Abraham Kuyper: een goed geinformeerde criticus van Darwins evolutie theorie.

Abraham Kuyper (1899) Evolutie

Een verrassend helder en leesbaar geschreven anti-evolutie geschrift van 125 jaar geleden getiteld: 'Evolutie', geschreven door de oprichter van de Anti-(R)evolutionaire Partij (ARP), stichter van de Vrije Universiteit (VU) [9], en de minister-president van Nederland van 1901 tot 1905: Abraham Kuyper (1837 – 1920).

Het belangrijkste wat mij opviel is dat Kuyper, ondanks de bedreiging die hij ziet in het 'Evolutie-dogma' voor de christelijke cultuur, een feitelijk correcte weergave geeft van de kern van Darwins evolutietheorie. Dit is opmerkelijk voor een criticus. Ook valt hij de persoon van Darwin niet aan. Ook dit is opmerkelijk voor een Darwin-criticus. Kuyper erkent dat Darwin in zijn Origin of Species meer hechtte aan empirie dan aan speculatie (p19). Geweldig. Kuyper vermeldt dat Darwin kunstmatige selectie van duivenrassen gebruikte als voorbeeld van de effecten van selectie. Hij begreep Darwins argument. Hij begreep ook dat je extra argumenten en feiten nodig hebt om aan te tonen dat dit soort selectie ook in de natuur plaats vindt. Bovendien begreep hij dat er op die manier nieuwe soorten kunnen ontstaan (p.20). Ook begreep hij dat Darwin geen doelmatigheid of 'sturing van hoger hand' kon binnen smokkelen. De theorie zou louter mechanistisch moeten zijn. Klopt ook. Want anders zou alles voor niets zijn geweest. Kuyper schrijft respectvol: "En hierin nu bestaat de grootste vondst van Darwin, dat hij metterdaad zulk een puur mechanistisch agens aanwees...". En hij noemt het principe van Malthus dat er meer individuen geboren worden dan er voedsel beschikbaar is met als gevolg: 'struggle for life' [3]. Als de gunstige eigenschappen van de 'survivors' erfelijk zijn, dan bestaat de volgende generatie voor een groter deel uit erfelijk aangepaste individuen (simpel gezegd) en kunnen zij in principe die eigenschappen ook weer doorgeven aan de volgende generatie. Kuyper noemt als tweede mechanisme de erfelijkheid van verworven eigenschappen die bijdraagt aan aanpassing [1]. Als er voldoende tijd voorhanden is [2] ontstaan er steeds beter aangepaste individuen. Er ontstaan nuttige, functionele aanpassingen. En die accumuleren in de loop der generaties. En dit alles zonder God. Het Eureka moment voor Darwin. Het gaf een impuls aan empirisch onderzoek. Steeds valt op hoe nauwkeurig Kuyper de sterke kanten van de theorie van zijn tegenstander beschrijft. Geen karikatuur. Dat is zeldzaam voor een tegenstander. En een bewijs van zijn integriteit en intelligentie.

Hij leerde me zelfs nog een nieuwe term: chorologie [4]: over het belang van de ruimtelijke verspreiding van soorten over de aardbol. Een begrip dat bijna alle Darwin- en evolutie-critici vergeten. Dus: complimenten voor Abraham Kuyper! Hij constateert dat de evolutietheorie een nieuwe impuls gaf aan wetenschappen als Physiologie, Paleontologie en meer. Hij erkent dat als feit. De evolutie gedachte werd door anderen verder uitgebouwd tot een alomvattende theorie. Geen wetenschappelijk gebied bleef onaangeroerd: psychologie, esthetiek, ethiek, sociologie, economie, en zelfs religie [5]. Dat is zeer verontrustend voor calvinisten (christenen).

Kritiek met korte houdbaarheidsdatum

Kuyper accepteert de logica van Darwins theorie op voorwaarde dat erfelijkheid mechanistisch verklaard kan worden. Dat lijkt een redelijke eis. Kuyper wist dat Darwin een foute theorie van het mechanisme van erfelijkheid had [6]. Hij laat vervolgens uitputtend zien dat in de laatste decennia van de 19e eeuw verschillende alternatieve erfelijkheidstheorieën gepubliceerd werden. De ene nog vager en speculatiever dan de andere. Opvallend: hij meent dat de aanname van 'Vererbungssubstanz' (erfelijkheids-substantie!) [7] niets oplost:

"Een hypothese waarbij het terstond in het oog springt, dat de onderstelling van een "Vererbungssubstanz" niets is, dan een anderen mystieken naam stellen voor het te ontsluieren mysterie". (pag 31)

Zijn kritiek is in feite terecht. Het waren geen empirisch toetsbare theorieën. Het waren zeer speculatieve theorieën. Waarom is dit zo belangrijk voor Kuyper? Die theorieën:

"ze hebben het volstrekte onvermogen, om het feit der overerving mechanisch te verklaren, in zoo helder licht geplaatst, dat het niet te sterk gesproken is zoo ik zeg, dat het monistisch mechanisme der gehele Evolutie-leer in haar Achilleshiel er doodelijk door is getroffen." (pag. 32).

Met 'monistisch mechanisme' bedoelt Kuyper het streven om alle natuurverschijnselen materialistisch te verklaren. Hij interpreteert het falen van een materialistische verklaring van erfelijkheid, als bewijs dat het materialisme gefaald heeft. Immers het materialisme claimt dat in de wetenschap alles mechanistisch verklaard moet worden [9]. En aangezien het Darwinisme op een ondeugdelijke theorie van erfelijkheid is gebouwd, stort het hele Darwinistische bouwwerk in volgens Kuyper. Maar, wat is eigenlijk het alternatief? Dacht Kuyper zelf dat erfelijkheid werkt via niet-materialistische of bovennatuurlijke krachten? Hij moet toch geweten hebben dat zonder fysiek contact tussen man en vrouw, een vrouw niet zwanger wordt? En dat er dus overdracht moet zijn van een materiële substantie van de vader naar de moeder om een kind te maken? Een bevruchting is toch geen bovennatuurlijk wonder? Ook al hadden de Darwinisten geen goede erfelijkheidstheorie, dat ondermijnt toch niet het feit van erfelijkheid? (zie dit blog).

Alsof één doodsteek nog niet genoeg is, komt Kuyper nog met een tweede. Natuurlijke selectie veronderstelt dat er steeds nieuwe variatie optreedt. Anders valt er op den duur niets meer te selecteren. Terechte opmerking. Heel scherpzinnig merkt Kuyper op: waar komt die variatie vandaan? Die variatie mag niet van te voren 'klaarliggen'. Het mag ook niet wetmatig zijn, het moet volledig onbepaald zijn. Er mag geen ontwerp en geen doel zijn. Dat eist het mechanistisch verklaringsmodel. Klopt allemaal. Kuyper meent dat ook hier het mechanistisch model gefaald heeft. En ongetwijfeld stort het Darwinistisch bouwwerk voor de tweede keer in. 

Het ironische van de hele zaak is dat Kuyper zijn betoog hield in 1899. Dat is precies één jaar vóór de drievoudige herontdekking van de erfelijkheidswetten van Mendel! De experimenten van Mendel wezen op het bestaan van concrete erfelijke factoren. Het was de geboorte van de Mendelse genetica. 53 jaar later werd ontdekt dat de lang gezochte erfelijke substantie uit DNA bestaat. En zijn vraag waar die ongerichte variatie vandaan kwam, werd in 1910 beantwoord toen Thomas Hunt Morgan een white-eye fruitvliegje in zijn kweekflessen vond (normaal hebben ze  rode ogen). Mutatie noemen we dat tegenwoordig. We weten dat mutatie ongericht, toevallig is. Kuyper had natuurlijk niet in de toekomst kunnen kijken, maar hij hield er kennelijk geen rekening mee dat wetenschappers ook niet stilzitten. Hij nam dus in feite een stevig risico door er op te gokken dat wetenschappers het raadsel van de erfelijkheid nooit zouden kunnen oplossen. In feite was dit een god of the gaps argument omdat hij zich baseerde op een onopgelost probleem in de wetenschap van zijn tijd.

Zou het kunnen zijn dat Kuyper het zich kon permitteren om de sterke kanten van het Darwinisme te behandelen, omdat hij een aantal 'fatale wetenschappelijke zwakheden' in petto had? Hoe dan ook, hij heeft literatuuronderzoek gedaan. En hij begreep het.

Hij besluit zijn rede met het eerste van de geloofsartikelen van de Christelijke kerk:

IK GELOOF IN GOD ALMACHTIG, SCHEPPER DES HEMELS EN DER AARDE.

Het stond dus van te voren vast dat Kuyper het Darwinistisch-evolutionair wereldbeeld om religieuze redenen moest verwerpen:

"Over de klove, die tusschen het dogma der Triniteit en het pseudo-dogma der Evolutie gaapt, valt geen brug te slaan. Christelijke religie en Evolutieleer zijn twee over en weer elkaar uitsluitende systemata." (p.12) [12]

Behalve de evolutietheorie zelf waren sommige evolutionisten zelf de oorzaak. Abraham Kuyper citeert de beroemde Duitse bioloog, zoöloog, Darwinist, filosoof Ernst Haeckel: Gott ist ein "gasförmiges Wirbelthier". Het citaat komt uit de rede 'Der Monismus als Band zwischen Religion und Wissenschaft. Glaubensbekenntniss eines Naturforschers' (1892). Kuyper was hierover zeer verontwaardigt. Een paar jaar later publiceerde Haeckel in 1899 het beroemd geworden boek 'Die Welträtsel' waarin hij de hoofdstellingen van het christelijk geloof met de grond gelijkmaakte. Haeckel was dus te vergelijken met de hedendaagse evolutionist en atheist Richard Dawkins. Het atheïsme van Haeckel en Dawkins heeft de acceptatie van het darwinisme onder gelovigen sterk belemmerd. Het was olie op het vuur. Het is begrijpelijk dat ook Kuyper buitengewoon geïrriteerd was. Hier zit het probleem: de associatie van darwinisme en atheïsme, of zelfs de gelijkstelling van die twee. Vandaar het belang van een boedelscheiding: wetenschap en religie zijn twee gescheiden domeinen (NOMA). [13]

Hij verwierp Evolutie ook omdat er 'een doodelijk gevaar in de Evolutie schuilt' (pag.51). Het gevaar van een doelloos mechanisch opgebouwde kosmos. Die leer mag door geen enkele onderwijzer aan onze kinderen onderwezen worden [11]. 

