Nieuws

18 dec: 'Scientific method: Defend the integrity of physics' in Nature vandaag opiniestuk over testability, falsifiability als criterium van wetenschap
12 dec: Zeer geslaagd DWDD University college door Freek Vonk over de evolutionaire wapenwedloop van giftige dieren. NPO1 20:30
11 dec: EO zendt The Wonder of Animals aflevering Mensapen uit NPO2 19:50 (eindelijk na de censuur van 2007!). De aflevering is tot een week na uitzending online te bekijken.
11 dec: You Can't Educate People Into Believing in Evolution
30 nov: Focus, NPO 2 18:50 Vlees, wat kost het ons? zie ook dit blog
28 nov: DWDD college het Oneindige door Robbert Dijkgraaf (zeer geslaagd college met vele demo's)

*) zie hier
Archief Actualiteiten

15 december 2014

Wilde dieren in het circus in 2015 verboden


Zaterdag 13 dec meldde het 8 uur NOS Journaal: Wilde dieren in het circus binnenkort verboden. Het verbod moet op 15 september 2015 ingaan.

Volgens staatssecretaris Dijksma is het "niet meer van deze tijd dat wilde dieren optreden in een circus. De aantasting van het dierenwelzijn weegt niet op tegen het gebruik van deze dieren voor vermaak en instandhouding van een traditie".
Lees verder het bericht op de NOS website (geeft goede informatie over de zaak). De zaak loopt al jaren, en ik ben verrast door dit bericht, maar opgelucht dat het nu verboden wordt. Eindelijk goed nieuws te melden op het gebied van dierenwelzijn.

Dit bericht vormt een goede gelegenheid om mijn video getiteld 'Steretypic behaviour elephant in circus', die ik twee maanden geleden op youtube gepost heb, te vertonen. Het toont het stereotype gedrag van twee olifanten van circus RenzStereotype gedrag is een dwangmatig, neurotisch, eindeloos herhaalde, zinloze beweging die dieren in het wild nooit vertonen. Dit filmpje toont goed aan dat olifanten niet in circussen thuishoren, hoe goed ze daar ook te eten krijgen en hoe leuk sommige mensen circus-olifanten ook vinden. De olifanten van circus Renz krijgen de gelegenheid wanneer de omstandigheden het toestaan buiten te staan zonder vastgeketend te worden, maar wel tussen schrikdraad [1]. Dat is aardig. Desondanks onthult hun stereotype gedrag dat ze neurotisch zijn. Wilde dieren kunstjes laten doen, hun hele leven in gevangenschap laten leven, soms vastgeketend, en een groot deel van het jaar op transport door heel Europa, zonder zich af te vragen of die olifanten dat zelf leuk vinden, is nogal egoïstisch.

De Partij voor de Dieren drukt het op hun website zo uit: "Doorbraak: vermaak geen rechtvaardiging voor dierenleed". Op hun website wordt de gang van zaken en achtergronden in het kort uitgelegd. 

De website Voor Vermaak Zonder Dieren geeft o.a. een handig lijstje met de verschillende soorten afwijkend gedrag van dieren in gevangenschap.

De Vereniging Wilde Dieren de Tent Uit spreekt van een historische ontwikkeling in de welzijnswetgeving van circusdieren.

De Vereniging van Nederlandse Circus Ondernemingen is vooral boos op staatssecretaris Sharon Dijksma, maar geeft geen inhoudelijk commentaar op het verbod. 

Nagekomen bericht [17 dec 14] :

Het blijkt dat Engeland al in 2013 heeft aangekondigd het gebruik van wilde dieren in circussen te verbieden. The draft bill sets out a ban on the use of all wild animals in travelling circuses in England.  (Bron: www.gov.uk)


Noten
  1. Dankzij het open beleid van Renz, mag je op het terrein komen buiten voorstellingen om. Anders had ik de opname niet kunnen maken. Zouden ze niet beseffen dat hun olifanten neurotisch gedrag vertonen? Of het gewoon ontkennen? [16 dec]

08 december 2014

Nederlandsche Vogelen (3) Zo mooi en zo lekker!

