Nieuws

2 dec 16 dwdd university Robbert Dijkgraaf zeer boeiend college: terugzien!
21 nov 16: Persbericht: KNAW: genome editing vraagt om publiek debat en heldere regelgeving
18 nov 16: Volkswagen schrapt 30.000 banen door dieselschandaal en transitie naar elektrische auto
16 nov 16: 100.000e elektrische auto rijdt op de Nederlandse weg (AD)
10 nov 16: Is Erik Verlinde de nieuwe Einstein? Sterrenkundige Margot Brouwers resultaten wijzen er op dat Verlindes theorie klopt!
8 nov 16: Nederlander Erik Verlinde komt met baanbrekende theorie over zwaartekracht
8 nov 16: Chimpansees winden draderige algen als spaghetti om een stokje nrc
6 nov 16: The Origami Code. NPO 2 Zondag 6 nov 2016 19:15. Kijk de aflevering hier terug. Is zeer de moeite waard!

*) zie hier. [ Archief Actualiteiten ]

30 november 2016

Verklaart Stanley Milgram's schok experiment het geloof in God?

experiment Stanley Milgram

Gisteravond zag ik op CANVAS in de serie 'De herontdekking van de wereld' de aflevering over de sociaal psycholoog Stanley Milgram gepresenteerd door filosoof Johan Braeckman. Het waren experimenten om uit te zoeken in hoeverre mensen bereid waren om te gehoorzamen. Ze moesten schokken in oplopende sterkte uitdelen aan proefpersonen wanneer ze foute antwoorden gaven op triviale vragen. 61% van de proefpersonen ging door tot schokken met dodelijke sterkte onder 'dwang' van de supervisor. De supervisor vertelde steeds dat ze door moesten gaan met het experiment ondanks de heftige kreten en protesten van de proefpersoon die in een aangrenzende kamer zat. De schokken waren niet echt, en de proefpersonen die de schokken kregen waren toneelspelers die deden alsof ze schokken kregen. De echte proefpersonen wisten dit allemaal niet. De experimenten brachten indertijd 'een schok' te weeg zowel bij wetenschappelijke collega's als het grote publiek.

Wat mij opviel is hoe zorgvuldig Milgram de experimenten voorbereidde en uitvoerde. Een levensgroot verschil met oplichter Diederik Stapel die ook in de sociale psychologie werkte (en nog steeds op vrije voeten rondloopt)! Milgram had de proefopzet en alle instructies minitieus uitgeschreven en gestandaardiseerd (die zijn in het archief terug te vinden zoals Braeckman liet zien in de documentaire), en geanticipeerd op mogelijke kritiek. En hij filmde een aantal experimenten. Zo had hij de proefpersonen eerst een klein schokje gegeven om te ervaren wat het is om een schok te krijgen; kennis laten maken met de zgn. proefpersoon (een sympathieke oudere heer!) en had een follow-up na afloop gegeven waarin hij uitlegde dat de schokken niet echt waren, en wat de ware bedoeling van het experiment was. Later deed Milgram nog allerlei variatie's op de experimenten om te kijken welke variabelen van invloed waren. Een serieus onderzoek. Wetenschap zoals het hoort te zijn. Hij had geen vooropgezet idee, hij wilde de waarheid over menselijk gedrag weten: hoe ver gaan mensen met het uitdelen van schokken aan medemensen als ze dat opgedragen worden door iemand die ze zien als autoriteit.

Stanley Milgram: Obedience to Authority

Autoriteit

"Another explanation [25] of Milgram's results invokes belief perseverance as the underlying cause. What "people cannot be counted on is to realize that a seemingly benevolent authority is in fact malevolent, even when they are faced with overwhelming evidence which suggests that this authority is indeed malevolent."
Dus:  mensen blijven volharden in een eenmaal aangenomen geloof. Ze geloofden dat een integere wetenschapper van de Yale universiteit geen kwade (onethische) bedoelingen zou kunnen hebben, ondanks overweldigend bewijs van het tegendeel (ze hoorden pijnkreten uit de aangrenzende kamer komen!). Ze zagen de proefleider als autoriteit, en gehoorzaamden hem. Hij vertegenwoordigt de Wetenschap, een prestigieuze en nuttige acitiviteit waar de hele samenleving van profiteert en die door de overheid betaald wordt [1].

