10 December 2018

Reactie TU Delft op mijn blog over prof. Cees Dekker. TU Delft: een christelijke universiteit?

Naar aanleiding van mijn blog over het openlijk verkondigen van geloof in  wonderen door prof. Cees Dekker, TU Delft, kreeg ik nog dezelfde dag (5 dec 2018) antwoord op mijn mail:
Geachte heer Korthof,


we zijn op de hoogte van de geloofsopvattingen van Professor Cees Dekker, en daarnaast ook van zijn indrukwekkende staat van dienst als wetenschapper, en voormalig directeur van het Kavli-instituut voor nanowetenschap aan de TU Delft. Er is geen enkele reden om aan zijn integriteit of zijn onderzoek te twijfelen. Bovendien wijs ik u erop dat de controverse die zijn kortstondige flirt met het creationisme veroorzaakte alweer tien jaar achter ons ligt.


Met vriendelijke groet -- ir. Jos Wassink, senior wetenschapsredacteur TU Delta en Delft Integraal. 
Mijn antwoord:

Beste Jos Wassink,

Hartelijk dank voor Uw snelle reactie.
Ik kan U ten zeerste aanbevelen om de betreffende tv uitzending te bekijken, dan kunt U zelf controleren wat Cees Dekker gezegd heeft en waar.

Ik wijs U erop dat:

(1) de betreffende tv uitzending niet 10 jaar geleden was, maar uitgezonden werd op zondag 25 november 2018, dat is dus 10 dagen geleden

(2) er is geen sprake van zijn kortstondige flirt met het creationisme, hij is zijn hele carrière al bezig met zijn geloof te verkondigen, dat doet hij op zijn minst aantoonbaar sinds 2005. Zijn uitspraken in de recente EO uitzending bewijzen dat hij nog steeds een soort geloof heeft dat onvermijdelijk in botsing komt met de wetenschap.


(3) de reden om zijn integriteit ter discussie te stellen is het feit dat hij in de EO tv uitzending wetenschapsvijandige geloofsuitspraken doet in een laboratorium in een gebouw van de TU Delft in een witte jas, dus als duidelijk wetenschapper. Hij spreekt hier duidelijk niet als privé persoon, maar als medewerker van de TU Delft. Dit suggereert dat de TU Delft een christelijke instelling is vergelijkbaar met de Vrije Universiteit of de Katholieke Universiteit Nijmegen.


(4) U gebruikt kennelijk 'zijn indrukwekkende staat van dienst als wetenschapper' ter compensatie van zijn openlijk geloof in Bijbelse wonderen. Dat is meten met 2 maten. Is het geloof in wonderen minder controversieel dan het geloof in Ufo's?

De toelichting is hier te zien.

Hartelijke groet,

Gert Korthof
Ik heb tot nu toe geen reactie mogen ontvangen op deze mail. Wat mij opvalt zijn de feitelijke onjuistheden in de mail van Wassink. Verbijsterend is de totale desinteresse voor misstanden aan zijn universiteit.

Tenzij je de TU Delft als 'christelijk' kunt bestempelen. Of tenminste een positieve houding heeft ten aanzien van dat geloof. Als dat zo is, en als Delta het beleid van het College van bestuur vertegenwoordigt, dan is het niet zo verwonderlijk wat er gebeurd is. Cees Dekker wist zeer waarschijnlijk hoe het bestuur over het geloof denkt, toen hij zijn witte labjas aantrok. Hij is niet dom. Het resultaat: op de Technische Universiteit Delft kun je zonder problemen je geloof in wonderen verkondigen – in een witte labjas.

03 December 2018

Prof. Cees Dekker: "Ik geloof dat de wonderen in de bijbel echt gebeurd zijn."

Prof. Cees Dekker (Kavli Institute of Nanoscience, Technische Universiteit Delft) houdt er alternatieve feiten op na. In het EO programma 'Andries en de wetenschappers' vertelde hij dat hij geloofde dat Jezus was 'opgestaan uit de doden':
"Jezus was dood, dood, en die is weer levend geworden. ...
Dat kan natuurlijk helemaal niet, want cellen vergaan, lichamen vergaan, maar ik denk dat dit gebeurd is, en dat geloof ik." (20:09 min)
Dit zijn zijn eigen woorden. Bekijkt a.u.b. dat gedeelte van de uitzending om het te controleren. Maar het blijft hier niet bij:
"Ik geloof dat de wonderen in de bijbel echt gebeurd zijn. (19:41)
Diezelfde God kan ook de dingen anders laten gebeuren, en dan noem ik het een wonder." (19:55)
Verbijsterende woorden. En alsof dit nog niet genoeg is, zegt hij dit alles in het laboratorium van de TU Delft met zijn witte labjas aan (zie screenshot). Hij is dus 'in functie'. Hij doet zijn uitspraken als wetenschapper.