Pieter van Vollenhove en Nico de Haan in DWDD
Matthijs van Nieuwkerk met
'De Nederlandsche Vogelen' in
zijn talkshow DWDD 9 okt 2014











Pieter van Vollenhove vertelde in DWDD dat er voor al die mooie illustraties in de Nederlandsche Vogelen 1770–1829 heel wat vogels zijn afgeschoten. Dat was een dissonant in de feestelijke en vrolijke presentatie van het boek. Maar van Vollenhove vertelt de halve waarheid.  Hier volgt de andere helft van het verhaal.

Ook volgens de inleiders van het boek zou er in die tijd geen romatische houding ten opzichte van de natuur bestaan en zou de natuur geen intrinsieke waarde hebben. Men zou uitsluitend de natuur als gebruiksvoorwerp bezien en beoordelen in termen van nuttig of schadelijk (p.15). Het klopt dat je bij Sepp en Nozeman bijna bij iedere vogel wel opmerkingen vindt over nut of schadelijkheid. Het is waar dat bijna routinematig bij de platen mededelingen staan zoals bij de Groenpootruiter: "dit voorwerp is hier in 't Duin, buiten Haarlem, in deeze Voorwinter geschooten" (p.538). Nog een stapje verder gaan de auteurs door zelfs zeldzame dwaalgasten als de Ralreiger en de Zwarte Ooievaar neer te knallen om ze op te kunnen nemen in de Nederlandsche Vogelen! Maar kun je ze dat echt kwalijk nemen? Als je ze niet kunt fotograferen of geen verrekijker of telescoop hebt, en je wilt de vogels toch zo natuurgetrouw weergeven, wat voor alternatief heb je dan? De bedoeling van het hele project was om alle in Nederland voorkomende vogels te documenteren. Schieten of vangen is de enige methode om de vogels dood of levend in handen te krijgen. Anders kun je ze niet goed onderzoeken (bv: afmetingen, anatomie, aantal staartveren, maaginhoud). Bedenk dat ze maar enkele exemplaren per soort nodig hebben plus eieren en nest om een illustratie en beschrijving te kunnen maken. Vergeet niet dat een natuurhistorisch museum als 'Naturalis' in Leiden een zeer grote collectie opgezette vogels heeft. Hoe komen zij aan hun opgezette exemplaren? [1]. Dat heet wetenschappelijk onderzoek. Maar dat deden Nozeman en Sepp ook.

Bewondering
Wat van Vollenhove en de inleiders over het hoofd zien is dat er ook bewondering voor vogels is. En die bewondering wordt niet gefalsifieerd door het schieten van vogels. Die bewondering gaat niet over de smaak van gebraden houtsnippen, maar om de prachtige kleuren van bijvoorbeeld de pauw. En ook dat vogels bijdragen aan 'de vervrolijking en verlevendiging van de natuur'. Dat komt toch aardig in de buurt van een intrinsieke waarde van de natuur? Het feit dat men vogels doodde om ze te bestuderen en dat anderen op grote schaal vogels doden om ze op te eten, mag ons niet blind maken dat er tegelijkertijd bewondering voor de natuur bestond. Immers, hoe kun je je levenswerk (letterlijk!) maken van het systematisch beschrijven en het maken van uiterst nauwkeurige, ambachtelijk ingekleurde afbeeldingen van 250 Nederlandse vogels, als je vogels niet bewondert? "Het is een werk dat van precisie, vakmanschap en een grote liefde voor vogels getuigt" [2]. Waarschijnlijk werden de vogels vooral geselecteerd op hun esthetische waarde. Men vond ze mooi. Vogels waren het waard om tot kunstwerk verheven te worden. De fraaie illustraties zijn het meest in het oog springende onderdeel van het hele werk. Waarschijnlijk werden de kopergravures ook los verkocht, want tegenwoordig zijn nog vele originele platen te koop. Ze waren geschikt om aan de muur te hangen. Zelfs van een Huismus werd nog een kunstwerk gemaakt.