Volgens Milgram:
"the essence of obedience consists in the fact that a person comes to view themselves as the instrument for carrying out another person's wishes, and they therefore no longer see themselves as responsible for their actions. Once this critical shift of viewpoint has occurred in the person, all of the essential features of obedience follow."
De proefpersonen schorten hun eigen oordeel op vaak na enige twijfel en stress. Ze ontkennen hun eigen verantwoordelijkheid en leggen die bij de proefleider neer. Die weet wat hij doet. Hij heeft tenslotte de verantwoordelijkheid. Het is zijn experiment. Zij zelf hebben geen inzicht in het hoe en waarom van het experiment. Zij zijn geen wetenschapper, hij wel.

In de AAA-God geloven

De volgende woorden suggereren onmiddellijk een parallel met het theodicee probleem:
"... to realize that a seemingly benevolent authority is in fact malevolent, even when they are faced with overwhelming evidence which suggests that this authority is indeed malevolent." 
Dat is precies het theodicee probleem: hoe kan een Algoede God zoveel ellende laten passeren?

Milgrams experimenten bieden een mogelijke verklaring waarom Christenen (alle monotheïsten) accepteren dat hun God zoveel ellende, moord, oorlog, ziekte en natuurrampen laat passeren zonder in te grijpen. M.a.w.: 'het probleem van het kwaad'. Christenen zitten in een overeenkomstige situatie als de ongelukkige proefpersonen van Milgram. Immers, God is de hoogste autoriteit. God is immers de schepper van hemel en aarde (tegenwoordig: het universum). God is Almachtig, Alwetend, Algoed. Omdat God per definitie goed is, onstaat de neiging om niet te twijfelen aan Gods goedheid ondanks de overweldigende bewijs dat hij niet algoed is.

Bezwaar: maar God vraagt gelovigen toch niet om medemensen te martelen of te doden? Nee, het gaat hier om het soort dingen dat Christenen willen geloven. Christenen geloven dat God een goede reden heeft om niet in te grijpen wanneer mensen elkaar vermoorden, oorlogvoeren, vrouwen verkrachten, abortus en euthanasie plegen. Hoe kunnen Christenen geloven dat dezelfde God die het gebod uitvaardigde 'Gij zult niet doodslaan', tegelijk miljoenen moorden 'door de vingers ziet'? In ieder geval niet ingrijpt. De experimenten van Milgram kunnen een verklaring geven: God is een autoriteit [2]. Bovendien een autoriteit die ze vertrouwen. Een autoriteit die per definitie Algoed is. God is een autoriteit die moreel integer is ondanks het overweldigende bewijs van het tegendeel.

Nogmaals: de overeenkomst van gelovigen in de AAA-God en de ongelukkige proefpersonen van Milgram is niet dat gelovigen anderen pijn doen in naam van God, maar dat gelovigen blijven geloven in de goedheid van God ondanks het overweldigend bewijs van het tegendeel. Immers, ze zien zoveel ellende op tv. Nog een overeenkomst: gehoorzaamheid. Hét thema van Milgram. Gehoorzaamheid aan God. Dat hoef ik hier niet uitgebreid aan te tonen [3].

Gedwongen?

Bezwaar: Waarom blijven ze geloven in de goedheid van hun God? Ze worden toch niet gedwongen? Ik denk van wel. Op een bepaalde manier. Ze worden aangezet 1) door hun ontzag voor de hoogste autoriteit en het vertrouwen dat God weet wat hij doet, en 2) door angst voor eeuwige straf in het hiernamaals, 3) Gelovigen weten dat ze gered zullen worden en beloond worden met het eeuwige leven. Dus het geloof in God opgeven betekent je eigen ondergang. Uit het geloof stappen is net zo moeilijk als voor de proefpersonen van Milgram om gewoon weg te lopen. Niemand stapte eruit. Sommigen protesteerden wel, en sommigen stopten met schokken uitdelen, maar niemand liep de kamer uit. Het dwingende van het geloof is dat gelovigen hun eigen hachje willen redden. Ze zijn bang voor wat er na hun dood met hen zal gebeuren.