Hij moest Darwinisme ook om politieke redenen afwijzen. Hij meende ten onrechte dat het 'recht van de sterkste' onvermijdelijk uit Darwinisme volgt [10] en dat was voor hem ook een reden om Darwinisme te verwerpen. Ook een achterhaald idee. 

Desondanks leek Kuyper de verdienste van het Darwinisme als wetenschappelijke theorie goed in te schatten. Dat is zijn verdienste.

Postscript

Bedenk dat Abraham Kuyper de oprichter van de Vrije Universiteit was [9]. Vanaf de oprichting was de VU een anti-evolutie universiteit. Niet als bijkomstigheid, maar als grondbeginsel. Het Christelijk onderwijs stond op het spel. Ik heb dit persoonlijk aan de lijve ondervonden [9]. De ontwikkeling van de houding van de VU ten aanzien van evolutie sinds die tijd is een apart onderwerp.

Noten

1. is nog steeds controversieel
2. hij geeft hier geen maat: nergens in zijn rede noemt hij miljoenen jaren.
3. "Een feit evenzeer de wan-evenredigheid tusschen de schier grenzenlooze vermenigvuldiging van de eters, en de schraalheid van de voorhanden spijze." (pag 21).
   
4. Chorologische geografie: de wetenschap die zich bezighoudt met de ruimtelijke verspreiding van organismen over het aardoppervlak. Engels: Chorology: the study of the spatial distribution of organisms (biogeography). Het begrip biogeografie is tegenwoordig het gangbare begrip daarvoor.
5. Daniel Dennett sprak veel later over 'universal acid' (bron) maar Kuyper was hem voor!
6. Pangenesis theorie (wikipedia). Dramatisch gegeven: Kuyper schreef deze passage 1 jaar voor de herontdekking van Mendel in 1900
   
7. We weten nu dat die 'Vererbungssubstanz' DNA is: de materiële basis van erfelijkheid. Maar DNA werd pas in 1953 ontdekt. Daarvoor was er al de chromosoom theorie van erfelijkheid en was bekend dat nucleïnezuur in de celkern aanwezig was.
8. Wikipedia artikel 19e eeuw: "De negentiende eeuw kenmerkt zich door weergaloze vorderingen der wetenschappen. De eeuw der techniek roept een materialistische levensbeschouwing op. ... Sommigen zien ook verwantschap met het darwinisme en het daaruit voortvloeiende evolutionisme."
9. Kuyper was oprichter van de VU. Zijn strijd tegen evolutie was binnen de VU nog steeds levend eind jaren 90 van de vorige eeuw. Zie: BRIEFWISSELING tussen Redactie WCS en G.Korthof 14-6-96 t/m 1-12-96 . Anno 2024 wordt er een cursus evolutiebiologie aan de VU gegeven. Abraham Kuyper zou zich omdraaien in zijn graf.
   NB: Gerdien de Jong wees mij er op dat de link niet werkte. U kunt nu zoeken op evolution courses: https://research.vu.nl/en/courses/?search=evolution+course en krijgt dan 88 hits waarvan plm 15 niet over evolutie gaan. De meest algemene is: Evolutie door Mirte Bosse: "Na afloop van de cursus is de student in staat: de belangrijkste bewijzen voor evolutie te omschrijven;... ". De enige cursus die nog herinnert aan de oprichter van de VU, Abraham Kuyper is: Creation and Redemption: Reformed and Evangelical Theology and Evolution door Gijsbert van den Brink. Maar die gaat over klimaat verandering. [toegevoegd: 17 Sep 2024]
   
10. Darwinisme is geen politiek systeem, maar een wetenschappelijke theorie over de levende natuur: planten en dieren. Dat anderen (soms zelfs wetenschappers) ethische en politieke consequenties trekken is niet de schuld van de evolutietheorie.
11. In amazon.com staat het boek aldus omschreven: "In this historic speech delivered at the Vrije Universiteit in Amsterdam, Abraham Kuyper, a Dutch statesman and theologian, lays out his views on the relationship between science and religion, arguing for a Christian worldview that embraces evolution as a natural process." Dat is 100% het tegenovergestelde van hetgeen Kuyper beweerde! [17 Sep 2024]
12. citaat toegevoegd [4 Okt 24]
13. paragraaf over Haeckel toegevoegd 14 okt 2024.  Het tragische is dat sommigen het bestrijden van het theïsme als hoogste prioriteit hebben en daarmee de suggestie wekken dat Darwinisme een atheïstische theorie is. Maar je moet Darwinisme uitsluitend op zijn wetenschappelijke merites beoordelen want het is een wetenschappelijke theorie.  (Tevens toegevoegd als laatste comment.)

 

 

Bronnen

De rede is opnieuw uitgegeven door de ULAN Press. Het is een fotografische reproductie van het origineel uit 1899. Het is verkrijgbaar bij amazon.fr. Het staat eveneens in amazon.com, maar is niet leverbaar aan personen woonachtig in Nederland. En het staat in amazon.nl maar is 'momenteel niet verkrijgbaar'. Voor de digitale versie neem contact op met Rolie Barth. Tevens is het boek online te lezen als digitale scan van het origineel op Delpher. De tekst is te downloaden als doorzoekbare pdf (KB). (toegevoegd 1 Okt 2024)

Postscript 17 Sep 2024: 

Het boek blijkt nu verkrijgbaar in amazon.com als hardback ($29,95) en paperback ($15,95). 

Met dank aan Leonardo die mij op het spoor van Abraham Kuyper zette, en Rolie voor de digitale versie van het document, en Susan die het boek vond in de Franse Amazon.

Evolutionist Gert Korthof wordt geconfronteerd met zijn creationistische grootvader Gerrit Korthof

Dr. Gerrit Korthof (1933)
'De evolutietheorie in verband
met biologie en openbaring' (pdf)

Gerrit Korthof ( 1891 - 1941 )

 

Een niet alledaagse gebeurtenis: ik krijg een artikel in handen getiteld 'De evolutietheorie in verband met biologie en openbaring' van mijn grootvader en naamgenoot Gerrit Korthof. Het is de weergave van een lezing die hij op 22 april 1933 voor de Natuurkundige Sectie van de Christelijke Vereeniging van Natuur en Geneeskundigen hield. Ik wist dat het artikel moest bestaan, maar ik kende de inhoud niet. Geen enkele bibliotheek bleek het tijdschrift te hebben. Geheel onverwachts en onwetend van mijn zoektocht, overhandigde mijn nicht Marieke mij op 8 mei 2024 het originele manuscript. Ze had het gevonden toen ze de zolder aan het opruimen was. Hoewel het een nogal schokkende confrontatie met de denkbeelden van mijn grootvader bleek te zijn, ben ik haar eeuwig dankbaar dat ze het document niet bij het oud papier heeft gegooid.

Ik heb mijn grootvader helaas nooit gekend. Hij is in 1941 (in de oorlog) overleden. Hij is maar 50 jaar geworden. Hij was microbioloog en conservator aan het Klinisch Laboratorium van het Academisch Ziekenhuis Leiden. Het is uiterst curieus dat hij zich, zonder dat ik er iets van af wist, met hetzelfde onderwerp (evolutie en geloof) bezig hield als waar ik mij de laatste 28 jaar mee bezig heb gehouden. Bijkomstige toevalligheid: ik heb ook een baan gehad bij de Medische faculteit Leiden (klinische cytogenetica). Overbodig te zeggen dat de ontdekking van dit manuscript een grote impact op mij heeft. Het kwam als een donderslag bij heldere hemel: mijn grootvader was een 'creationist' en verwierp de evolutietheorie! Hij had een theïstisch wereldbeeld. Een grotere tegenstelling tussen kleinzoon en grootvader is niet  denkbaar. In het 18 pagina's tellend document doet hij verslag.