Over bewondering: soms wordt melding gemaakt van de zang: "zy maaken een niet onaangenaam geluid" wordt er van het Goudhaantje gezegd. Van andere: "aangenaam tierelieren", of: "de zang is welluidend en aangenaam". Dat is ook een voorbeeld van waardering van de natuur.

Het voorbeeld bij uitstek van schoonheid is natuurlijk de pauw:

Pauw (Pavo Cristatus mas) (p.788) amazon.co.uk
"Ofschoon alle dieren onze bewondering waardig zijn ...
Onder deze soorten munt bovenal uit, en mogen wij zeggen bekleedt
de eerste plaats de Paauw (p.787)

Maar tegelijk lezen we: "De paauwenjacht is op Java, Sumatra en Bengalen een groot en bijzonder vermaak" (p.789). Lieve help! Wat erg! Het is dan wel niet in Nederland, maar je leest ook nergens afkeuring van dit soort praktijken in het boek. En dat had toch wel gekund? En de auteurs schamen zich ook niet om te melden dat ze behalve graag door anderen geschoten vogels in ontvangst nemen, bijvoorbeeld de zeldzame Notekraker [7], ze zelf ook vogels hebben geschoten voor het boek. Dat zegt een hoop over de mentaliteit. Daar had Vollenhove wel gelijk in, maar er is méér aan de hand.

Vogels werden niet alleen geschoten. Men probeerde ook vogels uiteenlopend van Blaauwborstje tot Kraanvogel te vangen en in gevangenschap in leven te houden. Ook werden jonge Vlaamse Gaaien en Eksters uit het nest gehaald en in kooitjes gehouden om ze leren 'klappen' (praten)! Jonge merels werden uit het nest gehaald om ze deuntjes te leren fluiten en soms zelfs 'praten'.

Blaauwborstje (Sylvia suecica) (detail)
"...schoone hemelblaauwkleurige keel en borst..."
(The Prints Collector)
Bijvoorbeeld het Blaauwborstje (een niet algemene soort):
 "... in kooijen worden ze zeer tam." (!)
"Vlug en vrolijkheid is eene wezentlijke eigenschap van dit Vogeltje."
"Als schadelijk kan men vosltrekt deze diertjes niet houden, ... en in het gezellige leven aardige beestjes en indien men zulks zouden kunnen verkiezen, ook tot spijze zeer goed te gebruiken."
Notabene: ze zijn tam, aardig, vrolijk, en mooi! Hoe kun je zo'n vogeltje dood maken en eten!?! Hoe krijg je dat voor elkaar? Er moet gezegd worden dat de auteur zich voorzichtig uitdrukt: "indien men zulks zouden kunnen verkiezen". Hij zou ze zelf niet eten? Hier nog enkele opvallende voorbeelden:

Pestvogel, Ampelis, garrulus (Heritage prints)
De Pestvogel: "... sierlyken vogel ...".
"Geplukt en gebraden zyn zy niet minder smakelyk
dan de Lysters en Vinken"!
Phasianus, colchicus (ThePrintsCollector)
"... hunne uitstekende schoonheid ... Koninglyke lekkerny."!

Scolopax gallinago (bokje) (p.403-405)
Bokje: "... munten uit door fraaiheid van kleur."
"... en worden door Liefhebbers ruim zo
smakelyk geacht als anderen."