Debriefing

Milgram's proefpersonen kregen na afloop van het experiment te horen, dat de schokken niet echt waren. AAA-gelovigen blijven hun hele leven zitten met een akelig gevoel, twijfel en stress. Ze zien met eigen ogen de ellende in de wereld. Dat is niet te ontkennen. Maar, ze krijgen geen debriefing. Het experiment duurt levenslang. Gelovigen wordt nooit verteld dat de ellende niet echt is. Gelovigen wordt wel verteld dat God niet bestaat. Maar dat zeggen atheïsten. Die kun je niet vertrouwen. Dus ze blijven in de AAA-God geloven, en zonder enige debriefing veroorzaakt dat stress. Om die stress (cognitieve dissonantie) te verminderen hebben ze een theodicee (theodicy) bedacht. Dat is geen gemakkelijke opgave. In de loop der eeuwen zijn er vele bedacht. Om precies te zijn: 12. Welke is waar? Of zijn ze allemaal waar? Het frappante is dat God zelf geen uitsluitsel geeft. Het antwoord staat niet in Gods Woord. Alléén al het aantal suggereert dat geen enkele theodicee afdoende is. Dat geeft weer extra stress.

Obedience to Authority

Het 'voordeel' van de gelovige ten opzichte van de Milgram-proefpersoon is dat gelovigen zelf anderen niet actief hoeven te pijnigen. Dat neemt niet weg dat gelovigen moeten toezien en accepteren dat er ontzettend veel onrecht heerst en dat mensen dagelijks onder erbarmelijke omstandigheden sterven. Alle goede doelen ten spijt. Zelfs ziekenhuizen van Artsen Zonder Grenzen worden gebombardeerd. Mensen die hun medemensen willen helpen moeten dat met hun leven bekopen. En God kijkt toe. 
Het nadeel voor gelovigen ten opzichte van de Milgram-proefpersonen is dat gelovigen er niet echt 'uit kunnen stappen'. Ze kunnen bijvoorbeeld niet naar een Godloos universum vluchten. En iedereen gaat dood. En zal dus onvermijdelijk geconfronteerd worden met Gods oordeel. Zelfmoord is verboden. Ze zitten gevangen in Gods universum. Misschien volgt na de dood een debriefing waarin alles wordt uitgelegd?

Verklaart Stanley Milgram's schok experiment het geloof in God? Ja, in zoverre dat God de Allerhoogste autoriteit is die gelovigen blijven vertrouwen ondanks overvloedig bewijs van het tegendeel. En omdat God vraagt Hem te gehoorzamen [3]. In die zin handelen gelovigen 'onder dwang'. Het leven van een gelovige is één groot experiment in Obedience to Authority.

Noten

  1. "The influence is ideological. It's about what they believe science to be, that science is a positive product, it produces beneficial findings and knowledge to society that are helpful for society. So there's that sense of science is providing some kind of system for good." (hier)
  2. De machtigste man van het heelal. Niemand is machtiger dan Hij. Per definitie: Almachtig. Wie zou daar niet van onder de indruk zijn? Wie zou bovendien niet bang zijn, gezien God in het verleden heeft bewezen dat hij pittige straffen kan uitdelen: door middel van zondvloed roeide God de hele wereldbevolking van die tijd uit. Op een handjevol mensen na. Wie zou God ongehoorzaam durven zijn? Wie zou hem durven kritiseren? Wie zou hem ter verantwoording durven roepen? Dat doe je niet, als je goed bij je verstand bent.
  3. "Besef goed, vandaag stel ik u voor de keuze tussen zegen en vloek. Zegen, als u gehoorzaam bent aan de geboden van de HEER, uw God, zoals ik ze u vandaag voorhoud. Vloek, als u zijn geboden niet gehoorzaamt en afwijkt van de weg die ik u vandaag wijs..." (Deuteronomium 11:26-28, NBV2004) (hier). Ten overvloede: 41 Bijbelteksten over Gehoorzaamheid.