"Bij de bestudeering der wetenschappelijke denkbeelden op dit gebied, is er maar één slotsom, waartoe we kunnen geraken en dat is de constantheid der soort." (p.12)

Zijn belangrijkste wetenschappelijke argument tegen Darwins evolutietheorie was de constantheid der soorten. Er was volgens hem geen enkel wetenschappelijk bewijs dat de ene soort in een andere soort kon transformeren. Hij noemt mislukte experimenten ('omvormingsproeven', 'omkweeken der soorten') waarbij onderzoekers tevergeefs probeerden de ene soort te transformeren in een andere soort. [1] 

Op zich was de strategie om Darwin te bestrijden met 'de constantheid der soorten' een slimme strategie. Immers, slaag je daarin dan is evolutie, het ontstaan van nieuwe soorten, en gemeenschappelijke afstamming van al het leven onmogelijk. Tevens is natuurlijke selectie overbodig, en is mutatie en variatie binnen een soort betekenisloos. Het opvallende was dat Dr. Korthof een uiterst curieuze strategie had gekozen om de constantheid van soorten aan te tonen: hij gebruikte Linnaeus! Linnaeus (1707–1778)  had de constantheid der soorten uitgebreid aangetoond! Dit is zoiets als Einstein weerleggen met Newton. Hij 'vergeet' dat Darwin in zijn Origin of Species een enorme hoeveelheid argumenten en feiten heeft verzameld die tegen de constantheid der soorten pleiten. Hij had natuurlijk Darwins argumenten moeten weerleggen. Dat heeft hij niet gedaan. Hij erkent wel dat Linnaeus wist van variabiliteit, maar dat was van geen belang voor evolutie meent hij. Hij noemt terloops dat voor Darwin variabiliteit binnen een soort cruciaal was, maar doet er vervolgens niets mee. In hoofdstuk 1 Variation Under Domestication documenteert Darwin hoe je uiterlijke variaties (mutanten zeggen we tegenwoordig) kunt gebruiken om mee verder te kweken tot dat je een geheel nieuw duivenras hebt. Variatie is dus heel belangrijk om natuurlijke selectie en evolutie te begrijpen! Maar dr. Korthof prefereert het te negeren en komt met Linnaeus aanzetten. Heeft hij de Origin eigenlijk wel gelezen? Toen hij zijn voordracht hield was de eerste druk van de Origin al 74 jaar geleden uitgekomen (1859) en waren er ondertussen 6 drukken verschenen. Of je nu voor- of tegenstander bent, het was iedereen duidelijk dat The Origin een revolutionair werk was dat de hele biologie op zijn kop zette. Als je die theorie wilt verwerpen, dan moet je beginnen met een waarheidsgetrouwe weergave van die theorie [2].

Maar er was nog een zeer belangrijke reden, vermoedelijk de belangrijkste reden, om 'de constantheid der soorten' als thema uit te kiezen:

"Maar Hij schiep ook alles naar zijn aard. Hij schiep de visschen naar hun aard, Hij schiep de planten naar hun aard en alles, wat Hij schiep, had een eigen aard. En voor zoover ons een blik gegeven is in de natuur, is die aard vast en onveranderlijk" (pagina 16).

Inderdaad: het scheppingsverhaal in Genesis. Hij noemt Genesis niet, maar het is overduidelijk. Het idee om de Bijbel (openbaring) rechtstreeks te gebruiken om evolutie te bestrijden ('biblical creationism') is tegenwoordig grotendeels in onbruik geraakt, met name bij de 'Intelligent Design' beweging. Je ziet het alleen nog bij 'Young Earth Creationists' (YECs) [3].

Dr. Korthof had bovendien een aantal fundamentele bezwaren van religieuze aard tegen Darwins evolutietheorie. Darwins theorie haalde de unieke positie van de mens onderuit [11]; toeval speelt een te grote rol in evolutie (contingency); evolutie heeft geen van te voren vastgelegd doel (open-ended); en in de loop der tijd ontstonden er nieuwe soorten die wezenlijk verschillen van andere soorten. Dit zijn inderdaad kenmerken van de evolutietheorie zoals die zich had ontwikkeld sinds 1859. Maar in plaats van ze te weerleggen met feiten, verwierp hij de hele evolutietheorie omdat deze strijdig was met zijn geloof. Het gaat nog verder dan dat: 

"... de moderne biol. evolutietheorie wordt voorgesteld, is ze zonder meer onvereenigbaar met Gods Woord en onze belijdenis. Zoo gesteld kan het alleen de taak der Christelijke biologen zijn haar voosheid te bewijzen." [4].

Meten met twee maten

Dr. Korthof heeft twee petten op. Hij is wetenschapper en steng gelovige. Hij wisselt van pet op het 'juiste moment'. Als wetenschapper eist hij dat biologen met feiten en bewijzen komen, als gelovige stelt hij dat openbaring geen bewijs nodig heeft. Het mag zelfs het menselijke verstand te boven gaan. Zo eist hij bijvoorbeeld dat de missing link tussen mens en aap 'half-aap, half-mensch' is. Zijn conclusie: "De missing link tusschen chimpansee en mensch is dus niet te vinden."  [5]. En dat was kennelijk zijn definitieve  conclusie. Nog duidelijker wordt het meten met twee maten wanneer hij schrijft: "In het begin sprak ik reeds uit, dat de Christelijke evolutie-theorie [6], zooals ik die voorstelde, geen vrucht van menschelijk waarnemen, maar van Goddelijke openbaring is." ... "En dat is een geloofsstuk, dat boven de menschelijke wetenschap uitgaat." (pag. 16). Dit laatste is niets minder dan een kamikaze actie van een wetenschapper. Dit is vernietigend voor de hele wetenschappelijke onderneming. Het degradeert de wetenschap tot een verzameling onbetrouwbare meningen. En passant vernietigt dit ook zijn bewijs voor de constantheid der soorten. Immers dat was door de wetenschap van zijn tijd 'met zekerheid vastgesteld', inclusief alle bewijzen van de door hem zo bewonderde Linnaeus. Die bewijzen kunnen dus ook in de prullenbak.

En dan is er nog de inhoud van zijn geloof. Iedereen mag geloven wat hij wil. Dat is vrijheid van godsdienst. Als gelovige mag iemand dingen geloven die in strijd zijn met de feiten en de wetenschap [10]. Maar zodra je wetenschappelijke uitspraken doet moet je je aan wetenschappelijke regels houden. Want in de wetenschap mag je niet geloven wat je wil. Het probleem van iemand met twee petten is dat de geloofs-pet de wetenschaps-pet in de weg zit. Het heeft negatieve gevolgen.

Stand van de wetenschap 1900-1933

We leven nu in een tijd dat de evolutietheorie algemeen door wetenschappers wordt geaccepteerd [12]. Evolutie wordt volop onderzocht en onderwezen aan universiteiten. Er zijn nu tientallen evolutiehandboeken die gebruikt worden bij het wetenschappelijk onderwijs. En er is een overvloed aan populaire boeken over evolutie. Het zou 'oneerlijk' zijn om dr. Korthof met de kennis van nu te beoordelen, zoals we nu de hedendaagse Young Earth Creationisten (YEC) beoordelen [16]. Om een idee te geven: in zijn tijd was het bijvoorbeeld nog niet gelukt om erfelijkheidsmateriaal in bacteriën aan te tonen. Virussen (invisibele organismen) waren wel bekend, maar men had geen flauw idee wat een virus eigenlijk voor levensvorm was. Het zou nog 20 jaar duren voordat de structuur van DNA opgehelderd zou worden (1953). Hoe nieuwe soorten precies ontstaan was nog onduidelijk. Korthof maakt melding van De Mutatietheorie  (1903) van de Nederlander Hugo de Vries: nieuwe soorten konden met sprongen ontstaan in plaats van in zeer kleine stappen (gradualisme) zoals Darwin beschreef. Met dit voorbeeld en nog andere wil dr. Korthof benadrukken dat er grote onzekerheid is over de evolutietheorie. Ook op een nog andere manier probeert hij twijfel te zaaien. Zo constateert hij dat er in de wetenschappelijke literatuur nauwelijks nog over evolutie werd gepubliceerd [7]. En inderdaad, het wetenschappelijk onderzoek naar evolutie stond toen op een laag pitje (op sterven na dood zouden sommigen zeggen). De historicus Peter Bowler noemde de periode 1880 tot 1920 The eclipse of Darwinism (een soort verduistering). Dr. Korthof kon dus met enig recht zeggen dat in wetenschappelijke kringen de evolutietheorie niet meer in de belangstelling stond [8],[14]. Terzijde: onvoorstelbaar dat men toen dacht dat de evolutietheorie van voorbijgaande aard was. Ook benadrukte Korthof achterhaalde opvattingen over evolutie van Darwin zelf (pangenen) en van bijvoorbeeld Haeckel (recapitulatietheorie). Mogelijk heeft hij handboeken geraadpleegd met pro-evolutie argumenten die tegenwoordig achterhaald zijn  [15]. Het leek alsof hij zijn anti-evolutie betoog daarmee sterker wilde maken.

Sterke punten van de evolutietheorie, zoals het feit dat evolutie heel mooi de overeenkomsten en verschillen van organismen kan verklaren door gemeenschappelijke afstamming, beantwoordde hij op 'creatieve' wijze:

"Die eenheid in conceptie openbaart zich onder ons menschen evenzoo in onze scheppingsproducten. Sterk spreekt dit bij de rijkbegaafden onder ons, bij de kunstenaars. In de werken van Jan Steen of Rembrandt, Berlage of De Bazel zal men telkens weer den schepper herkennen aan allerlei bijzonderheden in zijn scheppingsproducten, die dus òòk onderlinge overeenkomst zullen vertoonen bij alle verschil." (pagina 17).