"Ik geloof dat de wonderen in de bijbel echt gebeurd zijn."

Hij had dit ook thuis kunnen zeggen, om te benadrukken dat het om privé opvattingen gaat, want thuis werden er ook tv opnames gemaakt zijn.

Wonderen zijn 'alternatieve feiten' omdat ze onwaar zijn, in dit geval kunnen ze onmogelijk waar zijn, maar zijn onderdeel van het alternatief wereldbeeld, in dit geval het bijbels-christelijke wereldbeeld. Helaas, worden beweringen niet waar omdat ze in de Bijbel staan. Tenminste, zo gaat het niet in de wetenschap. Dekker begeeft zich in het kamp van alternative facts met Trump als meest bekende representant. Tevens plaatst hij zichzelf daarmee bij de groep gelovigen die de Bijbel letterlijk leest, waaronder de zgn. Jonge Aarde Creationisten.

Wat opvalt is dat Cees Dekker totaal ongevoelig is voor strijdigheden.  Geloven tegen beter weten in. Hij weet  dat een dood mens niet levend kan worden en toch gelooft hij het. Het valt hem zelf niet op dat hij een strijdigheid verkondigt. Je hoeft geen atheïst te zijn om dat te zien. Een wetenschapper behoort niet in iets te geloven als hij er geen bewijs voor heeft. Laat staan geloven in iets dat strijdig is met de wetenschap.

Nog een strijdigheid. Prof. Dekker realiseert zich kennelijk ook niet dat als je alle wonderen in de bijbel accepteert, je daarmee ook schepping (Genesis) accepteert. In de Listing of Miracles Recorded in the Old Testament Bible staat 'Creation' als eerste wonder [1].

Hoe moet je dit alles noemen? Minachting voor de wetenschap? Maar Dekker bedrijft wetenschap op topniveau, gezien de vele nationale en internationale prijzen die hij voor zijn wetenschappelijk werk heeft gekregen. Toch zijn en blijven wonderen in strijd met wetenschappelijke kennis.

Fraude? Het verschil met Diederik Stapel is dat Dekker –voor zover bekend– niet sjoemelt met onderzoeksdata. Maar hij verkondigt alternatieve feiten als wetenschapper (in een witte jas!). Dat toont in ieder geval aan dat hij niet in staat is een onderscheid te maken tussen privé opvattingen en wetenschappelijke opvattingen.
Verwart hij academische vrijheid, godsdienstvrijheid, en vrijheid van meningsuiting met het recht om als hoogleraar alternatieve feiten te verkondigen? Alternatieve feiten worden ook wel eens leugens genoemd. Dit gedrag schaadt het aanzien van de wetenschap in het algemeen en dat van de TU Delft in het bijzonder. Waarom zou je überhaupt je nog wetenschap bedrijven als je beweringen mag geloven zonder bewijs? Nog sterker, dingen mag geloven die strijdig zijn met de wetenschappelijke kennis? Dekker schendt het vertrouwen van de samenleving en de universiteit die hem een positie als universiteitshoogleraar (een eretitel!) gegeven heeft. Hij heeft misbruik van zijn positie gemaakt. 

Misschien word je een beetje overmoedig als je 1 miljoen euro van de KNAW en vele wetenschappelijke prijzen hebt ontvangen, en je benoemd bent tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw? Er lijkt een permanente feeststemming te heersen in het lab van Cees Dekker. Dit jaar nog uitgeroepen tot de beste docent van het jaar 2018 (met cheque van 15.000 euro) staat er op de website van het Cees Dekker lab. Het lijkt er op dat hoe méér wetenschappelijke erkenning, hoe brutaler en extremer zijn verkondiging van zijn privé geloof. Hij voelt zich onaantastbaar en wordt niet gehinderd door enige terughoudend als het gaat om het verkondigen van zijn privé geloof op de werkplek. Je verwacht zelfinzicht en zelfkritiek van een hoogleraar, maar als het succes naar je hoofd stijgt is dat kennelijk verdwenen.

