mijn bezwaar was tegen zijn dia (fig.1). Ik heb hem dus niet tijdens het college overrompeld. Hij heeft dus enige dagen de tijd gehad om de kwestie uit te zoeken. 
  2. Noch de logica, noch alle mogelijke bronnen hebben hem kunnen overtuigen. Verbazingwekkend. Waar zit zijn probleem?
  3. Daarna heb ik dit blog gemaakt. Ik heb hem per email op de hoogte gesteld. Hij reageerde per email, maar niet inhoudelijk. Ik weet dus niet of hij het met me eens is.
  4. Inhoudelijk: sex en dus meiose is belangrijk in evolutie. Het lijkt er op dat de curieuze en complexe 4n fase in meiose noodzakelijk is voor recombinatie en misschien andere zaken.
  5. Inhoudelijk: dit alles roept vragen op: hoe is meiose ontstaan in evolutie? Gaat meiose altijd met recombinatie gepaard of kan het zonder? Zijn er varianten van meiose bijvoorbeeld in het plantenrijk? bij insecten? Worden er sex cellen geproduceerd door mitose? 
  6. Inhoudelijk: Hoe dan ook: dieren en planten kunnen niet toveren. Er bestaat geen wonderbaarlijke vermenigvuldiging van chromosomen.

Samenvatting

donderdag 22 nov 2018
  1. Als je alleen maar weet dat lichaamscellen 2n zijn en geslachtscellen n, dan kun je concluderen dat geslachtscellen ontstaan door 1x te delen.
  2. Als je daarentegen figuur 1 hebt (zonder mijn rode toevoegingen), dan kom je in de problemen met die conclusie door deze 3 feiten: (a) er zijn 2 delingen (b) het proces eindigt met 4 cellen (c) die 4 cellen hebben ieder 1 blauw gekleurd chromosoom

Geraadpleegde bronnen

  • Barton et al (2007)  Evolution.
  • Stearns, Hoekstra (2005) Evolution. Second Edition
  • Mark Ridley (2000) Mendel's Demon. Gene Justice and the complexity of life.
  • Carl Zimmer, The Tangled Bank, 2010, 2013
  • Nature, Scitable. 
  • K.J. Willis, J.C. McElwain (2002) The Evolution of Plants.

Noten

  1. In feite heb ik het niet goed verstaan wat hij zei. Het was sowieso niet meer dan een halve zin. Hij gaf in feite geen uitleg. Hij verdedigde zijn standpunt niet. Hij kan moeilijk bezwaren hebben met 4 n cellen op het eind, en 2n als begin toestand. Dus: hij viel over 4n. Maar dat heb ik hem niet horen zeggen. Hij was ook niet ingegaan op mijn opmerking 'er zijn 2 delingen'. Hij vroeg ook niet om een toelichting. Wat ik in dit blog schrijf zijn mijn redeneringen om het voor de lezer duidelijk te maken. Maar die hele discussie heeft zich niet ter plekke afgespeeld. [23 nov 2018]
  2. Op 22 nov mailde de docent: " ... dat een delende cel nooit 4n genoemd wordt omdat er gelijktijdig verdubbeling van de chromosomen én uit elkaar trekken van de dochterparen plaats vindt. 4n is als term een tetraploïde, zelfstandig functionerende cel". Maar dat zei hij toen niet.  [23 nov 2018]
  3. toegevoegd 23 nov 2018

 Dit blog is 21, 22, 23 nov 2018 ge-update en conclusies/samenvatting/noten toegevoegd.

06 November 2018

Het pillenprobleem van Dick Bijl en Ontpillen van David van Bodegom.

David van Bodegom
(2018) Ontpillen
Dick Bijl (2018)
Het pillenprobleem
Dit jaar zijn er twee boeken verschenen over geneesmiddelen: David van Bodegom(2018) Ontpillen, en Dick Bijl (2018) Het pillenprobleem.
Er is een behoorlijke overlap: we slikken te veel pillen. Pillen zijn een probleem. Bij Dick Bijl is het hoofdthema: het bewijs van de  werkzaamheid van de pillen die in de handel zijn is wetenschappelijk slecht onderbouwd. Met als tweede thema: Minder medicijnen is vaak beter. Bij van Bodegom is het hoofdthema dat het beter voor de gezondheid is om minder pillen te slikken en gezonder te leven.