Hij wist dus wel degelijk wat de sterke punten van de evolutietheorie waren, maar liet ze links liggen. Ook negeert hij aanwijzingen voor de fundamentele biochemische eenheid van micro-organismen en de evolutionaire verklaring daarvoor [13]. In plaats daarvan gaf hij een oppervlakkige en goedkope analogie.

slot van zijn voordracht

Beste opa, beste Dr. Korthof

U heeft een voordracht voor een vereniging van christelijke wetenschappers gehouden. Van begin af aan heeft U duidelijk gemaakt dat Darwins evolutietheorie in iedere vorm strijdig is met Uw geloof. U heeft Darwins theorie verworpen. Uw geloof was kennelijk van allesoverheersende betekenis in Uw leven [9]. Niemand kan van U eisen Uw geloof op te geven, maar wel om professioneel om te gaan met een wetenschappelijke theorie. Ik zie in Uw betoog geen enkele aanwijzing dat U Darwins Origin of Species daadwerkelijk bestudeerd heeft. Het spijt me, maar daar heeft U toch echt gefaald als wetenschapper. Volgens Uw eigen zeggen is het de taak van een christelijk bioloog om 'de leegheid' van de evolutietheorie aan te tonen. U had moeten inzien dat het met dit uitgangspunt extreem moeilijk, zo niet onmogelijk, zou zijn om een professioneel oordeel te vellen over de evolutietheorie. U had zich van een oordeel moeten onthouden. Trouwens, is 'christelijk bioloog' geen oxymoron? Dat betekent immers dat U twee petten tegelijk op hebt die onderling strijdig zijn. Dat heeft U niet opgemerkt. De strijdigheid van Uw geloof met Darwins theorie is toch echt Uw persoonlijk probleem. Géén wetenschappelijk probleem.

Naschrift

Precies 28 jaar geleden kwam ik een anti-evolutie artikel tegen in het VU (Vrije Universiteit Amsterdam) magazine zomer 1996. Ik heb vele pogingen ondernomen om een reactie geplaatst te krijgen in het blad. Tevergeefs. Ten einde raad heb ik al mijn bezwaren opgeschreven in een artikel en heb toen speciaal voor dit doel een website in het leven geroepen om deze onverkwikkelijke affaire openbaar te maken. Het bewuste artikel was het begin van een stuk of honderd boekbesprekingen van evolutie critici. De website kreeg een paar jaar later de domeinnaam 'Was Darwin Wrong?'. Ik had nooit kunnen vermoeden dat ik mijn eigen grootvader nog eens zou moeten toevoegen aan het lijstje van Darwin critici. Die bestreden moesten worden.

 

Naschrift 2

Ik realiseer me nu pas dat mijn vader mij er nooit op gewezen heeft dat mijn opa een lezing heeft gehouden over evolutie en geloof. Hij wist dat ik biologie studeerde, hij heeft mijn studie gefinancierd. Heel vreemd eigenlijk. Als er iemand het manuscript overhandigd zou kunnen of moeten hebben, dan was het wel mijn vader. [9 aug 2024]

 

Postscript 22 aug 2024

• Gert & Gerrit Korthof – Linnaeus (18 aug 2024) is een blog van een christelijke blogger en ID-aanhanger. Hij/zij schrijft: "Het interessante van Korthofs artikel is dat het een inkijkje geeft in de vooroorlogse continentale biologie." (met dank aan Gerdien de Jong voor de tip)
  

 

 

Postscript 12 april 2025

Op 12 april 2025 kreeg ik een link toegestuurd naar de volgende blogpost (met dank aan Susan):

 

‘De evolutietheorie in verband met biologie en openbaring’ (1) Inleiding – Een vierluik naar aanleiding van een lezing van dr. Gert Korthof (1891-1941)

 

van de blogger Jan van Meerten op het blog Fundamentum. Over 'Bijbel & Wetenschap' gepubliceerd op 12 februari 2025. 

De andere 3 van het vierluik heb ik nog niet gevonden.

Bronnen

De scan van het origineel staat hier op mijn WDW website. De doorzoekbare pdf versie staat hier (9 juli: correctie).

Noten

1. Maar die zgn. 'omvormingsproeven' waren naïef. Om te beginnen was de tijdschaal van de experimenten veel te kort. Soortvorming is een proces van duizenden generaties. Omdat hij niet wilde weten van miljoenen jaren, kwam hij niet op het idee dat die omvormingsproeven veel te kort duurden.  Bovendien weten we nu dat nieuwe soorten ontstaan door opsplitsing van één populatie in twee populaties. En door de isolatie hadden ze minder onderling seksueel contact en daardoor gingen ze in de loop van de tijd genetisch steeds meer verschillen tot er uiteindelijk twee (onder)soorten ontstaan die niet meer onderling voortplanten. [formulering gewijzigd 23 juli]
   
2. citaat: "Ook over de voornaamste stellingen, waarop Darwin zijn theorie deed rusten, kan ik kort zijn. De variabiliteit der uitwendige omstandigheden, bij Linnaeus voor soort-vorming niet van belang, vormt bij Darwin, in samenhang met de erfelijkheid van verworven eigenschappen en the survival of the fittest, de grondslag waarop zijn theorie rust."
3. Het meest recente voorbeeld van een YEC is Bart van den Dikkenberg (zie blog Gerdien de Jong).
4. "voosheid" = holheid, ledigheid, oppervlakkigheid, slapheid.
5. In de Origin of Species, Chapter IX 'ON THE IMPERFECTION OF THE GEOLOGICAL RECORD' erkent Darwin dat er (te) weinig fossielen zijn om zijn theorie te ondersteunen . Mogelijk was de situatie rond 1933 niet veel beter.
6. dr. Korthof had een alternatieve christelijke 'evolutietheorie' gecreëerd die niets met het wetenschappelijke Darwinistische begrip evolutie te maken had. NB: "de christelijke evolutietheorie is geen vrucht van menschelijk waarnemen, maar van Goddelijke openbaring" !!! (pag. 5). We zien daarin zelfs een heel kleine hint naar theïstische evolutie. Ook tegenwoordig vinden creationisten het nodig om een alternatieve theorieën te bedenken.
7. "En nu ongeveer de laatste 15 jaar in de wetenschappe­lijke tijdschriften van anatomen, botanici en zoologen het aantal artikelen over afstamming, atavisme en evolutie langzaam maar zeker tot nul is gereduceerd," (pagina 9)
8. Een paar Wikipedia citaten: "Ernst Mayr wrote that a survey of evolutionary literature and biology textbooks showed that as late as 1930 the belief that natural selection was the most important factor in evolution was a minority viewpoint, with only a few population geneticists being strict selectionists.". Echter, precies de jaren voor zijn lezing vonden belangrijke ontwikkelingen plaats: "During the period 1916–1932, the discipline of population genetics developed largely through the work of the geneticists Ronald Fisher, J.B.S. Haldane, and Sewall Wright." Dr. Korthof had dat dus kunnen weten als hij de literatuur goed had bijgehouden! De moderne evolutionaire synthese werd na 1933 ontwikkeld door Ernst Mayr, Stebbins, Dobzhansky, etc. Dr Korthof hield zijn betoog dus in een periode vlak voor de heropleving van de wetenschappelijke bestudering van evolutie!
9. citaat: "Het: Ik geloof in God, den Vader, den Schepper van hemel en aarde, sluit in, dat wij alles van Goddelijken oorsprong afkomstig weten te zijn. En dat is een geloofsstuk, dat boven de menschelijke wetenschap uitgaat" (p 16). "Uit de één stroomt ons toe het levend water voor de dorst van ons hart..." (p17). Meerdere malen noemt hij 'belijdenis": dat impliceert een commitment aan het bijbels Calvinistisch wereldbeeld (van die tijd)! Vermoedelijk een levenslang commitment.
   
10. Heeft hij zijn geloof wel eens aan een kritisch onderzoek onderworpen, zoals hij dat deed met de evolutietheorie? In zijn voordracht citeerde hij de Bijbeltekst "God zag, dat het goed was". Als microbioloog was hij beroepshalve op de hoogte van besmettelijke ziektes als pokken, pest, hondsdolheid, melaatsheid, tuberculose, ziekte van Weil. Dat zou hem op z'n minst aan het twijfelen moeten brengen aan het dogma van de goedheid van de schepping en de Schepper.
11. "En ten laatste van alle schiep God den mensch naar Zijn beeld en Zijn gelijkenis, als de hoogste openbaring van Zijn wezen in de stof."... "Maar hoeveel overeenstemming ik ook verwacht, door de volmaakt bijzondere en afzonderlijke plaats van den mensch in het scheppingsverhaal, moet ik aannemen een niet te overbruggen afstand tusschen mensch en dier,"  (p.16) Hiermee wordt de uniekheid van de mens onder de dieren verkondigd. [ 12 juli toegevoegd.]
12. Korthof (1933) zegt helemaal niets over de leeftijd van de aarde en het heelal. In de tijd dat de verschillende edities van de Origin of Species verschenen moest Darwin zijn schatting van de leeftijd van de aarde bijstellen van 300 miljoen naar 150 miljoen jaar en minder. "Maar in 1931 bracht Lemaître, tegen de toenmalige wetenschappelijke opvattingen in, als eerste de stelling naar voren dat het heelal ooit begon als een superdichte massa, een oeratoom. Niet enkel de materie en de ruimte, maar ook de tijd startte op deze “dag zonder gisteren”. Lemaître schatte de leeftijd van het heelal tussen de 10 en 20 miljard jaar". (wikipedia artikel over Lemaître)  [ 18 juli toegevoegd.] 
13. De Nederlandse microbioloog Albert Kluyver  publiceerde in 1926 "Eenheid en verscheidenheid in de stofwisseling der microben". De daarin beschreven visie van biochemische eenheid is mogelijk zijn bekendste werk. Dit artikel beschrijft het aldus: "The Dutch microbiologist/biochemist Albert Jan Kluyver (1888-1956) was an early proponent of the idea of biochemical unity, and how that concept might be demonstrated through the careful study of microbial life. The fundamental relatedness of living systems is an obvious correlate of the theory of evolution." in 'Remembering Our Forebears: Albert Jan Kluyver and the Unity of Life',  Journal of the history of biology. Kluyver famously expressed the idea with the aphorism: "From elephant to butyric acid bacterium – it is all the same". (wikipedia) [ 28 juli toegevoegd.] 
14. "evolutietheorie niet meer in de belangstelling stond" is natuurlijk niet hetzelfde als 'onwaar'. [ 22 aug toegevoegd.] 
15. Nog een voorbeeld van achterhaalde argumenten voor evolutie zijn de zgn. rudimentaire organen (vestigal organs) die verondersteld werden overblijfselen uit het evolutionaire verleden te zijn. Dit vond ik in een bespreking van een oud leerboek 'Introduction to Evolution' van Paul Amos Moody op amazon. Misschien heeft Korthof dit boek geraadpleegd. Het zou dateren van vóór 1923 maar de juiste datum weet ik niet. [7 Okt 2024]
16. Rond de jaren 30 van de vorige eeuw werd de leeftijd van de aarde door middel van radiometrische datering van Ernest Rutherford vastgesteld op 4,5 miljard jaar oud. Dr. Korthof zou het geween kunnen hebben. [ 19 Nov 2024 toegevoegd.]
    