Gezien zijn uitlatingen is Prof. Dekker ongeschikt om op te treden als ambassadeur voor de wetenschap. In tegenstelling tot iemand als natuurkundige Robbert Dijkgraaf die zijn taak als woordvoerder van de wetenschap voortreffelijk vervult door het houden van populair wetenschappelijke lezingen zonder ideologische bijbedoelingen. Dekker daarentegen houdt zich al zijn hele carrière bezig met het promoten van zijn eigen geloof door middel van een niet ophoudende stroom boeken, lezingen, interviews en tv-optredens. De verkondiging dat wonderen bestaan is daarbij een voorlopig dieptepunt.

Drie flessen: hier wordt wetenschap bedreven
en in wonderen gelooft
In plaats van ambassadeur van de wetenschap te zijn, werkt hij mee aan de poging van de EO om met de tv serie aan te tonen dat wetenschap en geloof prima samengaan. Jaren geleden censureerde de EO evolutie. Nog niet zo lang geleden was Dekker een aanhanger van Intelligent Design, later verwierp hij dat weer in een interview [2]. Dit jaar ondertekende hij de Leidse verklaring: oproep tot vrede tussen geloof en wetenschap [4] waarin hij onder meer evolutie als wetenschappelijke theorie aanvaarde. Nu accepteert hij schepping en alle andere wonderen in de bijbel.

Na deze tv uitzending wordt het tijd dat collega-wetenschappers ophouden met beleefd zwijgen en hem op zijn gedrag gaan aanspreken. Dat zal niet makkelijk zijn als je met hem moet samenwerken. Voor de collega's en studenten van Diederik Stapel was dit een uiterst moeizaam en pijnlijk proces. Maar het is nodig. Iemand die in wonderen gelooft hoort niet thuis in een instelling voor wetenschappelijk onderzoek. Zijn opvattingen horen thuis in de kerk of een Theologische Hogeschool. Cees Dekker begeeft zich (doelbewust) op het grensvlak van wetenschap en fictie. Hij loopt het risico de TU Delft en zijn wetenschappelijke activiteiten in een verkeerd daglicht te stellen [3]. Ik denk dat Cees Dekker meer beschermengelen heeft dan Coen Vermeeren die vanwege zijn UFO belangstelling ontslagen werd [5]. Prof. Dekker kan zich heel wat meer permitteren. Zijn kinderen zullen misschien wel eens gezegd hebben: "PA! Hoe kun je nu in wonderen geloven! Ben je gek geworden? Je bent natuurkunde professor!"

kernbegrippen

4 dec 2018
  • Een uitspraak is niet waar omdat die van een bepaald persoon afkomstig is. Als de president van het machtigste land ter wereld iets beweert, is het niet per definitie waar. Als een Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw onwaarheden beweert wordt het niet waar. 
  • Een uitspraak is niet waar omdat het in een bepaald boek staat. Als een bewering in de Bijbel of de Koran staat is het niet per definitie waar.
  • Geloven in iets waarvoor je geen bewijs hebt gaat tegen fundamentele wetenschappelijke principes in.
  • Geloven in iets waarvan je weet dat het niet waar is, is het equivalent van liegen en zelfbedrog

Vorige blogs over dit onderwerp


Noten

  1. Er staan alleen al 67 wonderen in het Oude Testament en een andere bron geeft plm. 260 wonderen in totaal. Stuk voor stuk in strijd met de wetenschap. Maar uitermate boeiend om door te lezen!
  2. Sliertjes door gaatjes trekken, nrc 18 sep 2010. Hij heeft geen boek geschreven om uit te leggen wat er mis is met Intelligent Design. Wel enige boeken om uit te leggen wat er mis is met Darwinisme.
  3. Omstreden hoofd van Studium Generale opgestapt, Delta, Journalistic Platform TU Delft, 06 september 2017. Coen Vermeeren nam UFO's en complottheorieën serieus. Taede Smedes heeft over het boek van Coen Vermeeren geblogd.
  4. De tekst (punt 5): "We dienen de onderscheiden rol van wetenschap en van religie (inclusief seculiere levensbeschouwingen) te respecteren: religieuze claims moeten niet boven gevestigde wetenschappelijke conclusies worden geplaatst...". Maar dat is precies wat Dekker heeft gedaan: religieuze claims, nl. wonderen zijn echt gebeurd, boven de wetenschap geplaatst. Want wonderen zijn strijdig met de hele natuurwetenschap. Dekker handelt ook nog in strijd met de 'onderscheiden rol van wetenschap en religie' door religieuze claims te doen in een witte labjas in een gebouw van de TUDelft. [ 5 dec 2018 ]
  5. Coen Vermeeren had bezwaar tegen de uitdrukking "UFO geloof" en dat heb ik vervangen. Hij schreef:
    "Persoonlijk zou ik mijn kennis over ufo's en 911 niet tot een geloof willen bestempelen. Ik doe onderzoek en trek conclusies over aantoonbare feiten. En die deel ik vervolgens zodat 'we het erover kunnen hebben'. Daar waar de feiten afwezig zijn, of - complot - achtergehouden worden, extrapoleer ik en speculeer ik met voor mij verdedigbare argumenten. 
    Daarmee heb ik nooit geambieerd om bij een 'geloof' te horen. Noch doen dat de vele duizenden getuigen - getrainde waarnemers als militairen, piloten, luchtverkeersleiders en zelfs astronauten - van objecten in de lucht en in de ruimte (en als u wilt, explosies in en bij de Twin Towers)." [toegevoegd: 7 dec 2018 ]