23 november 2016

Analyse van een kleine theodicee

update 27 November 2016

Met een streling

De Filosoof [1] heeft een kleine theodicee beschreven. Hier een korte analyse. Waar een belangrijk knelpunt zit, blijkt uit het antwoord aan een lezer:

"Hij [God] is uitsluitend moreel laakbaar als het moreel slecht was om toe te staan dat de mens een moreel(-religieus) wezen werd." (hier). (mijn bold)

Hier zit de fout: 'de mens' is om meerdere redenen een onjuiste weergave van de werkelijkheid. Het is een abstractie. De werkelijkheid is dat er volgens de WHO 450 miljoen mensen zijn met mentale en psychiatrische problemen. Een minimale voorwaarde om als moreel mens te kunnen functioneren is dat je psychisch gezond bent. Die 450 miljoen mensen vallen dus buiten de boot. Er wordt geen rekening meegehouden in het scenario. Maar ze zijn er wel. Er wordt een vals dilemma gecreëerd: óf je vind het goed om een 'morele mensheid' (een mensheid met het vermogen morele oordelen te vellen) te laten ontstaan, óf je vindt het slecht. 
Om te beginnen lijkt de huidige situatie meer op een primaat laten evolueren [6] tot een diersoort waarvan een groot deel weliswaar een gearticuleerd en redelijk goed functionerend moreel besef heeft, maar ook nog steeds dierlijke instincten, emotie's, gevoelens en karaktereigenschappen zoals liefde, verliefdheid, paringsdrift, honger, dorst, angst, depressie, vrolijkheid, woede, agressie, empathie, wraakzucht, eerzucht, egoïsme, machtswellust, sadisme, nieuwsgierigheid, loyaliteit aan de eigen familie en groep, vreemdelingenhaat, hoogmoed, afgunst, ijdelheid, nederigheid, vrijgevigheid. Die dierlijke instincten staan een goed functionerend moreel leven behoorlijk in de weg.
De Zeven hoofdzonden [7]
Volgens een oude traditie heeft de Schepper ons gezegend met 7 hoofdzonden:
  1. hebzucht
  2. afgunst
  3. hoogmoed
  4. luiheid
  5. woede
  6. wellust
  7. vraatzucht
Dus om te zeggen dat de Schepper ons een moreel besef heeft geschonken, is niet het hele verhaal!

Een voorbeeld: Els Borst werd vermoord door een man die volgens de rechtbank een geestelijke stoornis had en de man werd daarom volledig ontoerekeningsvatbaar verklaard en kreeg tbs. Zo iemand is structureel niet in staat tot een morele ontwikkeling. Het zijn o.a. deze mensen die misdaden begaan. Els Borst is op gruwelijke en gewetenloze wijze om het leven gebracht zoals nu bekend is geworden.

Nog een voorbeeld: Nicole van den Hurk werd verkracht en vermoord door een geestelijk gestoorde man. Als ieder mens geschapen is om een morele ontwikkeling te kunnen doormaken, wat kon Nicole van den Hurk hiervan leren? Ze is dood. Ook de verkrachter en moordenaar is niet in staat om iets te leren. Maar deze geestelijk gestoorde mensen behoren ook tot de mensheid. [2], [3]

Nog een voorbeeld: Twee Rode Khmer-leiders zijn in hoger beroep veroordeeld tot levenslang door het internationale tribunaal in Cambodja. Het schrikbewind van de Rode Khmer staat bekend als een van de ergste genocideplegers van de 20e eeuw. Tussen 1975 en 1979 kwamen naar schatting 1,7 miljoen mensen om het leven door marteling, honger, uitputting en massa-executies (NOS). Hier zien we dat een moreel inzicht kan falen, dat er onbeschrijfelijk veel leed ontstaat en dat het niet van pas komt om te beweren dat slachtoffers hier iets van kunnen leren. Zeker de dodelijke slachtoffers.


Eerlijker beschrijving

Een eerlijker beschrijving van de huidige situatie (en daarmee het dilemma) is: laat ik een diersoort evolueren waarvan uiteindelijk een kleine elite van gezonde en intelligente mensen in staat is om morele oordelen te ontwikkelen; maar tegelijk miljoenen daartoe niet in staat zijn; de hele mensheid is gezegend met de 7 hoofdzonden, een kleine groep het vermogen heeft wapens en martelwerktuigen uit te vinden om medemensen te vermoorden en te martelen; en tegelijk iedereen het vermogen geven pijn te lijden. Dat is zeker een meer realistische beschrijving van de situatie waarin de mensheid nu verkeert. Als er iemand is die dat had kunnen weten, is het wel de Alwetende.

