Nieuws

zondag 20 april van 12.00 – 17:00 uur de eerste 5 afleveringen van Cosmos herhaald, en vermoedelijk deel 6 om 22 u.
15 apr
: Spreek je uit tegen Luchthaven Twente! Vandaag laatste dag!
14 apr: Matthijs van Nieuwkerk zwijgt. Laf. Ik heb het wel gehad met DWDD.
14 apr: Human G8. Ned 2 23:40. Stine Jensen en Rene Gudde over/met filosoof Michael J. Sandel.
6 apr: herhalingen van Cosmos op National Geographic (18:00; 22:00; 0:00; 2:45) voor wie het gemist heeft
2 apr: Herman Philipse over klimaat verandering, 4 colleges Studium Generale Utrecht
25 mrt: Gerdien de Jong bespreekt het boek Arrogant van Ronald Meester in Skepter jrg 26 nr 2. Zeer goed verhaal.
Archief Actualiteiten

14 april 2014

Cosmos: A Spacetime Odyssey (1) Neil deGrasse Tyson

Op 16, 23 en 30 maart 2014 zond National Geographic de eerste drie delen van de 13-delige serie Cosmos: A Spacetime Odyssey uit, gepresenteerd door de astronoom Neil deGrasse Tyson. Het is een remake van de gelijknamige serie van Carl Sagan die in 1980 uitgezonden werd.

President Obama werd bereid gevonden de serie aan te bevelen aan het Amerikaans publiek:
President Obama beveelt Cosmos aan!
President Obama legt de link met de Amerikaanse ontdekkingsgeest die mensen op de maan heeft gezet en hoopt dat er een nieuwe generatie van avonturiers en onderzoekers geinspireerd wordt door de nieuwe serie. Daarom vindt Obama de serie belangrijk voor Amerika. Als je de inhoud van de serie kent, is dit meer dan een vriendelijk woord, het is een krachtig politiek statement [1]. 

Astrofysicus Neil deGrasse Tyson is de presentator

Presentator van de serie astrofysicus Neil deGrasse Tyson werd persoonlijk door Carl Sagan aangemoedigd om astronoom te worden. Hij is bij uitstek de juiste persoon om het werk van Sagan voort te zetten.
In deel 1 legt hij uit hoe ons 'cosmisch adres' eruit ziet:
1. Aarde
2. Zonnestelsel (Solar System) inclusief Oortwolk (Oortcloud)
3. Melkweg (Milky Way Galaxy)
4. Lokale Groep (Local group)
5. Virgo Supercluster
6. Observable universe: alles wat we op aarde kunnen waarnemen.
Daarbuiten wordt geextrapoleerd naar het multiversum: alles wat verder ligt dan wat we kunnen waarnemen vanaf de aarde.

Als je bedenkt dat in 1599 iedereen wist dat de hemel bestond uit sterren die om de aarde draaien, dan is het wonderbaarlijk hoe sterk onze kennis over het heelal is gegroeid, te beginnen met de uitvinding van de telescoop. Toen was de aarde het middelpunt van het heelal, het heelal was alles wat je met het blote oog kon zien, nu is de aarde een klein, onbeduidend stofje in het onmetelijke heelal. In het jaar 1600 was er maar één man die visionaire vergezichten had over een oneindig heelal: de monnik Giordano Bruno.
Maarten Luther vond het idee van Copernicus dat de aarde niet het centrum van het universum was een belediging voor de Bijbel. 
Bruno was een monnik in Napels, maar een rebel, hij las boeken die de kerk had verboden (Lucretius: 'De Rerum Natura'). Hij zag dat de zon ook maar een ster was en dat het universum oneindig was. Bruno zag God als oneindig, hoe zou God een begrensd universum kunnen scheppen? Dit gedeelte over Bruno wordt uitgebeeld dmv een animatiefilm als een stripheld (dit valt enigszins uit de toon in een serieuze populair-wetenschappelijke documentaire, alsof Bruno een sprookjesfiguur was). 

Bruno werd zowel door de Rooms Katholieke kerk, als de Calvinisten en Lutheranen verbannen vanwege zijn ketterse leer. De Inquisitie ('thougth police') in Italië veroordeelde Bruno tot 8 jaar gevangenis. Ze vreesden voor de autoriteit van de Bijbel en de kerk (zijzelf dus). Bruno werd feestelijk in het openbaar verbrand. 
Tien jaar na Bruno's marteldood keek Galileo door een telescoop en zag dat Bruno gelijk had. Maar Bruno was geen wetenschapper. Z'n visie op de kosmos was een gok. Hij had geen bewijsmateriaal, geen observaties.

Om de tijdsdimensie van het heelal op een begrijpelijke manier voor te stellen perst Neil deGrasse Tyson de totale leeftijd van het universum samen tot één enkel kalenderjaar. 1 januari is het begin van het universum, 31 dec is vandaag. 1 dag is 40 miljoen jaar. Dan zien we het volgende gebeuren:


De cosmische kalender: 13,8 miljard jaar = 1 jaar
10 jan  = de eerste sterren ontstaan
31 aug = onze zon ontstaat
21 sept = leven ontstond op aarde (3,5 miljard jaar geleden) [2]
28 dec  = eerste bloemen ontstonden
31 dec  = de mens verschijnt
31 dec 23 u 59 min 46 sec: cultuur ontstaat (schrift) de laatste 14 seconden.
Mozes:         7 seconden geleden geboren
Boeddha:      6 sec
Jezus:           5 sec
Mohammed:  3 sec
In de laatste seconde ontstond wetenschap (astronomie).
De wetenschappelijke methode is zo krachtig dat het ons binnen 4 eeuwen gebracht heeft van de eerste blik van Galileo door een telescoop naar onze voetafdruk op de maan. Die wetenschap heeft ons onze plaats in ruimte en tijd onthuld. Een geheel nieuw wereldbeeld ontstond, waarvan Bruno in zijn visionaire droom al een glimp opving.