26 November 2018

Andries en de wetenschappers (1). Nobelprijs winnaar William D. Philips: het probleem van het kwaad is opgelost

William Daniel Phillips
In de eerste aflevering van het nieuwe EO programma 'Andries en de wetenschappers' van zondag 18 november 2018 werd natuurkundige en Nobelprijswinnaar William Daniel Phillips (70) geïnterviewd door de senior EO presentator Andries Knevel. Knevel wil met de serie aantonen dat topwetenschappers, dus bepaald geen 2e-rangs wetenschappers, in God kunnen geloven.

William Phillips is zo'n topwetenschapper (hoger dan de Nobelprijs kun je niet komen) die in God gelooft. De laatste en onvermijdelijke vraag van Knevel was: Hoe kun je in de goedheid van God geloven wanneer er zoveel lijden in de wereld is? Zijn antwoord is de reden waarom ik dit blog schrijf.

Zijn antwoord is kort en krachtig zonder voorbehoud:  

the problem of suffering is solved, theologically.

Dit probleem wordt ook wel genoemd: the problem of evil. Het is het kwaad dat ontstaat door menselijke handelen (moral evil). We krijgen geen verdere toelichting. Het probleem wat over bleef volgens Phillips was het kwaad dat ingebouwd zit in de schepping (natural evil), zoals vernietigende orkanen, overstromingen, vulkaanuitbarstingen, dodelijke ziektes. Dat probleem is niet opgelost. [4],[7]

The problem of suffering is solved.

Wat is de 'oplossing'? God gaf de mens een vrije wil (Free Will). Daardoor kunnen we behalve goede, ook slechte keuzes maken. Zonder vrije wil zouden wij robots zijn. En dat was het hele antwoord. Meer had hij daar niet over te zeggen. En Andries Knevel stelde geen kritische vragen.

Wat kan hier nu 'fout' aan zijn?
Combineer het feit dat de mens een vrije wil gekregen heeft met bijvoorbeeld: "De mens is onbekwaam tot enig goed en geneigd tot alle kwaad" en je hebt een perfect scenario voor een hel op aarde. Een Darwiniaanse wereld (ironisch omdat in evangelische kringen Darwin niet echt populair is!) met een strijd om het bestaan waar de sterksten overwinnen. Het probleem is opgelost? [6]



Kosten en baten van de vrije wil

Laten we de kosten en baten van de vrije wil eens op een rijtje zetten. Laten we 'vrije wil' definiëren als de mogelijkheid keuzes te maken uit verschillende handelingen zonder gedwongen, gestuurd of beperkt te worden door externe omstandigheden (Free Will). [8