Vergelijk: geef een kolonie chimpansees automatische wapens die 100 kogels per minuut kunnen vuren, is het voorspelbaar wat er gebeurt?

Vergelijk: zet in de grondwet dat iedere burger wapens mag bezitten om zichzelf te verdedigen, en wacht af wat er gebeurt [5].

Ik heb hier aangetoond dat de keuze opties in de 'kleine theodicee' onjuist beschreven zijn. Een valse voorstelling van zaken. Het is belangrijk om de keuzes juist weer te geven. De rest van de theodicee hangt daar van af.

Maar zelfs als de mensheid uitsluitend uit gezonde en redelijk intelligente mensen met een vrije wil zou bestaan, dan nóg kunnen ze beoordelingsfouten maken (een piloot, een treinmachinist, een buschauffeur, een politieagent, een politicus, een arts, een wetenschapper) en vallen er slachtoffers. Voorspelbaar. Onvermijdelijk. Zo lang mensen geen perfecte wezens zijn. Het is bijna niet te doen. Leren impliceert fouten maken, fouten maken impliceert dat er slachtoffers vallen. Als je de keuze hebt zo'n wereld wel of niet te laten ontstaan en je laat het ontstaan, dan kun je geen Algoede God meer zijn en ben je moreel laakbaar. Als je dan bovendien het resultaat ziet en niet ingrijpt, ben je dubbel moreel laakbaar. Je kunt er ook van afzien om zo'n wereld te laten ontstaan. Je bent niet gedwongen om een wereld te laten ontstaan. Niets of niemand kan de Almachtige dwingen een wereld te laten ontstaan.

Samenvatting (24 Nov 2016)

Als God een plan had om een wereld te creëeren waarin moord en doodslag onvermijdelijk zullen optreden, dan is dat strijdig met de achterliggende gedachte van zijn eigen gebod 'Gij zult niet doden' en strijdig met 'de Heiligheid van het Leven'.
Als God bovendien met die wereld de bedoeling had: 'laat ze maar moorden want daar leren ze van' oftewel: 'moord is leerzaam', wordt dit plan nóg immoreler. Want dan is het 'met voorbedachte rade'. Het plan is strijdig met een God die Algoed genoemd wordt. Een Algoede God zou zo'n wereld niet kúnnen willen maken. Duidelijker kan ik het niet zeggen [4].

Vorig blog over dit onderwerp:


Noten

  1. Een moreel-religieus mens (theodicee) zondag 20 november 2016
  2. Een Zweedse politicus, Anna Lindh, werd vermoord door een man: "tests concluded he was mentally ill at the time of the murder" [24 nov 16]
  3. Een Brits parlementslid, Jo Cox, werd vermoord door een man die door zijn broer werd omschreven als iemand met een geschiedenis van 'mental illness'.
  4. Detailvragen zoals de volgende doen er dan niet meer toe: hoelang moet dit experiment duren? Komt er ooit een eind aan? Wanneer is de eind-evaluatie? Hoeveel oorlogen moeten er nog gevoerd worden en hoeveel moorden moeten er nog gepleegd worden? Houdt dit nooit op?
  5. "Odessa Gun and Pawn [een wapenwinkel] has agreed to pay $2.2 million to settle a lawsuit that alleged it negligently sold a weapon to a mentally ill woman who used the gun to kill her father." Een geestezieke vrouw schoot haar vader dood met een pistool dat ze in de wapenwinkel had gekocht. [24 nov 16]
  6. Probleem: als je evolutie betrekt in je theodicee wordt het een stuk gecompliceerder: het wordt 'theïstische evolutie'. Dit is problematisch omdat evolutie als methode van schepping inherent vol zit met pijn, ellende, en dood. [toegeveogd: 27 nov 2016]
  7. zie: Fernando Savater (2005) De zeven hoofdzonden. Handleiding voor de 21e eeuw. en: Margriet Sitskoorn (2010) Passies van het brein. Waarom zondigen zo verleidelijk is. [toegevoegd 25 november 2016] Als je denkt in termen van 'hoofdzonden' moet je goed onderscheid maken tussen theïsme en theïstische evolutie. Waar komen die zonden vandaan? Bovendien moet je een scherp onderscheid maken tussen theologie en filosofie. Maar, in beide gevallen komt Alwetendheid te hulp: alles was voorzienbaar door de Alwetende. [toegeveogd: 27 nov 2016]

