Nieuws

24 mei: herhaling Vleesverlangen. 21:45 NPO3.
19 mei: Vleesverlangen, NPO3. 21:00 uur.
18 mei: The Altruism revolution, NPO 2, 23:55
17 mei: Al Gore: The Case for Optimism on Climate Change (TED 2016) (youtube) 25 min. Een optimistische update na 10 jaar.
13 mei: Freek Tegen De Stropers, 20:30 NPO3. Stichting No Wildlife Crime. De cijfers.
22 apr Templeton Foundation geeft 8,7 miljoen dollar aan onderzoek naar alternatieven voor de standaard evolutietheorie (Science vandaag).
*) zie hier. [ Archief Actualiteiten ]

25 mei 2016

Het Vleesverlangen van Marijn Frank. Een bespreking

26, 27 mei: twee noten toegevoegd

Marijn Frank kan het niet aanzien
Marijn Frank maakte de documentaire Vleesverlangen over haar eigen vleesverslaving naar aanleiding van de geboorte van haar dochter. Moet ze haar dochter vlees geven? Ze erkent openlijk dat ze verslaafd is aan vlees. Het wordt wetenschappelijk bevestigd in een hersenscan. De hersenonderzoekers concluderen dat haar brein uitzonderlijk sterk reageert op beelden van vlees. Nog meer dan op erotische afbeeldingen, concluderen ze. En ze voegen er aan toe: het is een verslaving zoals alcoholisme of nicotineverslaving. Deze vleesverslaving is cruciaal voor de documentaire en maakt het spannend voor de kijker. Het is een goed gekozen vertrekpunt. Komt ze op het eind van haar verslaving af? Wil ze het eigenlijk wel?

Het is mij niet duidelijk of ze echt wil stoppen met vlees en vegetariër wil worden, of dat ze haar eigen vleesverlangen wil onderzoeken of zelfs wil rechtvaardigen. Ze lijkt te hinken op twee gedachten. Hoe pakt ze het aan? Waar haalt ze haar informatie vandaan? Ze interviewt vegetariër Dirk-Jan Verdonk ('Het dierloze gerecht een vegetarische geschiedenis van Nederland' [1]) en twee bewoners van het Vegetarisch Woonpark Ommershof [2]. Verder bezoekt ze psychotherapeute Eileen van Essen [3] die een neutraal standpunt heeft. Ook bezoekt ze met haar dochtertje een kinderboerderij (neutraal of misschien pro-dier?). Een belangrijk onderdeel, en het meest dramatische onderdeel van de documentaire is haar stage bij biologische slachter Rene Pals [4]. Behalve uitbenen en andere slagerswerkzaamheden, wil ze zelf een koe doodschieten. En verder bezoekt ze een kok die bij voorkeur rundvlees van een met uitsterven bedreigd en langzaamgroeiend runderras gebruikt; een presentatie van kweekvlees in London en een woordvoerder van de vleessector. Zowel de biologische slager, de kok, de kweekvleesproducent en de woordvoerder van de vleessector zijn uitaard voorstander van vlees eten. De documentaire eindigt met het verorberen van drie gehaktballen: één voor haarzelf, één voor haar partner, en één (evengrote!) voor haar dochtertje van drie.

Wat moeten we concluderen uit de documentaire? Heeft ze haar verslaving onder controle? Eet ze na alles wat ze gezien en meegemaakt heeft nog steeds vlees? of alleen maar biologisch vlees? En minder vaak? Wat zeker is dat ze niet gestopt is met vlees: ze geeft haar dochter haar eerste stukje vlees [7]. Waarom? Was dat het doel van het dramatische bezoek aan de biologische slager waar ze zelf een koe doodt? Is de conclusie dat je vlees mag eten als het dier een goed leven heeft gehad en met respect geslacht is? Was het een 'biologische' gehaktbal?

Maar hebben het bezoek aan Dirk-Jan Verdonk en het Vegetarisch Woonpark Ommershof dan niets opgeleverd? Hoe heeft ze zijn vraag "Waar haal je het recht vandaan om een dier te doden?" beantwoord? Ik heb het antwoord niet gehoord. De morele dimensie van het eten van vlees is niet haar ding. De film heeft onmiskenbaar een 'vlees-bias'. Geen wonder gezien haar wetenschappelijk vastgestelde vleesverslaving. Die bias blijkt ook uit haar uitspraak: "Ik hoop door zelf te slachten een beetje in het reine te komen met mijn eigen vleeseten". In het reine te komen? Maar als iets moreel fout is, kom je daarmee 'in het reine' door het één keer zelf te doen? Merkwaardige gedachtengang. In het reine komen met winkeldiefstal door het zelf een keer te doen.