De boekhandel en de elektrische auto. Drogredenen en inconsequent denken!

Ik was aanwezig bij een boekpresentatie van het boek van Geert Buelens (2022) Wat we toen al wisten. De vergeten groene geschiedenis van 1972. Het boek gaat over de geschiedenis van de milieubeweging in Nederland vanaf het jaar 1972. In dat jaar verscheen het beroemde The Limits to Growth van de club van Rome. Na afloop stelde iemand een vraag. Het was eigenlijk geen vraag maar twee opmerkingen. En het onderwerp, de elektrische auto, was niet aan bod geweest in de lezing.

De 'vraag' was:

1. "die mensen die elektrische auto's kopen doen dat alleen maar omdat het goedkoper is"
2. "de milieukosten voor het produceren van de elektrische auto's haal je er pas over 20 jaar uit."
   

DENKFOUT 1: vraagsteller gaat uit van een valse tegenstelling: het is volgens haar óf-óf. Fout. Want het kan ook én-én zijn. Die mensen kunnen het zowel om het geld als om het klimaat doen. Het één sluit het ander niet uit. Een voorbeeld: besparen op energie gaat meestal samen met kostenbesparing. 

DENKFOUT 2: Als je in een elektrische auto rijdt met de verkeerde motieven dan is het slecht voor het milieu. Fout. Want, motieven kunnen niet slecht zijn voor het milieu. Wat, als die elektrische rijder het wél om het klimaat deed? Is het dan wel OK? Of zijn elektrische auto's sowieso slecht voor het milieu zoals vraag 2 suggereert? In dat geval maakt het helemaal niet uit welke motieven die mensen hebben. Motieven zijn helemaal niet relevant voor het milieu effect.

DENKFOUT 3: Alle elektrische rijders hebben dezelfde motieven. Fout. Er zijn in Nederland 300.000 elektrische personenauto’s [1]. De meerderheid van elektrische rijders laadt hun auto op met eigen zonnepanelen. En langs de Nederlandse snelwegen staan snelladers die volledig op zonne-energie werken.  Er zijn dus elektrische rijders die de juiste motieven hebben én rijden op duurzame energie.

 

DENKFOUT 4: de keuze voor de elektrische auto framen als een privé zaak. De keuze wordt dus geherdefinieerd als een zaak van persoonlijke motieven. En dan ook nog als foute motieven. Maar het bevorderen van duurzaam vervoer en het terugdringen van fossiele brandstoffen is een Overheidsbeleid [2]. Denk aan subsidies voor elektrische auto's (geen wegenbelasting en aankoopbelasting). Hebben de bedrijven die ruim 107.000 publieke laadpalen in Nederland hebben geïnstalleerd ook verkeerde motieven?

 

GEBREK AAN VERDER DOORDENKEN: de vraagstelster wordt niet aan het denken gezet door haar eigen vraag. Als elektrisch rijden goedkoper is, waarom blijft iedereen dan doorrijden in fossiele brandstof auto's? Zijn die dan beter voor het milieu? En hoe kan het eigenlijk dat elektrische auto's goedkoper zijn? (ze zijn goedkoper in gebruik, niet in aanschaf). Is het slecht om in een auto te rijden die efficiënter omgaat met energie? 

INCONSEQUENT DENKEN (1): omdat de milieukosten voor het produceren van de elektrische auto's 'pas na 20 jaar terugverdiend zijn', kun je beter benzine of diesel rijden. Fout: een fossiele auto stoot zijn hele leven CO2 en giftige gassen uit. Die milieuschade wordt alleen maar groter in de loop der jaren en wordt dus nooit 'terugverdiend' [3],[4].

INCONSEQUENT DENKEN (2): berijders van fossiele auto's hoeven geen verantwoording af te leggen, maar elektrische rijders moeten dat wel. Dat is niet consequent. Fossiele auto's stoten schadelijke uitlaatgassen uit zoals CO2 en stikstofoxiden. Fossiele rijders moeten daar verantwoording van afleggen [3].

 

Ik was nogal teleurgesteld door de anti-elektrische auto houding van iemand die beroepshalve de hele dag tussen de boeken zit! Zij zou beter geïnformeerd moeten zijn! Boek: 13 misverstanden over elektrische auto’s !

 

Noten

1. Aantal elektrische auto’s verdrievoudigd, RAI, 22 september 2022
2. Het is een ad hominem aanval, het gaat niet om de personen (en hun motieven) maar om Europees beleid: EU-verbod op de verkoop van nieuwe benzine- en dieselauto's vanaf 2035. En: Europees Parlement: laadstations moeten om de 60 kilometer beschikbaar zijn. En: Vanaf 2035 moeten alle nieuwe auto’s in de hele EU emissieloos zijn (boek: Elektrisch rijden – ja of nee?), en Nederlands beleid (2023): je krijgt plm 3000 euro subsidie voor de koop van een elektrische auto en voor een tweedehands elektrische auto 2000 euro. Bij een apk dieselauto's wordt altijd getest of een diesel een goed werkend roetfilter heeft (RVO). Dus: hoezo een privé zaak?
   
3. Heeft ze zich ooit afgevraagd hoe schadelijk benzine en diesel auto's voor mens, milieu en klimaat zijn? Ooit gehoord van de sjoemeldiesel affaire? (zie: wikipedia artikel). Zie ook: 'Dieselrijders zijn jarenlang misleid door Volkswagen (Consumentgids december 2022 pagina 46). Het gaat om: Volkswagen, Citroën, Dacia, DS, Mercedes-Benz, Opel, Peugeot en Renault. Zie ook: Stellantis US arm pleads guilty to fraud and conspiracy in diesel emissions investigation.
4. De terugverdientijd van een elektrische auto voor het milieu begint bij ongeveer 2,5 jaar,  Vereniging Zakelijke Rijders.
   

  

Vorige blogs

1. Volkswagen's misdaad tegen de volksgezondheid en het milieu 25 september 2015 
2. 5 okt 15 Greenpeace waarschuwde al in 2011 voor 'The Dark Side of Volkswagen' 
   
3. In ruil voor sponsoring maakt Vogelbescherming reclame voor sjoemelsoftware fabrikant Volkswagen 29 februari 2016

 

Gronings viroloog en youtuber Sebastian Lequime ontvangt KNAW prijs op 5 maart 2021

Sebastian Lequime (RijksUniv. Groningen)

Op 5 maart 2021 ontving de Franse viroloog Sebastian Lequime (32) een belangrijke KNAW virologie prijs voor zijn wetenschappelijk werk. Sinds kort is hij assistent professor bij de Rijksuniversiteit Groningen. Hij deed onder meer onderzoek naar het West Nile virus, mazelen virus, runderpest virus, en het dengue virus. Hij publiceerde in vooraanstaande wetenschappelijke bladen als Nature en Science. Bovendien heeft hij kans gezien om naast zijn drukke wetenschappelijke werk ook nog aan wetenschapsjournalistiek te doen in de vorm van een youtube channel:

youtube channel of Sebastian Lequime

Ik had een video al eens voorbij zien komen. Maar nu ik weet dat het van een prijswinnaar is, geef ik er aandacht aan via dit blog. Tot nu toe zijn er 3 episodes gepubliceerd met Franse en Engelse voice-over. Evolutie staat centraal. Virussen zijn vrijwel synoniem met evolutie. De titel van zijn eerste youtube episode 'The Light of Evolution' is een referentie naar de beroemde uitspraak van de beroemde evolutiebioloog Theodosius Dobzhansky "Nothing in Biology Makes Sense Except in the Light of Evolution". 

"Wij mensen maken ongeveer een willekeurige fout per 100 miljoen tekens die gekopieerd worden,
met andere woorden, er worden gemiddeld 30 fouten gemaakt per volledige kopie van ons genoom."

Virus: "Elke kopie zal een of twee willekeurige veranderingen hebben" [1].

 

Tijdens dezelfde plechtigheid kreeg viroloog Ralf Bartenschlager de KNAW Virologie Prijs voor zijn bijdragen aan de strijd tegen hepatitis C. Tevens was de Wageningse viroloog Jelke Fros (35) aanwezig bij de virtuele plechtigheid. Hij ontving vorig jaar de KNAW prijs voor zijn wetenschappelijk  werk. Alle 3 virologen hielden een korte ZOOM lezing na het virtueel in ontvangst nemen van de prijs. Ik hoop dat de lezingen online gezet zullen worden, want die geven een goede indruk van hun werk. Ironisch is dat door het SARS-COV-2 virus de prijsuitreiking en de lezingen online gehouden moesten worden. Opvallend was dat geen van de drie virologen onderzoek had gedaan aan SARS-COV-2. Echter, in de derde episode Understanding epidemics van zijn youtube channel besteedt Sebastian Lequime aandacht aan de MERS epidemie. Dat is ook een coronavirus.