baten:
  • zonder vrije wil ben je een robot. Of een dier? of een slaaf? of een gevangene? een zombie?
  • zonder vrije wil is het leven niet waard geleefd te worden. Zonder vrije wil ben je niet echt mens.
  • zonder vrije wil bestaat er geen persoonlijke schuld en verantwoordelijkheid voor je daden, en zonder vrije wil kun je niet gestraft worden
  • in het theïstisch wereldbeeld is het kunnen kiezen tussen goed en kwaad een essentiële menselijke eigenschap
kosten:
  • De implicatie van de Free Will Defence is: God vond het belangrijk dat ook mensen als Hitler een vrije wil hadden en ongehinderd 6 miljoen Joden kon vermoorden. Hitler maakte gewoon een foute keuze. Hij is ook maar een mens. Leg dat eens uit aan Anne Frank. Dit soort fouten zijn onherstelbaar, niet 'op te lossen'  met gevangenisstraf.
  • Een inherent probleem van de vrije wil van de mens is dat de consequenties van verkeerde keuzes van de één interfereren met de vrije wil van de ander. De moordenaar maakt definitief een einde aan de vrije wil van zijn slachtoffer. Een hardrijder die onherroepelijk een voetganger on-vrij-wil-lig levenslang tot de rolstoel veroordeeld. Een verkrachter maakt zijn slachtoffer on-vrij-wil-lig zwanger.

 

Conclusie

 

Een zeer vriendelijk uitziende 70-jarige, gelovige, Nobelprijswinnaar, die een zeer succesvolle carrière achter de rug heeft, en een comfortabel leven leidt, vindt het volkomen begrijpelijk dat er een onbeschrijflijke hoeveelheid ellende ontstaat doordat God de 'vrije wil aan mensen heeft gegeven'. God moet alle consequenties voorzien hebben? Dus, het moet goed zijn? [3]. Wie zou Gods oneindige wijsheid durven kritiseren? [5]
Voor het natuurlijk kwaad (dodelijk natuurgeweld) heeft Phillips geen verklaring. Maar dat verhindert hem niet om in God te geloven. [4]
Maar waarom zou zo'n beschaafd persoon, die nog geen vlieg kwaad zou doen, dergelijke onkritische en wrede denkbeelden er op nahouden? Voor mij is er maar één antwoord: het onkritisch geloof in een Algoede en Alwetende God.


Voor degenen die wèl kritisch willen nadenken:



  • onbijbels: Aangezien de 'Free Will' een theologisch, niet-Bijbels leerstuk is: hoe weet Phillips of God ècht zo denkt? (aangenomen dat de Bijbel God's Woord is)
  • zekerheid: Hoe kun je überhaupt met zekerheid iets weten over God?
  • oplossing: Afgezien daarvan, is Free Will wel een èchte oplossing? Want je kunt nog steeds vragen: Why did God allow Free Will to cause so much evil and suffering? Weegt het feit dat we geen 'robots' zijn op tegen zoveel lijden? Als je die vraag kunt stellen is het probleem niet echt opgelost. Alleen maar verplaatst [2]. Bijvoorbeeld:
  • slachtoffers: Waar blijft de vrije wil van de slachtoffers? Is het een troost voor de slachtoffers dat mensen geen robots zijn? dat slachtoffers ook een vrije wil hebben? dat daders soms gestraft worden?
  • slachtoffers: Hadden kinderen, die door katholieke priesters in dienst van de Heilige Roomse Kerk werden mishandeld, een vrije wil? Wat snappen kinderen nu van concept vrije wil? Hoe leg je uit aan een misbruikt kind dat dit uiteindelijk komt door de vrije wil van de priester, die een foute keuze maakte? En dat die vrije wil een gift van God is aan de mensheid?
  • strijdigheden: Theoretisch kan vrije wil heel mooi zijn, maar zijn de praktische gevolgen van de Free Will niet strijdig met het concept dat God Liefde is? Met zijn barmhartigheid? Mededogen? Rechtvaardigheid? 
  • wilsonbekwaam: Als de vrije wil je tot mens maakt, hoe zit het dan met wilsonbekwame mensen zoals bejaarden en ernstig verstandelijk gehandicapten? Die hebben per definitie geen vrije wil. En toch heeft God hun bestaan niet verhinderd. Is hun vrije wil niet belangrijk? [1]
  • Wetenschappelijk, filosofisch en theologisch is het bestaan van de vrije wil controversieel. Hebben we echt een vrije wil of is het een illusie? Dat probleem zul je éérst moeten oplossen. Nobelprijswinnaar Phillips moet op de hoogte zijn. Hoe kan hij dan zeggen dat het probleem is opgelost? 
  • Vrije wil is een abstract begrip: Sorry, Anne Frank, maar jij hebt ook een vrije wil van God gekregen, hoor! Hieruit blijkt dat 'vrije wil' een abstract begrip is dat weinig met de realiteit te maken heeft. Omstandigheden zijn cruciaal. Als je niet regulerend optreedt, en ingrijpt om te waarborgen dat iedereen zijn vrije wil kan uitoefenen, ontstaat er een strijd om het bestaan waarin de brutaalsten, welgestelden, en machtigsten winnen. Het 'vrije wil' concept is een concept van (over)winnaars, 'The American dream'. Het is niet vanuit het perspectief van de slachtoffers gedacht. Dat slachtoffers ook een vrije wil hebben is een gotspe. Het is 100% het tegenovergestelde van 'christelijke naastenliefde'.