Maar als haar uitgangspunt is een rechtvaardiging te vinden voor haar vleesverslaving, hebben we dan te maken met een evenwichtig journalistiek onderzoek? Haar bronnen liggen grotendeels in de vleessector. De kok, de slager, de kweekvleesproducent, de vleessector verdienen allemaal geld met vlees. De kok gebruikt vlees van een zeldzaam runderras dat hij voor uitsterven wil behoeden. Relatief gezien –ten opzichte van de bioindustrie met haar plofkippen– is dat minder slecht. Maar het paradoxale is dat hij ze slacht. Dat is niet wat natuurliefhebbers doen om met uitsterven bedreigde diersoorten te redden. De kweekvleesprofessor meent dat het vegetarisme in Nederland al decennia lang op 3% blijft steken. Maar hij vergeet te melden dat de vleesconsumptie in Nederland daalt en het aantal flexitariërs toeneemt. Nederland is het eerste land ter wereld dat een politeke partij heeft in het parlement die uitsluitend opkomt voor dierenbelangen. De biologische slachter René Pals is een aardige man en is relatief –ten opzichte de bioindustrie– goed voor zijn dieren. Maar het morele aspect ontbreekt in de hele documentaire: mag je een dier doden?

Om recht te doen aan het morele aspect zou je een filosoof-ethicus moeten raadplegen. Hoe kan ze de Nederlandse filosoof Floris van den Berg ('De Vrolijke Veganist')[5] over het hoofd gezien hebben? Hij kon haar perfect uitleggen dat je om morele redenen geen dieren mag doden. Dirk-Jan Verdonk heeft haar daar wellicht op gewezen en anders had ze hem met een beetje googelen zo moeten vinden. Heeft ze bewust of onbewust niet gezocht in die richting?
En meer praktijk gericht: waar zijn de vegetarische restaurants in haar documentaire? Wél een vlees-kok, géén vega-kok. Ze gaf restaurants de schuld dat ze een vreselijk saai vegetarisch menu hadden. Maar dan eet je in de verkeerde restaurants! Er bestaan tientallen vegetarische restaurants in Nederland, of restaurants die naast (biologisch) vlees een volwaardig vegetarisch menu aanbieden [6]. Ik ken ze uit eigen ervaring. Die markt is in beweging. En een search in bol.com leert dat er tientallen vegetarische kookboeken bestaan. Ook die markt is in opkomst. In tegenstelling tot wat die vlees-kok haar vertelde, heb je géén vlees nodig om lekker te eten, zowel thuis als in een restaurant. Er is er tegenwoordig een grote diversiteit aan vleesvervangers te koop (liggen zelfs in de supermarkt!). En hoe heeft ze het voor elkaar gedregen om (leeftijds- en sexe-genote) Marianne Thieme over te slaan in haar zoektocht?
De keuze van de mensen die je vraagt bepalen de antwoorden die je krijgt, en die keuzes worden mede bepaald door je eigen voorkeuren. Dus je krijgt antwoorden die niet al te ver verwijderd zijn van je eigen voorkeuren.

Marijn Frank doodt een koe
Dat er toch iets wringt aan vlees eten en het doden van dieren blijkt uit de documentaire. Uit alles blijkt dat Marijn er zelf grote emotionele moeite mee heeft om een koe daadwerkelijk te doden. Terecht. Zelfs de eerste keer toekijken was haar al teveel (zie eerste foto). Terecht. Uiteindelijk doet ze het wel. Niet omdat ze gedwongen wordt, maar omdat ze het zelf wil. Waarom?

Negen seconden zwart beeld.
Let op: het beeld wordt (letterlijk!) zwart op het moment suprême direct na dat Marijn de koe doodschiet. Negen seconden zwart beeld. We horen stemmen, we zien niet wat er gebeurt met de koe, hoe hij in elkaar zakt en of zij spiertrekkingen vertoont. Hij is dan nog niet dood, alleen bewusteloos [8]. Het hart klopt nog en hij moet nog 'dood gebloed' worden. Het is geen elegante methode om een dier te doden. Zijn de beelden te erg voor de kijkers? Maar als het te erg is voor het publiek, is het dan wel juist om dit soort dieren te doden? Als haar dochtertje een gehaktbal krijgt, moet ze dan ook niet weten dat het van een dier komt en zien hoe dat dier aan zijn eind is gekomen? Als ze daar te jong voor is, is ze dan ook niet te jong om vlees te eten? Genoeg stof voor een vervolg documentaire lijkt me zo.