Sebastian Lequime ontdekte door een nieuwe onderzoeks aanpak dat mazelen en runderpest veel eerder ontstaan zijn dan tot nu toe werd gedacht. Ze gaan terug tot 2600 jaar geleden. Dat viel samen met de groei van steden. De verklaring is dat er toen meer mensen dicht op elkaar gingen leven, wat de verspreiding van virusziektes makkelijker maakte.

de groei van steden en het ontstaan van epidemieën

In het plaatje zie je epidemieën die uitdoven wanneer de steden onder een kritische dichtheid blijven (links) en zich handhaven wanneer steden boven een kritische dichtheid komen (rechts).

Jelke Fros ontdekte dat virussen die door insecten worden overgedragen naar zoogdieren hun RNA moeten aanpassen aan tegenstrijdige eigenschappen van insecten en zoogdier DNA. Dat veroorzaakt conflicterende evolutionaire selectiedrukken. Zeer interessant. Kom ik op terug, misschien in een update van dit blog.

 

 

English summary:

The Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences  has awarded Ralf Bartenschlager the M.W. Beijerinck Virology Prize for his efforts to combat hepatitis C. Virologist Sebastian Lequime received the Beijerinck Premium for young virologists at the same event. Previous year the Academy Beijerinck Premium has been awarded to Jelke Fros (1985). Fros is receiving the Beijerinck Premium for his the original way he links research data on mammalian, insect and plant viruses.

References: 

Beijerinck Virology Prize for research on hepatitis C and Beijerinck Premium for research on viral evolution. (KNAW)

Academy Beijerinck Premium awarded to original thinker in virology. 3 Mar 2020 (Jelke Fros). (KNAW)

Jelke Fros (2021) An adaptive compromise - Conflicting evolutionary pressures on arthropod-borne Zika virus dinucleotide composition in mammalian hosts and mosquito vectors.

Research page Sebastian Lequime with 3 of his most important publications.

VirEvo youtube channel of Sebastian Lequime.

 

Noten

1. Dat zou betekenen dat gemiddeld na 30.000 replicatie rondes iedere positie in het SARS-coronavirus genoom gemuteerd is en na 1 miljoen replicaties heeft iedere positie 3x een mutatie gehad. Maar dat zie je niet in de sequences. Er moet dus selectie opgetreden zijn. [11 Mar 21]
   

Pop-up livestream college coronavirus Universiteit Utrecht 10 maart 2020

Vandaag dinsdag 10 maart van 19.30 – 21.00 uur organiseert de Universiteit Utrecht een popup livestream college www.uu.nl/pop-up-college over het coronavirus gehouden door viroloog Raoul de Groot.

info: https://www.uu.nl/agenda/online-college-qa-coronavirus-livestream

Vanaf morgen woensdag 11 maart is de livestream nog een week online beschikbaar.

(met dank aan Susan voor de tip)

 

Dit is het eerste blog in de serie Corona updates.
klik op label SARS-CoV-2

Nobelprijswinnaar Ben Feringa maakt een foutje. Over vogels en vliegtuigen (met updates)

Ben Feringa in DWDD University

Op 9 januari 2019 trad de Nederlandse Nobelprijswinnaar Ben Feringa op in het tweede college van de DWDD University 'De toekomst van de Technologie' als gast van Robbert Dijkgraaf en Matthijs van Nieuwkerk [1]. Hij was aanwezig om zijn eigen werk uit te leggen en te filosoferen over de toekomst van de techniek. Met twee uitspraken van Feringa heb ik een probleem: over vliegen en over fotosynthese.

Volgens Feringa is het heel knap dat vogels kunnen vliegen, maar de mens heeft iets gemaakt dat in de natuur niet voorkomt en dat verre overtreft: een 170.000 kg wegende machine die 500 mensen kan vervoeren met een snelheid van meer dan 900 km/u en meer dan 13.000 km bereik heeft: Boeing 737 of 747. Of bijvoorbeeld een Airbus A380 die 850 mensen kan vervoeren. Dat kunnen vogels niet! [4],[18],[33].

Icarus (bron)

Eerst even dit: geen mens kan vliegen!

De vergelijking 'vogels vliegen' en 'mensen vliegen' deugt niet. Het is een foute uitdrukking.De mens kan niet en zal nooit kunnen vliegen. Ja: vliegtuigen vliegen. Nee: mensen vliegen niet. 'Vliegen' is een actief werkwoord. Vogels vliegen actief met eigen spierkracht. Mensen worden zittend vervoerd in vliegtuigen. Zitten is een passieve toestand. Piloten doen uiterst verantwoordelijk werk zittend in een comfortabele stoel. Dus: passagiers en piloten vliegen niet zelf. Geen mens kan 'vliegen' zonder hulpmiddel. Ieder mens is te zwaar om op eigen spierkracht te kunnen vliegen [2], denk aan het verhaal van Icarus. Een zeer beperkte groep mensen kunnen vliegtuigen bouwen. Maar die kunnen en mogen niet een vliegtuig besturen. Een zeer beperkte groep mensen, piloten, kunnen en mogen een vliegtuig besturen. Maar zelfs zeer ervaren piloten kunnen geen vliegtuig ontwerpen of bouwen. Het zijn gebruikers. Dus: wie of wat vliegt er nu eigenlijk? De piloot? de automatische piloot? het vliegtuig? Bij een vogel ligt dit veel simpeler: een vogel is een piloot en vliegtuig tegelijk.

Vogels als vliegende machines?

OK, als we nu even afzien van bovenstaande complicaties, en als we vogels beschouwen als vliegende machines, en kunnen we vogels en vliegtuigen vergelijken [18]. Beide zijn op eigen kracht vliegende 'machines' die zwaarder zijn dan lucht en dus naar beneden zouden moeten vallen. Beide hebben vleugels. Beide zijn onderworpen aan aerodynamische wetten en aan de zwaartekracht. Beide verbruiken daarbij energie. Beide hebben een romp en dwars op de romp horizontaal geplaatste vleugels en op het eind een staart. Beide zijn duidelijk gestroomlijnd. We vergeten eventjes de verschillen zoals het feit dat vogels hun vleugels op en neer bewegen en een vliegtuig niet.

Een Boeing 737 weegt leeg zo'n 44.000 kg. Dat is ruim 2000x zwaarder dan de zwaarste vliegende vogel, de Koritrap, die weegt 11 -19 kg. 

.

Koritrap 15 kg (wikipedia).

Dus een vliegtuig is de zwaarste vliegende machine. Misschien bedoelt Feringa dat het een indrukwekkende technische prestatie is? Waarschijnlijk bedoelt hij zoiets.

Maar het ontwerp van een vliegtuig heeft duidelijke nadelen ten opzichte van het ontwerp van vogels. De 'vleugels' van een vliegtuig kunnen niet bewegen. Ze genereren pas lift bij een snelheid van tenminste 250 km (op de grond). Vandaar die lange startbanen. Op zichzelf zijn de vleugels van een vliegtuig niet voldoende om van de grond te komen of in de lucht te blijven. Er is een permanente stuwkracht van motoren nodig om op dezelfde hoogte te blijven en vooruit te komen. Daar voor heeft een modern passagiersvliegtuig enorme hoeveelheden brandstof nodig. Bijvoorbeeld: een Boeing verbruikt voor een vlucht van Amsterdam naar New York ruim 19.000 kg brandstof! Over het algemeen betekent een lager gewicht ook een lager brandstof verbruik. Één procent minder gewicht betekent 0,75% minder brandstof verbruik [32]. Een Boeing is dus een energieverslindende oplossing. Geen wonder van efficiëntie. En door de CO2 uitstoot ook nog eens slecht voor het klimaat [21]. Alleen al op basis van het gewicht kun je voorspellen dat vogels veel efficiënter zullen zijn dan vliegtuigen.

Terzijde: de simplificatie van Feringa blijkt ook uit twee dramatische crashes van  Boeing 737 max 8 toestellen (zie kader hieronder). Zie voor de 207 dodelijkste crashes: [63].

 

In de lucht blijven

In de lucht blijven en rechtuit vliegen lijkt routine, maar zelfs dat valt tegen (zie de Boeing 737 MAX hierboven [13]). In de lucht blijven hangt voornamelijk af van twee belangrijke factoren af: 1) draaiende motoren, 2) bestuurbaarheid. 

Vallen de motoren uit, dan is het een 36.000 kg zwaar zweefvliegtuig geworden,  en kan het alleen maar dalen [44] en dan heb je geen garantie dat je een vliegveld bereikt, en dat wordt een noodlanding of een air crash [62]. En ja, het is echt gebeurd: beide motoren kunnen er letterlijk afvallen zoals bij de Bijlmerramp. Recentelijk nog is de straalmotor van de linkervleugel van een vrachtvliegtuig afgevallen resulterend in een crash met 12 doden [80]. Verder heeft een vliegtuig een minimale snelheid nodig om in de lucht te blijven; vliegt het langzamer dan daalt het onherroepelijk tot dat het de grond raakt [65] (dat heet een air crash).

 

Bestuurbaarheid betekent dat de piloot alle mogelijke bewegingen van het vliegtuig onder controle heeft (omhoog/omlaag, links/rechts, horizontaal, en de snelheid). 