Bij het beoordelen van de houding ten opzichte van de natuur, moet men rekening houden met de omstandigheden van eind 18e – begin 19e eeuw: relatief veel ongerepte natuur, veel vogels, weinig mensen, geen wetgeving op dat gebied, en vogels zijn vlees. Wilde vogels werden toen met karrevrachten naar de markt gebracht (dat zal in de trektijd geweest zijn). Het kon niet op. Nergens in de tekst blijkt dat de auteurs zich zorgen maken over uitsterven, of dat ze de lezers waarschuwen om het wat rustiger aan te doen met de vogelvangst. Er waren toen wel zeldzame soorten maar dat kwam niet door bejaging voor zover ik kan vaststellen. De natuur leek onuitputtelijk [10]:

Kleine Strandloper:
"Bellonius verhaalt dat men van zynen Zee-Leeurik, vyf of zeshonderd dozynen, op eenen Saterdag, in de Winter, in Vrankryk, zag aanbrengen"! [dus ruim 6000 !]. (p.456)
Lijsters:
"Men vangt nu of dan op eene enkele Buitenplaats in Kennermerland wel eens 400 stuks Lysteren" (p.65).
Overal is men op deze vogel gesteld (!), millioenen worden er in Pruissen gevangen en gegeeten, alleen in de stad Dantzig wierden in 1746 30.000 paren aangegeven" (p.634)
Grote Stern:
"somtijds kan men in zulke streken duizend en meer eieren in een omvang van een of twee roeden vergaderen" (p.711) [5]
Een tweede omstandigheid: er was géén grootschalige bioindustrie die iedere Nederlander van goedkoop vlees, melk, kaas en eieren voorzag. Mijn indruk is dat in die tijd een verrassend groot aantal wilde soorten vogels in Nederland –waaronder soorten waar de meeste Nederlanders nog nooit van gehoord hebben – voor een niet te verwaarlozen deel voorzag in de vleesbehoefte: houtsnip, kwartelkoning, witte strandloper, goud- en zilverplevier, snep, zaagbek, wilde eend, kokmeeuw, verschillende soorten lijster-achtigen [8], kievit, waterhoentje, wulp, wintertaling, brilduiker, krakeend, krombekstrandloper, maar ook kleinere zangvogels als blaauwborstje en putter. En die werden niet alleen door de welgestelden gegeten. Juist ook door de armen. Behalve wilde soorten werden er in die tijd ook miljoenen tamme duiven gegeten als alternatief voor varkens-, rund- en schapenvlees (p.690).

Vogelbescherming?
Wanneer er van bescherming sprake is in de Nederlandsche Vogelen, dan is dat meestal niet belangeloze natuurbescherming. Over de Blauwe Reiger: "Dewyl zy, in onze Provincie, onder het Edel Gevogelte worden geteld, zo is het niet geoorlofd hunne nesten te stooren of te beroven." De reigerjacht was een voorrecht van Duitsche Vorsten. 
Ik kom in het boek geen of zeer zelden besef tegen dat je zuinig moet zijn op vogels om ze voor toekomstige generaties te behouden. Kennelijk was er een overvloed? Is er al sprake van enige bescherming dan is het om te kunnen blijven jagen: Korhoenders (nota bene!): "zy mogen volgens de Jagtgerichten om het tweede jaer geschoten worden opdat 'er altoos voorraed van dit edel wild gevogelte blyve". Dit gold ook voor Veldleeuwerikken: de gewone man mocht ze niet vangen omdat de Duitsche Adel zich dat voorrecht had toegeëigend.

Een zeldzame keer lees je dat de 'billijke jager' zich hopelijk zal inhouden, zoals bij de Veldleeuwerik vanwege zijn bekoorlijke zang dat hart en zinnen streelt (p.631). Bij de Nachtegaal zie je een zeldzame hint dat je de natuurlijke omgeving van een vogel moet beschermen als je wilt dat de vogel daar gaat broeden.

Zo nu en dan kom je het tegenovergestelde van vogelbescherming tegen: er staat een premie op het doden van schadelijk geachte vogels. Voorbeeld: de Bruine Kiekendief (nu een door vogelliefhebbers zeer gewaardeerde, fraaie vogel!).