21 november 2016

Een overheids theodicee: waarom de overheid niet ingreep bij Q-koorts

© Robin van Lonkhuijsen/ANP

„Waarom”, zei Brunninkhuis maandagmorgen aan het begin van de rechtszitting in Den Haag, waar 297 Q-koortspatiënten de staat aanklaagden wegens nalatigheid, „hoor ik wel dagelijks over weercodes geel op Terschelling? Over gevaarlijke stoffen, wateroverlast, gifwolken?” Maar waarom kon de Staat der Nederlanden hem en tienduizenden anderen dan niet beschermen tegen wat een gevaarlijke, invaliderende en zelfs dodelijke ziekte bleek te zijn?" [1]
Het verweer was: "dat de overheid en haar wetenschappelijk adviseurs destijds essentiële zaken over Q-koorts niet wisten. Sterker, de overheid dacht dingen te weten die achteraf onjuist bleken. Bijvoorbeeld dat de ziekte vooral kon worden opgelopen door mensen die direct met dieren in aanraking kwamen" [1]. Later bleek dat Q-koorts via de lucht van dier op mens overdraagbaar.

In totaal zijn voor zover bekend 74 mensen overleden aan de ziekte en bijna vijfhonderd mensen chronisch ziek geworden." [2]

En toen de overheid wel over de juiste kennis beschikte, zijn onmiddellijk maatregelen genomen (zoals het vaccineren van tienduizenden geiten, etc).

Samenvatting: we wisten het niet, en toen we het wel wisten hebben we onmiddellijk maatregelen genomen. Dus de Overheid valt niets te verwijten.

overheids-theodicee

Ik noem dit een 'overheids-theodicee' omdat de landsadvocaten de Overheid verdedigen ten opzichte van de slachtoffers en nabestaanden. Bij een 'echte' theodicee verdedigen theologen God tegenover de slachtoffers [3]. Ze geven redenen waarom God niet ingreep. In eerste instantie is het moeilijk te begrijpen waarom God niet ingreep. Want hij is ALWETEND (hij wist alles, dus "ik wist het niet" zoals de Overheid aanvoerde is voor de Alwetende geen excuus); hij is ALGOED (Gij zult niet doden, etc); en hij is ALMACHTIG (dus hij had hoe dan ook –desnoods op een voor mensen niet-detecteerbare manier via het onbewuste– kunnen ingrijpen).

Een moreel-religieus mens (theodicee)

Wat is de verdediging van Gods advocaten? "Het kwaad is God niet aan te rekenen" [3]. En waarom? Het is een enorm lang en gecompliceerd betoog, maar de eindconclusie is dat Q-koorts een verrijking is voor de samenleving, zodat geitenhouders, (overlevende) patiënten (?), journalisten, advocaten, ministers en ambtenaren zich kunnen ontwikkelen tot volwaardig moreel-religieuze wezens. Keuzevrijheid en vrije wil zijn hierbij de sleutelwoorden. Dat er hierbij slachtoffers vallen is een neveneffect. God heeft mensen een vrije wil gegeven, verstand, (maar beperkte kennis) en een basaal moreel besef [4], en tenslotte voorziet hij in meer dan voldoende rampen om hun morele capaciteiten 'te oefenen'.

Mijn bezwaar: op deze manier worden medemensen als middel gebruikt om een hoger doel na te streven. En dat is onethisch, omdat je mensen nooit als middel, maar uitsluitend als doel mag behandelen (Kant).

De advocaten van God vergeten daarbij nog een 'klein' detail: je moet wel levend en gezond zijn om je te kunnen ontwikkelen tot een 'moreel-religieuze' persoon. De doden kunnen zich nu eenmaal niet ontwikkelen tot moreel-religieuze personen (Anne Frank). Wat voor de één een fout is, is de ander zijn dood. En die doden waren te voorzien. Immers, mensen zijn niet alwetend, en maken fouten, zelfs als ze een juiste moraal hadden, dus het is voorspelbaar dat er veel doden zullen vallen. Het meest fatale argument is dat het hele plan van morele ontwikkeling, hoe goed bedoeld en hoe sympathiek, principieel onuitvoerbaar is als IEDEREEN mee moet kunnen doen. Doden (de slachtoffers) kunnen nu eenmaal niets leren. Het lijkt een plan voor een beperkt aantal mensen. Niet voor iedereen. Wat heeft Nicole van den Hurk er van kunnen leren (ze is dood)? Wat heeft de dader (verkrachter) er van kunnen leren? (hij leed aan een ziekelijke stoornis van de geestelijke vermogens). Wat kunnen die miljoenen mensen met een lichamelijke of geestelijke ontwikkelingsstoornis überhaupt leren? [4], [8], [9].