Arts-verouderingswetenschapper Van Bodegom (werkzaam bij de Leyden Academy) schreef een boek met veel praktische adviezen over hoe gezond te leven. Hij is samen met Rudi Westendorp auteur van het eerder verschenen Oud worden in de praktijk [1].

Van Bodegom wil de lezer helpen minder pillen te slikken. Hij baseert zich vooral op aanbevelingen van het Nederlands Huisartsen Genootschap, de Gezondheidsraad, het Farmacotherapeutisch Kompas en websites als thuisarts.nl.
Van Bodegom is 'gestopt met het voorschrijven van pillen', maar wijst niet principieel het gebruik van geneesmiddelen af. Hij erkent dat geneesmiddelen kunnen werken. Hij behandelt per hoofdstuk: hoge bloeddruk, slapeloosheid, botontkalking, depressie, dementie, maagzuurklachten, diabetes, cholesterol, incontinentie, prostaatklachten, obstipatie, luchtwegklachten, erectiestoornissen, bloedarmoede en vitaminen. Hij geeft op het eind van ieder hoofdstuk een lijstje van de meest voorgeschreven geneesmiddelen.
De meeste aandoeningen die Bodegom bespreekt zijn door lifestyle te beïnvloeden, kanker heeft geen apart hoofdstuk [2]. Hij helpt je controle te nemen over je eigen gezondheid door bijvoorbeeld zelf bloeddruk en bloedsuiker te meten en geeft tips voor een gezondere levenswijze. Het boek staat boordevol met informatie, tips aangevuld met anecdotes. Bodegom legt waar relevant de fysiologie van het lichaam uit, en de achtergronden van de werking van medicijnen. Evolutionaire inzichten ontbreken niet.

Dick Bijl
In het deel Algemene informatie over medicijnen onderzoekt Bijl het hele proces van geneesmiddelenonderzoek, onwikkeling, productie, testen, publiceren, toelaten, bijwerkingen. Voldoet het gepubliceerd onderzoek aan wetenschappelijke normen? Wordt alles gepubliceerd? Of worden er negatieve resultaten achter gehouden? Is er belangenverstrengeling (farmaceutische industrie) bij auteurs van de publicatie? Doen de Nederlandse en Europese toelatingsautoriteiten naar behoren hun werk? Zijn ze onafhankelijk? Kunnen huisarts en patiënt er op vertrouwen dat de geneesmiddelen die toegelaten zijn op de markt echt helpen? Hebben 'nieuwe' geneesmiddelen toegevoegde waarde ten opzichte van hun voorgangers? Worden alle bijwerkingen openbaar gemaakt of worden ze als bedrijfsgeheim behandeld?
In het deel Specifieke medicijnen en medicijngroepen zien we hoofdstukken met veelzeggende en intrigerende titels als: 'Slechts weinigen hebben er een klein beetje baat bij'; en: 'Medicijnen die wel werken maar niet helpen'; 'Medicijnen die je beter niet kunt gebruiken'.
Het centrale thema van Bijl is: betrouwbare informatievoorziening over medicijnen. Bijl legt de schuld van slechte geneesmiddelen bij overheid, industrie, politiek.
Bodegom houdt zich verre van politiek en concentreert zich op het bevorderen van de gezondheid door een gezondere levenswijze en door minder pillen te slikken.


Dit blog is een korte intro voor beide boeken. Ik kom in een volgend blog nog terug op Het pillenprobleem van Dick Bijl. En ik sluit niet uit dat ik nog een aanvullend blogje schrijf over leuke details in Ontpillen van Bodegom.



Noten

  1. zie mijn blog Veroudering is niet goed te begrijpen zonder evolutie 15 feb 2014
  2. In het hoofdstuk over Luchtwegklachten worden astma en COPD behandeld, niet longkanker. Verschillende vormen van kanker zijn grotendeels geen lIfestyle ziektes en niet door een gezondere levenswijze te voorkomen (behalve longkanker door roken, maar dat wordt niet behandeld).