Dubbele moraal?
Terugkijkend op de cynische opmerking van Pieter van Vollenhove over de Nederlandsche Vogelen: dat was niet fair. Hij gaf een misleidend beeld van zowel onze tijd èn van de 18e eeuw. Toen: hij gaf de halve waarheid. Onze tijd: alsof wij het op alle fronten beter doen dan toen. Misschien wist van Vollenhove niet dat er in Nederland in het jachtseizoen ongelimiteerd geschoten mag worden op houtduif, fazant, wilde eend, konijn en haas. Denk ook aan de affaire met Marktplaats waarover ik in 2012 geblogd heb: Ooievaar of oehoe te koop. En vergeet niet de vogelsterfte en bijensterfte door landbouwgif. Denk ook aan Prins Bernard, die 'hield van de natuur' om op te schieten [3],[4]. Hij was een 'natuurliefhebber' in de dubbele betekenis van het woord. Denk aan de bedreigde status van chimpanzee, gorilla, orang-oetans en alle grote roofdieren. Wereldwijd gezien wordt er gejaagd op bedreigde diersoorten: olifant, giraffe, ijsbeer, tonijn, walvis, haai, etc. En wat dacht je van het 'ruimen' (= vergassen!) van honderdduizenden kippen en eenden in de afgelopen weken? Ook dat zijn vogels! Er zijn nu in Europa 420 miljoen minder vogels aanwezig dan in 1980, dat is een achteruitgang van 20% [9]. Het is dus misplaatst om af te geven op 18e eeuwse gewoontes als er nu nog zoveel mis is in Nederland en de rest van de wereld.

Over hypocrisie gesproken: Sepp en Nozeman kunnen er zelf ook wat van: zij noemen de Blauwe Kiekendief 'lafhartig' omdat hij weerloze kuikentjes grijpt; maar lees ook eens de beschrijving hoe ze 's nachts een slapende Buizerd uit een boom schudden en hem vervolgens afmaken! (p.737). En het meest opmerkelijke is dat de auteur dat allemaal zonder blikken of blozen en zonder enige schaamte opschrijft! Ook een voorbeeld van dubbele moraal. Ze waren niet in staat de maatstaven waarmee ze vogels beoordeelden op zichzelf toe te passen.

Intrinsieke waarde?
Volgens de uitgevers van het boek de Nederlandsche Vogelen heeft de natuur tegenwoordig intrinsieke waarde. Ja, uiteraard voor natuurbeschermers heeft de natuur intrinsieke waarde. Inderdaad, vogelliefhebbers schieten niet meer met geweren maar met telelenzen. Maar leeft de intrinsieke waarde van de natuur in de politiek of in brede lagen van de bevolking? De tegenstrijdigheid bestond toen en bestaat nu nog steeds: we doen alle moeite om Korhoenders in Nederland te behouden, we importeren ze zelfs uit Zweden om ze te herintroduceren op de Sallandse Heuvelrug, en tegelijk vergassen we ganzen die de brutaliteit hebben te grazen op de voedselrijke weilanden rondom Schiphol. We vertroetelen onze huisdieren en tegelijk eten we massaal goedkoop geproduceerd vlees uit de zgn. 'intensieve veehouderij'. Er bestaan uitdrukkingen voor dit verschijnsel: 'dubbele moraal' of 'meten met twee maten'.