Noten
  1. Deze aanbeveling van Obama betekent m.i. een politiek statement vóór het belang van vrije wetenschapsuitoefening niet gehinderd door de 'gedachtenpolitie' van de kerk en The Republican War on Science. Je kunt dit interpreteren als steun voor de opvatting van het wetenschappelijk wereldbeeld van Neil deGrasse Tyson waar geen plaats is voor creationisme en intelligent design. Niet gering voor de president van een christelijk land. Ook legt T de nadruk van de rol van het toeval: als die komeet de aarde niet getroffen had, waren de dinosauriers misschien niet uitgestorven en als de dinosauriers niet uitgestorven waren, waren wij er misschien niet geweest. Ook daar zullen gelovigen niet blij mee zijn. Dat maakt Obama's aanbeveling des te belangrijker.
  2. Neil deGrasse Tyson: 'Het ontstaan van het leven is het grootste onopgeloste raadsel van de wetenschap'. ("The Origins of Life is one of the greatest unsolved mysteries of science" !). Leven zou zelfs afkomstig kunnen zijn uit een ander deel van het melkwegstelsel (!) volgens T. Dit verbaast me enigzins. Wetenschappers zijn al veel over het ontstaan van het leven te weten gekomen. Maar kennelijk is dit niet doorgedrongen in de wereld van de astrofysica (denk ook aan astronoom Fred Hoyle: life came from space!).

Bronnen

Dit is het wikipedia artikel over de nieuwe 2014 serie: Cosmos: A Spacetime Odyssey. Volgens het wiki artikel bestaat de serie uit 13 delen! (net als de originele serie). Ik had in eerste instantie de indruk dat het maar 3 waren! Mogelijk/waarschijnlijk  heb ik deel 4 al gemist. Maar er zijn vele herhalingen.

Dit is het wikipedia artikel over de originele 13-delige serie van Carl Sagan uit 1980: Cosmos: A Personal Voyage.

De info op National Geographic over Cosmos is bijzonder verwarrend: welke delen worden wanneer uitgezonden? Er is geen compleet overzicht. Kennelijk is 'Series 0' de eerste drie delen en 'Series 1' de delen 4,5,6? maar de volgorde komt niet overeen met wat er in wikipedia staat, en de tijden van NG komen niet overeen met wat er in mijn tvgids staat.
NB: volgens mijn tvgids worden a.s. zondag 20 april van 12.00 – 17:00 uur de eerste 5 afleveringen herhaald! en vermoedelijk om 22 u deel 6.

Uitzendschema zondagen (extrapolatie):

16 maart deel 1
23 maart deel 2
30 maart deel 3
 6 april    deel 4
13 april   deel 5
20 april   deel 6
27 april   deel 7
 4  mei     deel 8
11 mei     deel 9
18 mei     deel 10
25 mei     deel 11
 1 juni      deel 12
 8 juni      deel 13

herhalingen: woensdag en donderdag.

Neil deGrasse Tyson on Cosmos and Integrating Science into Pop Culture Scientific American, Mar 7, 2014

Dit is een goede review/kritiek van Cosmos: Why Did Cosmos Focus on Giordano Bruno? Posted on March 18, 2014

En deze van P Z Myers: Missing the point of Giordano Bruno

Neil deGrasse Tyson Blasts Creationism In New 'Cosmos' Episode (Video),

07 april 2014

Strandbeesten Theo Jansen in Electriciteitsfabriek

De tentoonstelling in de Electriciteitsfabriek duurt tot 3 mei

Theo Jansen bezig met fine tuning van zijn nieuwste strandbeest
en zie hij loopt!

Strandbeesten zijn aangepast voor lopen op het strand met als energiebron de wind. Ze lopen niet op electriciteit of fossiele energie, maar op wind. De windenergie wordt opgevangen door flexibele zeilen en via een ingenieus systeem van gewrichten omgezet in een loopbeweging. De nieuwste evolutionaire adaptatie maakt het mogelijk ook tijdens windstille periodes zich voort te bewegen. Door een vernuftig mechanisme zetten ze de wind om in luchtdruk die wordt opgeslagen in plastic flessen. Door die luchtdruk weer langzaam vrij te laten gaan de poten bewegen. 

Hun skelet bestaat uit ouderwetse lichtgewicht holle plastic electriciteitsbuizen.  Het aantal poten varieert (6-8?). Het strandbeest kan zowel voor- als achteruit lopen, afhankelijk van de windrichting. Ze hebben wel een staart, maar het is niet duidelijk of ze een kop hebben, en waar die zit. De looprichting staat haaks op de lengte-as (wervelkolom) van het strandbeest, in tegenstelling tot de meeste dieren (insecten, reptielen, zoogdieren). Ze lopen dus zijwaarts net als een krab: 

krab loopt zijwaarts
Toevallige (?) overeenkomsten krab en strandbeest: het zijn geleedpotigen: koudbloedige dieren met een uitwendig skelet van chitine of plastic en hun lichaam is gesegmenteerd, hebben scharnierende poten, ze lopen op het strand, ze hebben een gele - oranje kleur en zijn gemaakt van een stevig maar licht soort 'plastic', ze hebben 'linker en rechterpoten' (of moet je zeggen: voor- en achterpoten?), er bestaan verschillende soorten, ze evolueren, ze hebben een primitief zenuwstelsel maar géén electronica, metalen of wielen. Het verschil is dat, hoewel strandbeesten geen wielen hebben, ze wel intern draaiende assen hebben. Hoe de beweging van de poten van strandbeesten precies gecoördineerd worden weet ik niet, maar je kunt wel zien dat naast elkaar liggende poten om en om bewegen. Net als bij een krab(?).

Een fascinerend verschijnsel opzich is dat de strandbeesten zoveel nakomelingen hebben gekregen, getuige de vele klonen en varianten van strandbeesten die op het internet te vinden zijn. De verklaring hiervoor is, denk ik, ten dele, dat de kunstenaar de genetische code van het beest bestaande uit 13 variabelen al jaren geleden op zijn website heeft gepubliceerd:
a = 38, b = 41.5, c = 39.3, d = 40.1, e = 55.8, f = 39.4, g = 36.7, h = 65.7, i = 49,
j = 50, k = 61.9, l=7.8, m=15
Deze getallen zijn de uitkomst van evolutionaire algoritmes met als doel de beste (bijvoorbeeld: zonder te hobbelen) loopbeweging te vinden. Een extra leuk detail: de genetische code van de strandbeesten is dus door evolutionaire processen geproduceerd.