Een plotselinge onherstelbare en unieke storing aan het roer (rudder) maakte een Boeing 747 vrijwel onbestuurbaar [70]. Een Lockheed L-188 Electra verloor de bestuurbaarheid door de indirecte gevolgen van een losgeraakte propeller [73]. Een DC8 werd onbestuurbaar en crashte door dat een onderhoudsmonteur een schroefje had vergeten terug te zetten [75].

Maar, zelfs als de bestuurbaarheid technisch in orde is, kunnen er problemen ontstaan. In een pikdonkere, bewolkte nacht boven de oceaan of regenwoud is er geen enkel oriëntatiepunt op de grond of in de lucht (sterren, maan) en zijn de piloten geheel aangewezen op hun instrumenten [3], [11] met als belangrijkste de Artificial Horizont Indicator die vaak in drievoud aanwezig is [47]. Deze is afhankelijk van gyroscopen en diverse sensoren aan de buitenkant van het vliegtuig. Bijvoorbeeld: door een niet functionerende luchtsnelheidsmeter (pitot buizen) is een Boeing 757 in de Atlantische oceaan gestort [27]. Door een kortsluiting in bedrading van de AHI gaf het instrument foute informatie door en raakten de piloten gedesoriënteerd en crashte [77]. Het lijkt zo simpel: weten hoe snel je vliegt. Op de grond (bv. in de auto) zie je de omgeving langs je voorbij schieten, en dat geeft een goede indicatie van je snelheid. Maar in de lucht op 10 km hoogte heb je helemaal geen visuele indicatie van je snelheid of oriëntatie. Niets.

Terzijde: die sensoren moeten van stroom worden voorzien door goed functionerende stroomgeneratoren. Ook is een goed werkende horizontal stabilizer onmisbaar. Voorbeeld: door een niet gesmeerde jackscrew (een schroefdraad) is een vliegtuig in zee gestort en kwamen 88 mensen om het leven. Verder: om de bestemming te bereiken zijn er goed functionerende navigatiesystemen nodig [40]. 

In 2006 zijn piloten letterlijk verdwaald in de lucht doordat alle navigatiesystemen waren uitgevallen en moesten ze de Boeing 737 landen op een voor hun onbekend en ongeschikt vliegveld 481 km verwijderd van hun bestemming [78].

Hoe zit het met de stabiliteit van een vliegtuig? Het vliegvermogen verdwijnt als een vliegtuig te veel met de neus ophoog wijst of te sterk naar links of rechts helt, of als het te langzaam vliegt. Als het vliegtuig meer dan 35 graden naar links of rechts helt, ontstaat een gevaarlijke situatie. Als je dan niet onmiddellijk ingrijpt valt het vliegtuig als een baksteen naar beneden [45]. Of het nu goed ontworpen is of niet. De Boeing 737-MAX is niet inherent stabiel [13]. De computer moet het stabiel houden. Verder: de gewichtsverdeling voor en achter moet in evenwicht zijn, anders gebeuren er ongelukken. Een vliegtuig kan alleen de vleugels horizontaal houden als er geen turbulentie is, zelfs een groot vliegtuig kan plotseling kantelen naar links of rechts als hij in een zogturbulentie terecht komt [36]. In een gekantelde positie (vleugels staan verticaal) verliest het vliegtuig heel snel hoogte en stort neer. 

Behalve een te grote links-rechts hellingshoek, kan het vliegtuig een te grote invalshoek (angle of attack) hebben: de hoek van de 'staart-neus as' ten opzichte van horizontaal. Als de (automatische) piloot niet ingrijpt wanneer de neus te veel omhoog wijst, produceren de vleugels geen lift meer (aerodynamic stall) en valt die machtige vliegende machine gewoon als een baksteen naar beneden [67]. Het is alsof het vliegtuig geen vleugels meer heeft! Ze helpen niet om in de lucht te blijven.

 

computerstoringen 

 

Behalve mechanische problemen, kunnen de piloten ook last hebben van computerstoringen, onterechte foutmeldingen en het uitvallen van deelsystemen. Een dramatisch voorbeeld is Qantas Flight 72 [82]. Door een computer storing maakte het vliegtuig een plotselinge vrije val, waardoor passagiers met een harde klap tegen het plafond vielen en zware verwondingen opliepen. Dat is niet iets van het verleden. Op 28  november 2025 maakte een Airbus 320 ook een plotselinge duikvlucht door een computerstoring (NOS). 

 

brandstof 

 

Ruim voldoende brandstof tanken om je eindbestemming te kunnen bereiken kan geen problemen opleveren zou je zeggen, maar er zijn vliegtuigen gecrasht of hebben een noodlanding moeten maken doordat de brandstoftank leeg raakte [29], [40], [56], [60], [93]. Ook moest een vliegtuig een noodlanding maken omdat er een groot lek was in de brandstof tank [37]. Bovendien geeft een brandstoflek risico op brand in de motor [55]. Zelfs als het vliegtuig veilig geland is en stil staat kan er brand ontstaan [72]. Ook kan er fatale verontreiniging in de brandstof zitten [44]. Tenslotte kan er een fout zitten in de meter die de hoeveelheid brandstof aangeeft waardoor de piloot denkt dat er meer brandstof aanwezig is dan er in feite is [62]. Het tegenovergestelde geval is dat een vliegtuig door een emergency snel moet terugkeren naar het vliegveld van vertrek en te zwaar is om veilig te landen omdat er nog te veel brandstof in de tank zit. Dan moet het snel brandstof lozen (niet echt milieuvriendelijk).

 

Brand aan boord is een van de ergste rampen die de inzittenden van een vliegtuig kan overkomen. Je kunt niet vluchten, je kunt nergens heen. Het gebeurt nog al eens dat een vliegtuig in brand vliegt [20], [48], [74].

 

 

opstijgen

 

Bij het opstijgen moet o.a. het juiste vermogen ingesteld zijn dat past bij het actuele gewicht van het vliegtuig, de lengte van de startbaan en de windrichting. Dit is iedere keer weer anders. Berekent de piloot dat niet correct, dan komt het niet van de grond vóór het eind van de landingsbaan! [38]. Ook moeten de flaps van de vleugels uitgeschoven zijn, anders komt het vliegtuig niet van de grond voor het einde van de startbaan, en zal het crashen [81,89]. De piloot moet op het vliegveld navigeren naar de juist startbaan. Neemt hij de verkeerde startbaan, en die is te kort, dan kan dat resulteren in een dodelijke crash [84]. Nog een voorbeeld van een mislukte start: iets extreem simpels als te lage bandenspanning veroorzaakte de dood van 261 mensen [52], [53]. Succesvol opstijgen lijkt routine, maar door de combinatie van een dun laagje ijs op de vleugels en een veel te zware lading is een vliegtuig vlak na het opstijgen gecrasht en kwamen alle 248 inzittende om het leven [68]. Zo kritisch is het gewicht van een vliegtuig. Ligt er sneeuwbrij (snow slush) op de startbaan dan wordt het vliegtuig afgeremd en kan het niet voldoende snelheid maken om op te stijgen [69]. Deze machtige vliegende machines kunnen alleen onder strikte voorwaarden opstijgen, in de lucht blijven en landen.

landen

 

Landen kan ook diverse problemen opleveren. Moderne passagiers vliegtuigen hebben enorm lange, schone (!), geasfalteerde, rechte landingsbanen nodig van zo'n 2,5 km [25]. En zelfs dat is nog te kort voor sommigen [19], vooral als de landingsbaan nat is of bedekt met een laagje sneeuw. Tegenwind is OK, maar wind mee (tailwind) is nadelig. De landing komt heel precies omdat grote vliegtuigen niet zo wendbaar zijn, zeg maar logge machines zijn [23],[42]. Vlieg je te langzaam dan daal je te snel; land je met een te hoge snelheid dan kom je niet tot stilstand voor het einde van de baan; daal je te snel dan raak je de grond voor het begin van de landingsbaan [71]; de vleugels moeten precies horizontaal; de neus moet iets omhoog; flaps moeten goed staan, het landingsgestel moet uitgeklapt zijn [46]. Het gewicht (de lading en bagage) moet evenwichtig verdeeld zijn. Een banaal feit: het landingsgestel moet normaal uitgeklapt zijn en de banden moeten intact en op spanning zijn. Soms klappen één of meer landingswielen niet uit (deze zijn tijdens de vlucht altijd ingeklapt) en wordt het een risicovolle buiklanding [46], [86]. Verder heb je goed functioneerde hoogtemeters nodig zowel met handmatig als voor de autopilot [66]. Vooral in het donker ben je geheel afhankelijk van een functionerende hoogtemeter. En die wordt beïnvloed door luchtdrukverschillen. Moet de piloot instellen. Raken de wielen een tiental meters vóór het begin van de landingsbaan de grond dan kan het toestel in drieën bereken [26]. 

Tenslotte moet iedere piloot toestemming krijgen van de luchtverkeersleiding om te landen omdat er meer vliegtuigen willen landen of vertrekken [57]. Daarom moeten communicatiesystemen zowel in het vliegtuig als op de grond werken. Er kunnen technische storingen zijn met het luchtverkeersleidingscomputersysteem waardoor er geen vliegtuigen kunnen landen of vertrekken zoals in België op 30 Jan 2025 [50]. In een vliegtuig kunnen alle communicatiesystemen uitvallen [64] 

 

Mid-air collision: Tenslotte kan het vliegtuig perfect zijn ontworpen, perfect onderhouden zijn en zijn de piloten perfect gekwalificeerd voor het betreffende vliegtuigtype, maar het kan vervolgens in botsing komen met bijvoorbeeld een helikopter [49], vogels [92] of drones [76].