Het is juist die paradoxale combinatie van bewondering en het doden van vogels die mij steeds opvalt in het boek en mij steeds blijft verbazen. De auteurs van het boek zien dat totaal niet. Maar dat is in feite nog steeds zo: "We aaien ze, we haten ze, we eten ze"! (Hal Herzog). Of is hier het spreekwoord You can't have your cake and eat it van toepassing? Ik besluit met een treffend staaltje van dubbele moraal: de in Nederland zeer zeldzame Roodkopklauwier (tenminste is nu zeldzaam):

Roodkopklauwier (Lanius rufus)
"hij maakt een krassend geluid, somtijds echter niet onaangenaam.
Het vleesch is niet onaangenaam van smaak." ! (p.771) [6]

(kleine tekst updates t/m 12 dec)

Noten
  1. Hein van Grouw - De dierenpreparateur bij Naturalis vertelt dat er nog steeds dieren aan de collectie worden toegevoegd. Misschien uitsluitend dieren die dood gevonden zijn?
  2. Dutch Birding website
  3. Prins hield van de natuur, ook om op te schieten Volkskrant 9 dec 2004
  4. Unieke jachtfoto's van prins Bernhard op safari Volkskrant 29 nov 2014 
  5. Een roede is een oppervlaktemaat. Ik vraag me af of er In Nederland tegenwoordig überhaupt nog broedkolonies bestaan van duizend vogels. En tegenwoordig zijn broedvogelgebieden tijdens het broedseizoen verboden voor het publiek!
  6. Volgens de moderne vogelgids  maakt de roodkopklauwier zowel een krassend geluid als kneu-achtige zang! Dat is dus wat Nozeman en Sepp gehoord moeten hebben en misschien door elkaar gehaald hebben.
  7. Notekraker: en dat gaat ver: "Een myner Vrinden had het vermaek van 'er eenen uit een boom te schieten ..." (p.39). Ze zijn er dus nog trots op ook!
  8. Zie het verhaal over de enorme vangsten van lijster-achtigen in de trektijd die een heel dorp in levensonderhoud voorzag en waarbij ze zelfs nog genoeg overhielden om in te maken voor het volgende jaar (p.65, koperwiek)
  9. "This year brought dismal news about the world's birds: They are vanishing at an alarming rate. Across 25 European countries, about 420 million fewer birds are present today than in 1980, a 20% decrease, especially in the 36 most common species." W. John Kress, Valuing collections, Science 12 Dec 2014.
  10. Lees de beschrijving van de kievit! (p.131). Het blijft je verbazen! [16 Dec 2014]
Postscript

Ik heb de Nederlandse Vogelbescherming aangeboden een artikel over de Nederlandse Vogelen voor hun blad te schrijven, aannemende dat dat de aangewezen plaats zou zijn. Te meer daar ze het boek ook in hun winkel verkopen en Nico de Haan van Vogelbescherming ook bij de presentatie van het boek in DWDD aanwezig was. Ik had het mis! De redactie was niet geinteresseerd! Zij hadden geen belangstelling om inhoudelijk op het boek in te gaan! Daar begrijp ik helemaal niets van. Het is uiterst leerzaam en boeiend om vogelbescherming toen en nu met elkaar te vergelijken! Kennelijk willen ze het boek alleen verkopen om inkomsten genereren... Wat een onwetenschappelijke club! Zijn het eigenlijk wel vogelliefhebbers?

Vorige blogs over dit onderwerp:
  1. Nederlandsche Vogelen (1) Een vernieuwend ornithologisch standaardwerk uit de 18e - 19e eeuw
  2. Nederlandsche Vogelen (2) Een aanzet tot evolutionair denken in de kiem gesmoord

28 november 2014

Is Nature vegetarisch geworden? De link tussen voedsel, gezondheid en milieu op globale schaal

Even een kort bericht over een opmerkelijk artikel in de Nature van 27 Nov: Global diets link environmental sustainability and human health van 2 Amerikaanse (evolutie)biologen/ecologen. Het onderwerp: er is een relatie gevonden tussen moderne voedingspatronen, de 'gezondheidstoestand van de aarde' (milieu, klimaat) en de gezondheid van de mens. Door stijgende inkomens en urbanisatie is het menselijk voedselpatroon verschoven van traditioneel naar ongezond voedsel. Als deze trend zich doorzet zal tegen het jaar 2050 de CO2 uitstoot door de landbouw en ontbossing ten behoeve van onze voedselproductie met maar liefst 80% toegenomen zijn. Maar desondanks worden we er niet gezonder op: diabetes type 2, coronary heart disease en meer zullen toenemen waardoor we korter zullen leven. (De paradox: we worden rijker maar eten slechter!). Wanneer we anders gaan eten zullen deze effecten omgebogen kunnen worden en bovendien het verlies aan biodiversiteit tegengegaan worden.