De strandbeesten zijn het levenswerk van kunstenaar-uitvinder Theo Jansen. Ze zijn te bewonderen in de voormalige Electriciteitsfabriek, te Den Haag, die voor de gelegenheid is voorzien van fijn strandzand. Op de tentoonstelling mag je een aantal strandbeesten aanraken en je kunt ze zelf laten lopen. Om 8 uur s avonds geeft de kunstenaar een demonstratie voor de aanwezige bezoekers. Dan kun je alles uit de eerste hand horen en vragen stellen. Er waren meer bezoekers dan ik dacht (zaterdag!).

10 april: tekst herschreven

Vorig blog:
Theo Jansen: de herontdekking van Darwin? of het leven opnieuw uitvinden?  12 feb 2012

Bronnen

31 maart 2014

Had Darwin het fout? Nieuwe studie naar vogelzang zet Darwin's theorie van sexuele selectie op losse schroeven

Superb Fairywren Malurus cyaneus
boven: zingend vrouwtje!
onder: mannetje [5]
©Bush Telegraph
Een artikel met de kernachtige en krachtige titel 'Female song is widespread and ancestral in songbirds' [1] wil niets minder dan een revolutie teweeg brengen in het denken over sexuele selectie. Het artikel toont aan dat bij vogels niet uitsluitend de mannetjes zingen zoals altijd gedacht is. Vrouwtjes luisteren niet alleen, maar zingen ook. Sinds Charles Darwin hebben biologen het verschijnsel dat mannetjes zingen geinterpreteerd als een manier om vrouwtjes aan te trekken en concurrende mannetjes te verdrijven. Tegelijk verdedigen mannentjes daarmee hun territorium in het broedseizoen. Dat vrouwtjes de mannetjes kiezen met de mooiste zang verklaarde Darwin als eerste met sexuele selectie. Strikt genomen sluit dit niet uit dat vrouwtjes ook zingen, maar waarom zouden ze eigenlijk? Bovendien werd het niet waargenomen. Behalve enige uitzonderingen. Maar het artikel claimt dat bij 71% van de onderzochte vogelsoorten wereldwijd de vrouwtjes ook zingen. De meerderheid! Het artikel gaat nog verder: zang bij beide geslachten was aanwezig in de voorouders van alle zangvogels en exclusieve mannentjeszang is later ontstaan bij een minderheid. In alle soorten waarbij de vrouwtjes niet zingen moet dit verklaard worden als een secundair kenmerk. Een kenmerk dat verloren is gegaan (verliesmutatie). Dit zet de wereld op zijn kop! Dat uitsluitend de mannetjes zingen is een secundaire eigenschap van zangvogels. Terwijl we niet beter wisten dat zingende mannetjes de regel zijn en zingende vrouwtjes de uitzondering. En dat dat altijd zo geweest was.

Dit is een totaal tegen-intuïtief idee. Iedere vogelliefhebber weet immers dat als hij een merel, roodborst, tjiftjaf of tuinfluiter hoort zingen, dat het een mannetje is. Beweren dat vrouwtjes ook zingen, klinkt net als: mannetjes leggen ook eieren, maar dat heeft iedereen altijd over het hoofd gezien!

De onderzoekers hebben in totaal 323 soorten onderzocht (literatuur onderzoek):

229 soorten zingt het vrouwtje ook32 families= 71% van de soorten
  94 soorten zingt het vrouwtje niet19 families= 29%                         
323 soorten totaal                            34 families=100%                        
(In totaal zijn er plm 112 zangvogel families.)

Radikaal
Deze resultaten zijn een omkering van de feiten waarop Darwin zijn theorie baseerde, en daarom moet de hele theorie van sexuele selectie opnieuw bekeken worden:
"Here we propose and test an evolutionary scenario that is radically different from the framework used since Darwin applied his theory of sexual selection to bird song: rather than being rare and atypical, we propose that female song is widespread and ancestral in songbirds."
Dus, de resultaten zijn voor de auteurs aanleiding voor niet zomaar een kleine revisie, maar een totale omkering van de traditionele visie dat vrouwtjeszang een uitzondering of afwijking is. Ze claimen dat zang bij zowel mannetjes als vrouwtjes de regel is, en de afwezigheid van zang bij vrouwtjes de uitzondering is. Dit blijft niet zonder gevolgen voor Darwin's theorie van sexuele selectie:
"a result that challenges the view that sexual dimorphism in song production arises primarily as a result of sexual selection."
Darwin's theorie van sexuele selectie als verklaring voor het bestaan van verschil in zang van mannetjes en vrouwtjes wordt dus sterk in twijfel getrokken.

Wat heeft Darwin gezegd?
fotoreproductie v.d.
1871 editie
De auteurs citeren Darwin's The Origin of Species (1859) waarin Darwin het verschil in verenkleed en zang bij vogels verklaart door voorkeuren van vrouwtjes bij partnerkeuze [2]. Nu is de The Origin of Species het belangrijkste werk van Darwin waarmee hij het meest bekend is geworden, maar Darwin behandeld zijn theorie van sexuele selectie in 'The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex' (1871) waarin hij maar liefst 4 hoofdstukken aan vogels wijdt [3]. De paragraaf 'Vocal and instrumental music' gaat over zang bij vogels. De paragraaf is bijzonder amusant en onthullend en geeft een beeld hoe men in die tijd met vogels omging, zoals het vangen van vinken met een zingende lokvogel en met lijmstokjes [3]. Maar waar het hier om gaat is dat Darwin de opvatting van experts citeert die zeggen dat vrouwtjes het best zingende mannetje kiezen:
"Bechstein, who kept birds during his whole life, asserts, "that the female canary always chooses the best singer, and that in a state of nature the female finch selects that male out of a hundred whose notes please her most". (p 52 part II chapter XIII Princeton paperback editie 1981)
Maar:
"Some authors, however, argue that the song of the male cannot serve to charm the female, because the females of some few species, such as of the canary, robin, lark, and bullfinch, especially when in a state of widowhood, as Bechstein remarks, pour forth fairly melodious strains." (p. 54)

goudvink, eigen opname.
Zie: Goudvink laat zich vrij makkelijk fotograferen
Dus Darwin noemt de kanarie, roodborst [6], leeuwerik, en goudvink als voorbeeld van soorten waar de vrouwtjes ook zingen, maar denkt dat het een artefact is dat verklaard kan worden door abnormale, onnatuurlijke omstandigheden (kooivogels!). Hij merkt wel op dat bij ganzen het mannetje niet altijd de meest luidruchtige is. Verder in het hoofdstuk geeft hij echter vele voorbeelden van anatomische verschillen in stembanden en veren en het gedrag (balts) van mannetjes ten opzichte van vrouwtjes. Ook zijn bij vogels de mannetjes meestal feller gekleurd dan vrouwtjes en dat ziet Darwin begrijpelijkerwijs als allemaal wijzend in dezelfde richting, nl. dat mannetjes zingen om vrouwtjes aan te trekken. Met andere woorden: sexuele selectie.