Noten

  1. Dirk-Jan Verdonk is historicus en tevens werkzaam voor 'World Animal Protection Nederland' en schrijft columns voor het blad van de Vegetariërsbond.
  2. Vegetarisch Woonpark Ommershof
  3. Eileen van Essen: Psychotherapie enRelatietherapieAmsterdam
  4. Natuurslagerij René Pals
  5. Floris van den Berg is als filosoof werkzaam bij de Universiteit Utrecht 
  6. Vegetarische restaurants op de site van de Vegetariërsbond
  7. toegevoegd do 26 mei:  wat mij opvalt is de gretigheid waarmee haar dochtertje de gehaktbal naar binnenwerkt. Achterelkaar propt ze het in haar mondje. Aardappels en groente laat ze onaangeroerd. Ze probeert zelfs na het verorberen van de gehaktbal van tafel te gaan. Pa grijpt in. Heeft ze dat vleesverlangen van haar moeder? Zou zoiets –als het al bestaat– erfelijk kunnen zijn?
    27 mei: Er zijn vegetarische alternatieven voor dierengehakt: notengehakt gemaakt van amandelen, zonnebloempitten en hazelnoten; in droge vorm te koop als 'Bioburger', zelf water toevoegen, zelf (kleine) balletjes van maken en bakken. Enige oefening in het klaarmaken is nodig. Je kunt soortgelijke producten ook kant en klaar kopen. Maar je hebt geen excuus meer om een kind dierengehakt voor te schotelen!
  8. toegevoegd 27 mei: de eerste keer dat Marijn toekeek bij het doodschieten van een koe riep ze verschrikt uit: "hij is helemaal niet dood!". Inderdaad, de hersenen zijn grotendeels vernietigd, maar het dier vertoonde nog pootbewegingen, en alle andere organen leven nog gewoon. Het is niet zo makkelijk een groot dier in één klap dood te maken.

18 mei 2016

Onverwachtse bezoeker: zingende putter

Zingende putter: op zich niet zeldzaam...
...maar wel in een stedelijke omgeving... ©GK
Volgens de Vogelbescherming "leeft de putter in tamelijk open gebieden met bomen en struiken, in bosranden, in parklandschappen, heggen, boomgaarden en tuinen". Ik had hem echter nog nooit in onze achtertuin gezien. En dan nog wel zingend. Een paar dagen achterelkaar. Daarna heb ik hem helaas niet meer meer gehoord of gezien. Zijn verenkleed is fraaier dan zijn zang. De zang is een beetje kanarie-achtig. Waarschijnlijk vanwege zijn kleurrijke uiterlijk werd hij vroeger veel in kooitjes gehouden. De putter komt in enkele beroemde schilderijen voor:

Carel Fabritius, 1654 ©wikipedia
niet in een kooi, maar wel aan de ketting.
Andere kunstenaars werden weer geïnspireerddoor dit kunstwerk (hier).
in Jeroen Bosch (©Ton Oudshoorn )
en ook vele hedendaagse amateur en professionele kunstschilders hebben de putter als inspiratiebron gekozen. Te veel om allemaal op te noemen:

http://janjansma.nl

Erik van Ommen:
sublieme olieverfschilderijen
In het beroemde standaardwerk De Nederlandsche Vogelen komt uiteraard ook een fraaie illustratie van putters voor:

Zie mijn blog:
Nederlandsche Vogelen (1) Een
vernieuwend ornithologisch standaardwerk
uit de 18e–19e eeuw

Tenslotte zijn er mensen die putters kweken om de kleurvariaties en mutaties (hier); John van der Jagt schreef er zelfs een boek over: De putter en zijn kleurmutaties. In principe is dit wetenschappelijk (genetisch en evolutionair) interessant, maar dat die arme beestjes hun hele leven in krappe kooitjes zitten opgesloten is niet diervriendelijk te noemen.

09 mei 2016

Portret van een merel

vanochtend 7 uur: vrouwtje merel wacht op haar rozijnenontbijt*)
(door keukenraam heen gefotografeerd)
©G.Korthof
Het voordeel van door het raam fotograferen, is dat ze niet bang is voor de camera; het nadeel is lastige reflectie's in het raam, vooral als de zon schijnt. Maar een beetje zon geeft jusit een veel betere, heldere foto met mooie kleuren. Lastig dus. 
*) 'ontbijt' is een groot woord, het is eerder een koekje bij de koffie.
Hieronder nog eentje van 14 mei:

vrouwtje merel (14 mei, 8:53)
door dubbelglas gefotografeerd (kleurcorrectie's toegepast)
©G.Korthof

Deze is beter omdat er meer zon in zit (twee uur later genomen).

Vrouwtje merel, Witbefje, 14 mei 9:46
(door raam gefotografeerd + kleurcorrectie)
Hier zie je een witte ring onder de keel, karateristiek voor dit vrouwtje merel.