In het artikel worden drie alternatieven voedselpatronen vergeleken met het moderne omnivore menu: het Mediterrane, het pescetarian ('visrijk menu') en het vegetarisch menu. Het effect op de gezondheid is het grootst voor type 2 diabetes: ten opzichte van het standaard omnivore menu is er een 16% reductie voor het Mediterrane, 25% reductie voor het 'visrijk menu' en maar liefst 41% reductie voor het vegetarische menu. Voor kanker zijn relatief kleine effecten en voor sterfte aan coronary heart disease zijn reducties van 22% - 26% gevonden.

Onze eigen Nederlandse Elke Stehfest van het Plan Bureau voor de Leefomgeving mocht een begeleidend commentaar voor het Nature artikel schrijven. Een hele eer om daar voor uitgenodigd te worden. 

Ik kan op dit moment geen gedetailleerde samenvatting schrijven (er staat nog veel meer in uiteraard), maar vind het belangrijk genoeg om alvast even kort over te berichten. Ga beide artikelen lezen! Begin met het begeleidend artikel en daarna het research artikel. 

(Laat even een berichtje achter als U meer details wilt, of het artikel van Elke Stehfest).

PS: Natuurlijk is Nature niet vegetarisch geworden! Ze rapporteren gewoon onderzoek!
  • David Tilman, Michael Clark (2014) Global diets link environmental sustainability and human health, Nature 27 Nov 2014 (dit is het originele artikel)
  • Elke Stehfest (2014) Diet: Food choices for health and planet,  Nature 27 Nov 2014 (dit is het begeleidend commentaar).

Aanbevolen: 

zondag 30 nov: NPO 2, 18:50 Focus: Vlees, wat kost het ons? Michael Mosley stelt zich drie vragen: 1. Hoe kun je vlees produceren zonder de aarde uit te putten? 2. Hoeveel vlees? 3. Welk vlees? Mosley is een sympathieke presentator, en zeker niet dom, maar is en blijft een vleeseter: Meat: We love the stuff is zijn openingszin. Hij vraagt zich wel af of vlees eten zoals we het nu doen in de toekomst houdbaar is (CO2 voetafdruk), maar stelt zich niet de vraag of vleesproductie ethisch verantwoord is (dierenwelzijn) en of vegetarisme een optie is. Hij komt zelfs tot de conclusie dat de intensieve veehouderij de meest efficiente manier van vleesproductie is met de kleinste CO2 voetafdruk. Hij heeft een Amerikaanse 'intensieve veehouderij' bezocht (duizenden runderen op 1 plek, open lucht; zag er vredig uit), maar géén slachterij waar duizenden dieren aan de lopende band op industriële wijze geslacht worden, en ook niet de plaatsen waar de massale hoeveelheden voer geproduceerd worden. Het wordt niet duidelijk waar hij zijn conclusies op baseert, welke uitspraken van hem zelf zijn en welke van wetenschappelijke bronnen. Je hoeft het niet met zijn conclusies eens te zijn, de uitzending geeft voldoende stof tot discussie en de beelden blijven hangen. (toegevoegd: maandag 1 december 2014)

Vorige aflevering: Focus 23 Nov: Is vlees eten echt ongezond? Allebeide zeer informatief, vlot gebracht en actueel gezien de bovenstaande Nature publicatie! 

BBC: Can eating meat be eco-friendly? is zijn verhaal op de BBC website.