Als Darwin in Australië had gewoond...
Eén van de auteurs van het revolutionaire (mag ik wel zeggen) artikel 'Female song is widespread and ancestral in songbirdsis de Leidse onderzoeker Katharina Riebel. In een telefonische interview dat ik met haar had vertelde zij dat twee van de medeauteurs Australiërs zijn die uit eigen waarneming talloze vogelsoorten kennen waar de vrouwtjes ook zingen. Je kunt zelfs zeggen dat het daar eerder regel dan uitzondering is. Zie foto van de Australische 'Superb Fairywren' hierboven. Bij deze vogel is het wel erg gemakkelijk te constateren dat het vrouwtje zingt omdat het verenkleed zo sterk verschilt van het mannetje. In Europa en Noord-Amerika is de situatie wat betreft zingen het omgekeerde. Je kunt je dus afvragen of Darwin dezelfde theorie had bedacht als hij in Australië had gewoond! 

De oorsprong van zangvogels
De onderzoekers constateren verder dat de oorsprong van zangvogels in Azië en Australië ligt en dat uit stamboom onderzoek blijkt dat de oorspronkelijke zangvogels gekenmerkt werden door zang bij beide geslachten ('is ancestral in songbirds'). De Europese en Noord-Amerikaanse vogelsoorten stammen af van de Australische-Aziatische soorten en hebben door verliesmutaties de vrouwenzang grotendeels verloren. Tenminste, dat is de meest waarschijnlijke verklaring volgens de auteurs.

In het interview dat ik had met Katharina Riebel merkte ze op dat hoewel het artikel spreekt over alternatieven voor sexuele selectie zoals sociale selectie of natuurlijke selectie, Darwin's theorie van sexuele selectie niet de prullenbak in kan. Het gaat hier om het kenmerk zang bij vogelvrouwtjes en dat Darwin's theorie niet noodzakelijk op losse schroeven komt te staan voor andere kenmerken (uitwendige geslachtskenmerken) en voor andere diergroepen (zoogdieren, insecten, reptielen). Ook wil het niet automatisch zeggen dat vrouwtjes in het broedseizoen zingen of dat hun repertoire hetzelfde is. Verschillen kunnen er blijven.

Vragen, vragen, vragen
In feite roept het onderzoek vele nieuwe vragen op: welke selectiedruk tegen zang in vrouwtjes in Europese vogelsoorten zou er geweest kunnen zijn? Is er een relatie met aan- of afwezigheid van vogeltrek? monogamie? territorialiteit? testosterongehalte bij mannetjes? Wat gebeurt er in de hersenen van vrouwtjes waardoor ze hun zangcapaciteiten verliezen? Welke genen zijn er bij betrokken?
Ook moeten we opnieuw het veld in om zo goed mogelijk vast te stellen of er in Europa en Amerika vrouwtjes zingen: in het broedseizoen of ook er buiten? Hebben vrouwtjes een ander reportoire? Wat is de kans dat je in Nederland een zingend vrouwtje aantreft? Het is duidelijk dat vele uren waarneming in het veld nodig zijn als vrouwtjes zelden zingen. Wat kunnen we allemaal verwachten als we goed opletten? En bovendien is het voor mij aanleiding opnieuw te lezen wat Darwin allemaal nog meer geschreven heeft over sexuele selectie bij vogels.



Noten
  1. Karan J. Odom et al (2014) Female song is widespread and ancestral in songbirds, Nature Communications, 4 March 2014 
  2. Charles Darwin (1859): "... female birds, by selecting, during thousands of generations, the most melodious or beautiful males, according to their standard of beauty, might produce a marked effect", The Origin of Species.
  3. Charles Darwin (1871) 'The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex, met name hoofdstuk XIII: Secondary Sexual Characters of Birds. Zoek online op: Darwin Online, Identifier =  F955 en Text = "canary, robin" (bijvoorbeeld) en klik in de resultatenlijst op de link F955 dan kom je op de passage: "... because the females of some few species, such as of the canary, robin, lark, and bullfinch..." . De hele paragraaf geeft een verrassend tijdsbeeld van hoe 'vogelliefhebbers' toen omgingen met vogels in het wild: methodes van vogelvangen met lijmstokjes en de prijzen van verschillende zingende mannetjes. In één passage vertelt Darwin hoe iemand met lijmstokjes in 1 dag een record van 70 vinken heeft gevangen. De test voor de beste zanger is dat hij blijft zingen terwijl je met de kooi rondjes boven je hoofd draait!!!
  4. Misschien werd de observatie dat alleen manntjes zingen beinvloed door culturele factoren als het feit dat de katholieke kerk vrouwen niet mogen zingen in een kerkkoor (bron) en door het Bijbelse gebod ""The women should keep silent in the churches." (1 Corinthians 14:34 English Standard Version). Dus: God had de vrouw bij mensen en vogels verboden te zingen!
  5. Het grappige is dat de wikipedia pagina over Superb Fairywren terloops vermeldt dat een bepaald liedje door het mannetje en vrouwtje gezongen worden. Terloops! Zonder op te merken dat dit typerend is voor veel zangvogels. Het onderzoek is zo nieuw dat het nog niet doorgedrongen is tot wikipedia.
  6. Later vond ik, naar aanleiding van een comment, in: Dick de Vos en Luc de Meersman (2005) Wat Zingt Daar? over de roodborst: "Ook vrouwtjes zingen, vooral in de herfst, wanneer zij een eigen territorium gaan bezetten" (p.121). Prima! Maar, irritant, ze schrijven er niet bij hoe je vrouwtjes roodborst herkent. In de vogelgidsen vind ik dat ook niet. Bijvoorbeeld: Lars Jonsson helpt niet. En Luc Hoogenstein, Ger Meesters Handboek Vogels van Nederland, wordt alleen over 'de roodborst' gesproken, het woord mannetje of vrouwtje komt niet eens in de tekst voor. De Vogelbescherming website vermeldt: "Tegen soortgenoten zijn zowel mannetje als vrouwtje daarentegen heel agressief en verdedigen zomers en 's winter fel hun territorium.", maar niet dat vrouwtjes zingen. Bij herkenning wordt niet eens gesproken over mannetje of vrouwtje! toegevoegd 2 april 2014.