Er kleeft nog een verontrustend bezwaar aan deze theodicee: iets wat we niet van de overheid zouden accepteren, nl. ze had de kennis, ze had de macht en de juiste morele waarden, maar ze deed niets, zouden we wél van God accepteren? God is minder dan de Overheid? We stellen hogere eisen aan de Overheid dan aan God? En hogere eisen aan een gewoon mens dan aan God? [5]. Waarom doen theodicee-theologen dat toch? 

De enige uitweg: omdat God imaginair is, kan hij niet handelen. Hij moet echt bestaan om te kunnen handelen [5]. We stellen eisen aan de overheid omdat ze bestaat, onze morele waarden deelt en de kennis en de macht heeft om in te grijpen.
Moderne theologen [6] hebben er geen moeite meer mee om te erkennen dat God imaginair is. Vroeger dachten ze dat God écht bestond en écht ingreep [7]. Het zou wel zo duidelijk en zo eerlijk zijn als moderne theologen gewoon zouden erkennen dat een imaginaire God niet kan handelen, niet kan ingrijpen. 

Vorige blogs over dit onderwerp


Noten

  1. Overheid greep ‘veel te laat’ in tegen Q-koorts nrc 17 oktober 2016 
  2. Q-koortspatiënten verwijten Staat nalatigheid, NOS 17 okt 2016
  3. Een moreel-religieus mens (theodicee) zondag 20 november 2016. Merk op dat de AAAA-God uit het verhaal is verdwenen, maar de AAAA-God is het vertrekpunt van iedere theodicee. Dus die denken we erbij.
  4. verstandelijk gehandicapten (bijv.: 'Downers') en mensen met lichamelijke stoornissen zoals verlamming, (erfelijke) progressieve spierziektes, locked-in- en coma patiënten, en mensen met een psychische of psychiatrische stoornis (zoals Autism Spectrum Disorders) kunnen niet (ethisch) handelen. "More than 3.5 million Americans live with an autism spectrum disorder" (Autism society), wereldwijd een veelvoud daarvan. Wat is hun taak in het Grote Plan voor morele ontwikkeling?
  5. Een moreel mens, is niet een mens die ethische multiple-choice vragen juist kan beantwoorden, maar handelt naar zijn kennis en inzichten. Peter Singer (1997) The Drowning Child and the Expanding Circle, New Internationalist, April, 1997. Zijn betoog vertrekt van de algemeen geaccepteerde morele waarde dat je een kind dat dreigt te verdrinken redt. Dat is een ingreep.
  6. Janneke Stegeman, Theoloog van het jaar, vertelde dat de God van het Oude Testament een nationalistische God was, hij stond aan de kant van het volk Israel, en hielp de vijanden van Israel te verslaan. Vermoedelijk kun je zoiets alleen zeggen als God een door mensen bedacht idee is.
  7. In de Bijbel greep God nog echt in: de zondvloed, de 7 plagen in Egypte, de bevrijding uit Egypte, hij zond zijn eniggeboren zoon naar de aarde, etc. Sommige gelovigen denken dat God nog steeds ingrijpt (Lourdes).
  8. Die miljoenen zijn geen overdrijving: "Geneva, 4 October— One in four people in the world will be affected by mental or neurological disorders at some point in their lives. Around 450 million people currently suffer from such conditions, placing mental disorders among the leading causes of ill-health and disability worldwide." WHO rapport 2001 [22 nov 16] 
  9. Els Borst was vermoord door een man die volgens de rechtbank een geestelijke stoornis had en werd volledig ontoerekeningsvatbaar verklaard en kreeg tbs. Zo iemand is niet in staat tot 'moreel-religieuze' ontwikkeling. [22 nov 16]