Noten

  1. Andere lichamelijke beperkingen: wat betekent het om te zeggen dat personen met een dwarslaesie, spierdystrofie, Amyotrofe Laterale Sclerose (ALS) of Locked-in patiënten een vrije wil hebben? Zou het kunnen dat hier 'vrije wil' in plaats van een zegen juist een vloek is, omdat je heel veel dingen wilt die je niet kunt doen? Een intact lichaam is een voorwaarde voor het kunnen 'genieten'  van een vrije wil. [27 Nov 2018 ]
  2. Het grootste probleem is misschien wel die afweging dat de nadelen opwegen tegen de voordelen van de vrije wil. Ten eerste: dat er überhaupt een afweging bestaat wordt genegeerd. Ten tweede: het is een morele afweging. Is die afweging moreel aanvaardbaar? Uitgerekend christenen hebben een hoogstaande moraal als het gaat om abortus, embryo research, euthanasie, homohuwelijk, etc. maar een vrije wil mag een onbeperkte hoeveelheid schade aanbrengen. Daar wringt duidelijk iets. De morele rechtvaardiging van die afweging ontbreekt. [27 nov 2018 ]
  3. Dit zou een slimme debating truc kunnen zijn. Eerst de Free Wil defence uitvinden, en dan zeggen: God heeft de afweging gemaakt. En vervolgens niet thuis geven als het om de morele afweging gaat! [27 nov 2018 ] Alternatieve interpretatie: God kan per definitie geen immorele beslissingen maken want Hij is moreel perfect. Per definitie. [ 28 nov 2018 ]
  4. Als het niet nodig is voor je geloof in God om een antwoord te hebben op dat probleem, waarom zou het wel nodig zijn om zoiets als een Free Will defence te bedenken? Dat is dan ook overbodig voor je geloof! Dan kan je nog beter zeggen: ik weet niet waarom God zoveel leed toelaat. [ 28 Nov 2018 ]
  5. Er is nog iets bijzonders aan de hand: we hebben het hier niet over een theologische theorie, maar over de machtigste persoon in het heelal. Je gelooft dat die bestaat. Dan laat je het wel uit je hoofd om die te kritiseren. Ik ken geen gelovigen die God kritiseren (is godslastering). Als je de slogan In God We Trust serieus neemt, ben je dan nog vrij om kritisch na te denken over God? Dus: weg kritiek. Dus: onvermijdelijk onkritisch geloof. [ 28 nov 2018 ]
  6. Opgelost: er is nog een ander aspect aan de uitspraak 'het probleem van het kwaad is opgelost': je hoeft er niet meer aan te denken, je hoeft je geen zorgen te maken. Het is immers opgelost. Ik weet niet of hij zo denkt. Misschien doet hij aan liefdadigheid. Maar dat lost het probleem van het kwaad in de wereld helaas niet op. Wiens probleem heeft hij nu eigenlijk opgelost? [ 29 nov 2018 ]
  7. Er is niet altijd een strikte scheiding tussen natuurlijk kwaad en morele kwaad. Bijvoorbeeld: Slangenbeten leiden volgens de WHO jaarlijks tot 100.000 sterfgevallen en 400.000 amputaties (een 'natuurlijk kwaad'). Farmaceut Sanofi Pasteur is gestopt met tegengif productie omdat er te weinig aan te verdienen viel. ('een moreel kwaad'). Verklaring: mensen (vaak kinderen), die door slangen gebeten worden zijn arm en wonen op het platteland en kunnen de medicijnen niet betalen. Rijke mensen wonen in de stad en daar zijn weinig slangen. Natuurlijk en moreel kwaad lopen door elkaar heen. bron [ 29 nov 2018 ]
  8. Omstandigheden: zonder de juiste omstandigheden blijft de vrije wil een abstract begrip. In oorlogsituatie, een pistool op je hoofd of chantage kun je geen vrije beslissingen nemen. Complicatie: je kunt jezelf vrijwillig onderwerpen aan een ander. ("U Wil Geschiede") [ 30 nov 2018 ]