Bronnen

Aussie birds prove Darwin wrong 5 Mar 2014 Dit is een radio interview met de Australische auteur van het artikel. Begin: 12:56 eind: 20 min.

Sciencedaily: Birdsong is not all about sexual selection: Female birds sing much more often than previously thought 5 Mar 2014

Katharina Riebel, Michelle L. Hall and Naomi E. Langmore (2005) Female songbirds still struggling to be heard, TRENDS in Ecology and Evolution Vol.20 No.8 August 2005. (een prachtige, feministisch aandoende titel! Bijna 10 jaar geleden zijn de auteurs begonnen met het verzamelen van gegevens over zang bij vrouwtjes)

Publications - Katharina Riebel

Wybo Algra: 'Elke vogel (m/v) zingt zijn/haar lied', Trouw 5 maart 2014

24 maart 2014

We weten niet precies hoeveel genen de mens heeft

Het aantal genen in verschillende organismes, Genome Biology
We weten niet hoeveel genen de mens heeft. En ik bedoel daar niet mee dat historisch gezien de schattingen van het aantal genen dat de mens heeft nogal aan de hoge kant zaten (100.000 genen). Dat waren inderdaad schattingen, berekeningen. Toen het menselijke genoom bekend werd, daalde het aantal genen tot ongeveer 30.000 en 25.000 [5]. Maar dát bedoel ik niet.

Wat ik ook niet bedoel is dat we nu weten dat genen opgedeeld zijn in introns en exons en de exons op verschillende manieren gecombineerd kunnen worden tot een eiwit (zgn. alternative splicing) waardoor een gen meerdere eiwitten kan produceren. Ook dat bedoel ik niet.

Wat ik ook niet bedoel is dat er ook zgn 'niet-coderende' genen zijn. Dat zijn genen die niet voor eiwitten coderen, maar voor functioneel RNA. Er zijn nu honderden van dat soort genen gevonden. Maar dat bedoel ik ook niet.

Ik bedoel ook niet de controverse over het zgn. 'junk'-dna. We weten inderdaad nog lang niet alles over de functie van heel veel DNA dat buiten de bekende genen ligt. En er zijn ontzettend veel pseudo-genen. En er is veel DNA waarvan we zeggen dat het zelfs potentieel geen genen kunnen zijn. Maar, dat bedoel ik ook niet.

Ik bedoel: zélfs als we ons beperken tot eiwitproducerende genen, dan nóg weten we niet precies hoeveel dat er zijn. Maar, eiwitproducerende genen zijn toch  makkelijk vast te stellen? Een gen produceert een eiwit of niet. Dat is toch al lang tot op het laatste gen en eiwit vastgesteld? Dat staat toch allemaal in de genomics en proteomics databases? Nee, dat zijn kandidaat genen, of voorspelde genen waarvan een deel nog geverifieerd moet worden. Het aantal gecatalogiseerde genen is uitsluitend gebaseerd op DNA kenmerken zoals start code, en stop code [1]. Dus je weet niet zeker of een gen, een stuk DNA, ook daadwerkelijk een eiwit produceert, ook al ziet het eruit als eiwitproducerend DNA. Het zijn mogelijke genen (putative genes in het Engels). Als je het zeker wilt weten moet je eiwitten rechtstreeks detecteren in cellen en weefsels (eiwitten zijn te herleiden tot eiwitproducerend DNA). En dat heb ik me eigenlijk nooit eerder gerealiseerd. En omdat er vele verschillende celtypes zijn (plm 200 - 400) moeten we in principe alle celtypes testen. In verschillende ontwikkelingsfasen. Een gigantische, zo niet onmogelijke opgave. Bijvoorbeeld: een menselijk orgaan dat de meeste mensen niet hebben: de placenta. Zelfs vrouwen hebben dat orgaan maar tijdelijk in bezit. De placenta produceert eiwitten die een normaal (niet zwanger) mens niet produceert [2].

Het is gecompliceerder dan dat: eiwitten kunnen in lage concentraties voorkomen zodat ze moeilijk detecteerbaar zijn. Of slechts in één of een paar celtypes voorkomen. Of snel afgebroken worden (kortlevend zijn), of alleen op bepaalde tijdstippen geproduceerd worden. Geen wonder dat er tot nu toe maar van 11.838 genen bewezen is dat ze eiwitten produceren. We hebben er ongeveer 20.000, dus dat is ongeveer de helft bewezen! Ander bronnen zeggen dat we 22.500 genen hebben met een onzekerheidsmarge van 2000! 
Zolang je het eiwit niet hebt aangetoond weet je gewoon niet zeker hoeveel eiwitproducerende genen 'de mens' heeft. Zo simpel ligt dat! En: zo moeilijk ligt dat!

Ik schreef 'de mens'. De mens is geen gestandaardiseerd wezen. We komen niet uit een fabriek. Er bestaat genetische variatie. Ook in genen. En dan heb ik het over gezonde mensen. Genen hebben variaties (deleties en inserties) in het gedeelte dat voor eiwitten codeert (exons). Het probleem is: wanneer spreek je over een gen-variant en wanneer is het een nieuw gen? Het kan dus dat sommige mensen genen hebben die andere mensen niet hebben. Tot zover het aantal genen van 'de mens'.

Wat is het belang van dit alles? Ten eerste: het wetenschappelijk belang, o.a. evolutie (daar komt ik vast nog wel eens op terug!), en het medische aspect. Als iemand een erfelijke ziekte heeft wil men graag weten of het stuk DNA dat de patient mist de oorzaak is van de ziekte, of dat het een gen is dat bij gezonde mensen géén eiwit produceert. Met andere woorden: je wilt graag weten hoeveel genen een 'normaal mens' heeft. Nog een ander medisch aspect is dat mensen verschillend kunnen reageren op geneesmiddelen afhankelijk van het bezitten van enzym varianten die op hun beurt berusten op afwijkende genen [4]. En voor religieuze mensen geldt (neem ik aan) dat ze graag exact willen weten welke bona fide genen God de mens gegeven heeft toen Hij de mens schiep. En Intelligent Design aanhangers willen graag weten welke en hoeveel genen 'intelligent designed' zijn [3].

Literatuur:


Noten
  1. De definitie van een eiwitproducerend gen: An open reading frame (ORF) is a potentially translatable sequence that consists of a string of in-frame sense codons beginning with a start codon and ending with a stop codon. 
  2. De man heeft ook het gen voor unieke placenta eiwitten (waarschijnlijk), het komt natuurlijk nooit tot expressie.
  3. Intelligent Design: Michael Behe, maar vooral in dit verband William Dembski die meende te kunnen vast stellen of een gen 'intelligent designed' was en wat het informatiegehalte van het menselijke genoom is. Dan moet je in de eerste plaats exact weten hoeveel genen 'de mens' heeft. Zie mijn review.
  4.  Het vakgebied heet: Farmacogenetica of  Pharmacogenetics.Toegevoegd 26 maart 2014.
  5. Leuk weetje: de Loblolly den die in Amerika voorkomt heeft minstens 50.000 genen! 'Loblolly takes genome size prize', Nature 27 March 2014 Toegevoegd 27 maart 2014.



Vorige blogs:

ENCODE project is een mijlpaal, maar 80% functioneel dna roept vragen op 18 september 2012. Hierin bereken ik hoeveel menselijk DNA functioneel is.

17 maart 2014

Fundering van de moraal bij Paas en Peels is een anachronisme

Rik Peels, Stefan Paas
2e druk 2013
God bewijzen.
Als je goed kijkt hoe Paas en Peels moraal definieren in hoofdstuk 4 van God bewijzen, dan blijkt verrassend genoeg dat ze niet de Tien Geboden of de Bergrede noemen, maar de overtuiging dat vrouwen gelijkwaardig zijn aan mannen en dat slavernij verkeerd is (228). Zij noemen dat de harde kern van de moraal. Je leest daar makkelijk overheen omdat deze twee waarden tegenwoordig zo vanzelfsprekend zijn. Niets bijzonders. Je kunt je afvragen waarom Paas en Peels juist deze twee overtuigingen hebben uitgekozen, maar met die morele normen op zich is helemaal niets mis. Je verwacht het alleen niet van Paas en Peels. Je verwacht dat ze zouden zeggen: de moraal wordt gevormd door de Tien Geboden en die komen van God; en daarmee is christelijke moraal gefundeerd. Klaar. Maar dat doen ze helemaal niet. In plaats daarvan komen ze met moderne morele inzichten. Maar dat is een anachronisme: iets moderns situeren in een ver verleden.
Anachronisme:
Aristoteles in middeleeuwse klederdracht
Anachronisme: dat is Jezus in een 21e eeuwse kleding afbeelden en vervolgens concluderen dat Jezus modern gekleed ging...

Mensenrechten zoals vrouwenrechten en verbod op slavernij zijn morele inzichten die pas in het 18e en 19e eeuwse Europa ontstonden. Na de tweede wereldoorlog zijn bijvoorbeeld mensenrechten vastgelegd in de Universal Declaration of Human Rights (10 dec 1948) [12]. 

Hun eigen voorbeelden, vrouwenrechten en het immorele van slavernij, zijn moderne morele inzichten geprojecteerd op de Bijbelse tijden. En vervolgens gebruiken ze dat 'gegeven' om moraal te funderen. Een cirkelredenering [16]. Tenminste, als dát is wat ze doen, dan faalt die poging. Dat is duidelijk. 

Want steeds suggereren de auteurs dat morele normen van God komen [4], maar dit wordt nooit expliciet gezegd. In tegendeel, ze zeggen dat God onze moraal niet op wonderlijke wijze uit de hemel heeft laten vallen, maar tegelijk dat we morele normen niet zelf kunnen produceren (233). Hoe zit dat nu? Ze vragen zich hardop af: Hoe kunnen we nu weten wat goed is? Wat is hun antwoord? Ze zeggen het niet. Het dichtst in de buurt van een expliciete claim komt: 'dat we God nodig hebben om ons te vertellen wat goed en kwaad is' (241). Maar dat is hetzelfde als zeggen dat de moraal uit de hemel komt vallen. Belangrijker: wat ze hier doen is God (moderne) woorden in de mond leggen en vervolgens zeggen: het zijn niet onze woorden, maar van God! [19]

Een moraal die werkelijk op de letterlijke tekst van de Bijbel gebaseerd is, is het tegenovergestelde van wat Paas en Peels als harde kern van de moraal hebben aangewezen [20]. Kijk bijvoorbeeld naar de SGP (vrouwen mogen geen partijpolitieke functies vervullen binnen de SGP [14], [21]). Vrouwen mogen niet op de kansel [15]. De Rooms Katholieke kerk sluit vrouwelijke priesters ten alle tijde principieel uit en zij baseren dit uiteindelijk op de Bijbel [23]. Volgens de Rooms Katholieke kerk heeft Jezus bewust geen vrouwelijke apostelen gekozen [24]. Of kijk naar christelijk Amerika dat de conventie tegen alle vormen van discriminatie tegen vrouwen niet geratificeerd heeft! [13] (hoe bestaat het!). En dit:
"Ik mocht in mijn kerk niet meepraten", Hilligje Kok-Bisschop, Trouw 15 mrt 2014 (zie ook: Houdt God van Vrouwen?)
Is dit onzin? Nergens op gebaseerd? Nee, de discriminatie van vrouwen in de kerk van Hilligje Kok-Bisschop is gewoon op de Bijbel gebaseerd:
"The women should keep silent in the churches. For they are not permitted to speak, but should be in submission, as the Law also says."
1 Corinthians 14:34 English Standard Version
"Wives, submit yourselves to your own husbands as you do to the Lord" Ephesians 5:22
Je kunt het die kerk niet kwalijk nemen: het staat immers gewoon in de Bijbel. Op die manier kun je je moraal baseren op de letterlijke tekst van de Bijbel.
Paas en Peels hebben echter een dilemma: óf je baseert de moraal op de letterlijke tekst van de Bijbel, dan heb je een fundering maar geen 'mensenrechten moraal', óf je hangt een moderne mensenrechten moraal aan, maar dan kun je die niet baseren op de letterlijke tekst van de Bijbel en vervalt daarmee de fundering van de moraal [22].

Bovendien leggen Paas en Peels ook niet uit waarom vrouwen en mannen gelijkwaardig zijn [17]. Ze hebben zó veel tijd besteed aan het aantonen dat atheïsten hun moraal niet kunnen funderen, dat ze misschien wel hebben gedacht: als atheïsten het niet kunnen, dan moet de theistische fundering het enige zijn dat overblijft. En dus automatisch waar zijn. Klopt natuurlijk niet. Ze zijn gewoon niet toegekomen aan het netjes funderen van hun eigen moraal. Daarom valt het niet op dat het niet gelukt is. Ze citeren de vrouwonvriendelijk Bijbelteksten of vrouwonvriendelijke regels in moderne kerken gewoon niet. Daarom valt het ook helemaal niet op dat hun moraal het tegenovergestelde is van een op de Bijbel gebaseerde moraal.

moraal zonder fundering
Hoe zit het nu met de intellectuele of filosofische fundering van de moraal? Mijn stelling is: je hoeft de moraal (bijvoorbeeld: mensenrechten) waarop je je gedrag baseert niet filosofisch te funderen om je moreel te gedragen [1]. Het zou welkom zijn, maar we hoeven daar niet op te wachten. Zeker niet. 
Je moreel te gedragen is heel natuurlijk, gezond, je wordt er gelukkig van en het is goed voor de samenleving. Zowel voor de atheist als de theist.

In feite zijn Paas en Peels het er over eens dat je niet in God hoeft te geloven om je moreel te gedragen. Immers, je kunt een moreel leven leiden zonder geloof in God en zonder te claimen dat die moraal van God afkomstig is. Niemand hoeft in nihilisme te vervallen [18]. De mensenrechten worden niet op eens waardeloos als ze geen theologische of filosofische fundering hebben. Mensenrechten zijn en blijven belangrijk. Zouden er echt mensen zijn die tegen mensenrechten zijn omdat ze 'geen fundering' hebben? Mensen folteren mag, omdat we niet weten hoe we mensenrechten moeten funderen? Absurd.

Conclusie
Paas en Peels hebben een dilemma: óf je baseert de moraal op de letterlijke tekst van de complete Bijbel, dan heb je een fundering, maar geen mensenrechten, óf je hangt een moderne mensenrechten moraal aan, maar dan kun je die niet baseren op de letterlijke tekst van de Bijbel en vervalt daarmee de fundering van de moraal. Paas en Peels kiezen voor de laatste optie, waarbij ze op een anachronistische wijze hun moderne moraal aan God of de Bijbel toeschrijven. Ze laten daarbij achterwege te vertellen wat de complete moraal nu precies is en hoe de fundering van die moraal precies in zijn werk gaat [22].





Postscript over slavernij

Paas en Peels rekenen slavermij tot de harde kern van de moraal; ze 'weten' dat het immorele van slavernij niet afhankelijk is van tijd en plaats; ze 'weten' nota bene dat onze voorouders dat (eufemistisch uitgedrukt) 'minder scherp hebben gezien dan wij' (noot 241)

Wettelijke afschaffing van slavernij 1575 - 2000
dia uit presentiatie van Pinker
(figuur 4-6 in het boek) [9]
Ze 'vergeten' hierbij dat in de Oudheid inclusief in de Bijbel slavernij normaal was [9]. 'Onze voorouders'? Het waren onze verre voorouders die de Bijbel schreven!
'Minder scherp'? Slavernij werd in de Oudheid niet principieel afgekeurd, men vond het wel handig. Jezus heeft slavernij niet principieel afgekeurd. Men vond het normaal. Men zag het hele probleem niet.
Als het immorele van slavernij tot de harde kern van de moraal behoort, waarom wordt slavernij dan niet principieel afgekeurd in de Bijbel? in de Tien Geboden? Hoe kan dat? Dat bewijst dat je God en de Bijbel niet als bron van de moraal kunt gebruiken.
'Minder scherp gezien'? Het is niet zo dat de mensheid in de loop der eeuwen beter in staat was die vaststaande morele norm in de praktijk toe te passen. Nee, de norm zélf is veranderd [10]. Slavernij, van moreel juist naar moreel verkeerd. Van moreel naar immoreel. 'Minder scherp gezien' is eufemistisch uitgedrukt.
Als slavernij niet principieel werd afgekeurd in de Bijbel, dan had God zelf het kennelijk 'minder scherp gezien' [11].



Noten
  1. naar analogie van PP: je hoeft geen bewijzen te hebben voor het bestaan van God om in God te geloven. 
  2. Op een andere plek komt er nog een lijstje van morele normen waarvan niet duidelijk is of dat nu de complete lijst is zie: 3.
  3. Op pag 260 treffen we 6 morele normen aan die stuk voor stuk niet in de TienGeboden staan: zorg voor de zwakken, naastenliefde, intrinsieke waarde van een menseleven, nieuwe kansen voor misdadigers, goedgeefsheid, vergeving. Het lijkt erop dat Paas en Peels doen waar ze ons zo voor waarschuwen: het projecteren van eigen en eigentijdse waarden op God, en vervolgens weer rechtvaardigen met een beroep op God als bron van de moraal. Waarden waarvan sommige veel lijken op waarden uit de Verlichting. En hoe zit het met homosexualiteit dat de Bijbel duidelijk afkeurt?
  4. bijvoorbeeld: "Immers, als God niet bestaat hebben we geen enkele reden om te denken dat er objectief goed en kwaad is" (240). Maar, dat 'immers' is onterecht: die stelling die volgt moet juist aangetoond worden!
  5. Thomas van Aquino zei "God is de eeuwige bron van het goede." Maar waarom is dat zo? 
  6. Jochemsen en De Vries nog een keer: Wat zijn mijn motieven in deze zaak? 11 maart 2014
  7. De filosoof Dr. Jan Riemersma heeft scherpe kritiek op de methode en strategie van Paas en Peels die inhoudt dat de atheist hen maar moet overtuigen dat God niet bestaat. "Zelfs de krachtigste en meest aangrijpende argumenten, zoals de vraag waarom God wegkijkt als er mensen lijden en waarom er geen spoor van God in de hele wijde werkelijkheid gevonden is, worden door Peels & Paas 'niet overtuigend' gevonden! " (blog 16 nov 2013).
  8. Je krijgt dan een filosofische ethiek, waar argumenten gegeven worden en die pas echt universeel en niet religiegebonden kan zijn. Misschien moeten Paas en Peels nog eens Moreel Esperanto van Paul Cliteur lezen.
  9. Uitgebreide en heftige discussie over slavernij in de Bijbel naar aanleiding van mijn blog over Steven Pinker: Steven Pinker (3): waarom duurde het 2000 jaar voordat de mensheid slavernij heeft afgeschaft?
  10. Slavernij wordt niet principieel afgekeurd in de Bijbel maar wel expliciet in Artikel 4 van de Universele verklaring van de Rechten van de Mens: "Niemand zal in slavernij of horigheid gehouden worden. Slavernij en slavenhandel in iedere vorm zijn verboden".
  11. Dat klinkt voor sommigen misschien als godslastering. Anders gezegd: het beeld van Gods moraal was minder scherp in die tijd. Maar dan is de Bijbel niet Gods woord. 
  12. Women's rights ; Universal Declaration of Human RightsUnited States Declaration of Independence ( all men are created equal) 1776 en in Frankrijk De Verklaring van de rechten van de mens en de burger in 1789. In 1946 werd Internationaal Gerechtshof opgericht. In 1950 werd het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens opgesteld (verbiedt oa de doodstraf!).
  13. "The UN member states that have not ratified the convention are Iran, Nauru, Palau, Somalia, Sudan, Tonga, and the United States." ! bron
  14. De Staatkundig Gereformeerde Partij mag vrouwen niet het recht ontzeggen om zich verkiesbaar te stellen. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg heeft een klacht van de partij over dat standpunt van de Hoge Raad verworpen.
    De SGP plaatst geen vrouwen op de kieslijst omdat het regeerambt volgens die partij is voorbehouden aan mannen. De SGP baseert zich daarbij op de Bijbel. bron
  15. De overtuiging dat vrouwen niet thuishoren op de kansel is wel bijbels gemotiveerd: het boek Timoteüs stelt dat een vrouw zich 'gehoorzaam en bescheiden' dient te laten onderwijzen. De schrijver staat niet toe 'dat ze zelf onderwijst of gezag over mannen heeft'. bron
  16. Iets wat ze Frans de Waal verwijten: moraal op dieren projecteren en vervolgens zeggen dat onze moraal bij apen voorkomt. 
  17. Ook beantwoorden ze hun eigen vraag niet waarom juist deze waarden? Dat was de kritiek op atheisten. Als die waarden van God komen, kun je je nog steeds afvragen waarom juist die waarden? En: waarom zijn mannen en vrouwen gelijkwaardig? En waarom is slavernij moreel onjuist? Zijn heterosexuele relaties gelijkwaardig aan homosexuale relaties? Hoe lossen Paas en Peels dat op? Ik zie het niet.
  18. Zo hebben PP een interessante analyse van Bas Haring's nihilistische opvatting van de waarde van biodiversiteit. Biodiversiteit is belangrijk ook al kun je het niet filosofisch funderen. Kun je naastenliefde filosofisch funderen? toegevoegd 19 maart 2014 
  19. Toegevoegd 19 maart 2014: "Belangrijker: wat ze hier doen is God (moderne) woorden in de mond leggen en vervolgens zeggen: het zijn niet onze woorden, maar van God!" 
  20. In zekere zin pleit dit vóór Paas en Peels: ze verlagen zich niet om hun moderne mensenrechten moraal te laten overrrulen door de bijbelse moraal, zoals bijvoorbeeld 'Answers In Genesis' dat doet: What Kind of God Would Condemn People to Eternal Torment? Tegelijk vormt deze houding voor PP een probleem: als je de Bijbel niet letterlijk neemt heb je een probleem met de fundering van de moraal. Toegevoegd: 20 maart 2014
  21. Lilian Janse wint als eerste vrouw ooit zetel met SGP   Toegevoegd: 20 maart 2014
  22. Dilemma en Conclusie toegevoegd:  20 maart 2014
  23. Why Can't Women Be Priests in the Catholic Church? About.com Catholicsim. De katholieke kerk is onverzettelijk: ze zal nooit en te nimmer vrouwen toelaten tot het priester ambt omdat ... ze het nooit hebben gedaan, ... omdat Jezus het niet deed, gewoon ... omdat vrouwen nu eenmaal anders zijn dan vrouwen, vrouwen kunnen en mogen dat niet, nooit. Ontzettend lullige redenen om vrouwen te discrimineren! Dat Paas een Peels claimen dat man en vrouw gelijkwaardig zijn betekent dus gewoon dat ze niet katholiek zijn en dat ook willen laten weten!  toegevoegd 8 april 2014
  24. Als er toch zo'n priestertekort is, waarom mogen er dan geen vrouwen priester worden? : "De Rooms Katholieke Kerk kiest niet op basis van louter menselijke overwegingen voor mannelijke priesters, maar verwijst steeds naar de Heilige Schrift: Jezus koos slechts mannen uit om zijn priesterlijke bediening in de tijd voort te zetten." toegevoegd 9 april 2014

Met dank aan Susan voor de introductie van het begrip 'anachronisme'!

Vorige blogs over dit onderwerp:
In het vorige blog gaf ik een analyse van het probleem van het kwaad bij Paas en Peels (2013) 'God bewijzen'. Daar staan weer links naar vorige blogs.