 

weersomstandigheden

 

Als de landingsbanen te nat of te glad zijn door regen, sneeuw, mist of storm valt het hele vliegverkeer stil [85]. Bij windkracht 9 – 10 worden vluchten geannuleerd [9], [22]. Bij een combinatie van harde wind en sneeuw worden er extra veel vluchten geannuleerd [87]. Ook grote vliegtuigen dansen dan in de lucht. Vaak moeten ze een doorstart maken (go-around). Ook ijsafzetting op de vleugels is gevaarlijk doordat het vliegvermogen drastisch vermindert [24],[41]. Berucht is windshear, downburst of microburst (valwinden) waardoor zelfs grote passagiersvliegtuigen als een Boeing uit de lucht kunnen vallen en crashen [35]. Laaghangende bewolking op het vliegveld kan een extra probleem vormen omdat er dan niet op zicht geland kan worden. Ook kan een vliegtuig in de lucht getroffen worden door de bliksem met een crash als gevolg [90]. Of kan een vliegtuig in een extreme hagelbui terechtkomen waardoor beide motoren uitvallen (double engine lame out) [91].

 

menselijke fouten

Ongelukken met vliegtuigen hebben diverse oorzaken [24,27,29,30,34]. Eén van de meest voorkomende oorzaken zijn menselijke fouten: de piloot. Door te lange werktijden ontstaat slaapgebrek en oververmoeidheid [88]. Menselijke fouten hebben meer dan eens bijgedragen aan een vliegtuigcrash. Voorbeeld: de dodelijkste ramp ooit in de luchtvaart was de vliegtuigramp op Tenerife in 1977 waarbij 583 mensen om het leven kwamen. Er was een KLM toestel bij betrokken. Onder menselijke fouten kun je ook onjuist onderhoud van het vliegtuig rekenen, al dan niet veroorzaakt door onduidelijke instructies in de handleiding van de fabrikant [59]. Heel vaak zijn er menselijke fouten aan te wijzen als oorzaak van een crash. Een overduidelijk voorbeeld is het vergeten om de flaps uit te schuiven bij het opstijgen [81]. Was het een menselijke fout dat Malaysia Airlines-vlucht 370 (MH370) is van de radar is verdwenen, neergestort en nooit meer is teruggevonden? [83]

air crash

 

Dodelijke vliegtuig ongelukken komen regelmatig voor. Het is niet iets uit het verre verleden [3]. Bijvoorbeeld:

 

Het drama met de Boeing 737 MAX 8

 

"This airplane is designed by clowns supervised by monkeys"

NOS 10 maart 2019

• Binnen 5 maanden zijn 2 Boeings 737 MAX neergestort door overeenkomstige problemen. De eerste stortte in zee met 189 doden, en de tweede stortte neer op land met 157 doden. In totaal 346 doden. Oorzaak fatale besturingsproblemen.
  
• 13 maart: ondertussen hebben tientallen landen het luchtruim voor de Boeing 737 MAX gesloten.
• 14 maart: uiteindelijk gaat Boeing overstag en adviseert de toestellen aan de grond te houden
• 16 maart: Er was een probleem met het nieuwe automatische veiligheidssysteem MCAS.
• 6 mei: Boeing verzweeg het MCAS veiligheidssysteem zodat piloten daar niets van wisten, stond niet in de manual.
  
• 10 jan 2020: Boeing medewerker: "This airplane is designed by clowns supervised by monkeys", NewYorkTimes.
• 6 jan 2024: Amerikaanse luchtvaartautoriteit houdt 737 Max 9-vliegtuigen aan de grond (NOS) 
• Boeing moet een boete van $ 2,5 miljard betalen (NOS 8 jul 24)
• Conclusie: Boeing heeft de 737 MAX overhaast op de markt gebracht uit concurrentieoverwegingen, het MCAS systeem was slecht ontworpen, Boeing was niet eerlijk over de eigenschappen van het toestel, vond het niet nodig dat piloten extra training kregen, waardoor er 2 toestellen onnodig zijn gecrasht en 346 mensen zijn omgekomen (bron). Een veiligheidssysteem heeft het vliegtuig letterlijk naar beneden gehaald.
• “Designed by Clowns!”| How Boeing’s Mistakes Led to the 737 MAX Crashes! video gemaakt door een Boeing piloot. 10 dec 2024
  

 

TWA flight 900 Boeing 747-100 exploded 1996

 

Terug naar vogels 

 

Vogels crashen ook. Vogels botsen tegen ramen, hoogspanningsleidingen, windmolens en ... vliegtuigen! [54].  Dat is vergelijkbaar met vliegtuigcrashes. Een speciaal geval waarbij zowel vogels als vliegtuigen crashen treedt op wanneer vogels (vnl. ganzen) in de motoren van een vliegtuig terecht komen. De vogels worden vermalen en de vliegtuigmotoren worden onherstelbaar beschadigd. Die machtige vliegende machines van Ben Feringa zijn dan reddeloos verloren. De afgelopen 20 jaar zijn er ongeveer 210 vliegtuigen vernietigd door botsingen met vogels. Sinds 1988 zijn er ruim 200 mensen omgekomen bij vogelbotsingen. Beroemd geworden is US Airways Flight 1549 waar beide motoren uitvielen door een aanvaring met ganzen en de piloot een succesvolle en unieke noodlanding maakte op de rivier de Hudson [61]. 

In tegenstelling tot auto's kunnen vliegtuigen niet crash-bestendig gemaakt worden: ze zouden veel te zwaar worden.

Blackpoll_Warbler

Pipistrellus nathusii

 

abstractie

 

Ja, het het is inderdaad een indrukwekkende technische prestatie dat die machtige machines van Feringa kunnen vliegen. Maar dit is een abstractie. Feringa verwijst naar een abstracte wereld waar alles perfect verloopt. De vliegtuigen verkeren in een perfecte staat van onderhoud, de piloten hebben de juiste opleiding [79], en hebben voldoende kunnen slapen, ze staan niet onder tijdsdruk, ze hebben geen last van irritante vertragingen, de verkeerstoren is behulpzaam en voorziet de piloten van de juiste informatie, de landings- en startbanen verkeren in perfecte staat, de bewegwijzering op de grond is in orde, het weer is goed, ze hebben goed zicht. Dit is allemaal een abstractie omdat het niet verwijst naar de realiteit. In werkelijkheid hebben vliegtuigen kleine en grote technische storingen, vertragingen, en moeten ze uitwijken naar andere luchthavens. Er vliegen 24 uur per dag, dag en nacht, vliegtuigen die lijndiensten volgens de dienstregeling moeten vliegen. Weer of geen weer. Slecht weer bij vertrek levert vertraging op. De machtige vliegende machines van Feringa staan aan de grond genageld als het mist op luchthavens! Of als er een stroomstoring bij de luchthaven of verkeerstoren is [58]. Ze kunnen niet vertrekken bij hevige sneeuwstormen. Wanneer de weersomstandigheden plotseling dramatisch verslechteren terwijl je de landing al hebt ingezet, heeft de piloot een probleem. Vaak probeert de piloot toch te landen onder tijdsdruk, anders moet hij uitwijken naar een andere luchthaven. Dat geeft weer een ontzettende rompslomp. Verder, vaak moet er vertrokken worden ongeacht of het vliegtuig het voorgeschreven onderhoud heeft gehad [53], ongeacht of piloten zelfs maar weten of voorgeschreven onderhoud gepleegd is, ongeacht het feit dat sommige deelsystemen of instrumenten niet (goed) werken, ongeacht de eventuele te lange werktijden van piloten, ongeacht het feit of piloten wel/niet de vereiste opleiding en bijscholing hebben gehad voor het betreffende type vliegtuig. Dus in de praktijk zijn vliegtuigen en piloten en omstandigheden niet 100% van de tijd optimaal. Statistisch gezien moet dit tot incidenten en crashes leiden. En dat gebeurt ook. Bijvoorbeeld: metaalmoeheid in een motor onderdeel na 42.436 uur vliegtijd dat resulteerde in een dodelijke crash (UA flight 232).

Maar, de grootste abstractie is dat die machtige vliegende machines je snel, schoon, efficient en geluidloos naar je bestemming zouden brengen. In werkelijkheid zijn die machtige vliegende machines enorm vervuilend. Met hun CO2 uitstoot zijn ze het klimaat op aarde in toenemende mate aan het opwarmen [6]. Dat doen vogels niet! Voorbeeld: een Boeing 747 verbrandt ongeveer 70.000 liter (!) fossiele (!) brandgevaarlijke (!) brandstof voor een enkeltje Amsterdam - New York. Tenslotte: een vliegtuig maakt zo veel lawaai dat Ben Feringa niet in de buurt van een steeds drukkere luchthaven als Schiphol zou willen wonen [10]. En zo zijn er meer technische beperkingen van een vliegtuig op te merken [5]. De meeste vogels daarentegen maken nauwelijks lawaai bij het vliegen. Bij roofvogels en uilen is dat zelfs een noodzaak. Die hoor je niet vliegen.

Bewonderenswaardige evolutie

Wat ik bewonderenswaardig vind is het feit dat een blind evolutieproces in de loop van miljoenen jaren wezens kan voortbrengen die vliegen zoals vogels, of wezens die vliegtuigen [12] kunnen bouwen. Wat je ook vindt van de superioriteit van vliegtuigen, vogels hadden 100 miljoen jaar éérder het vliegen uitgevonden. Mensen hebben dat geprobeerd te imiteren en te verbeteren. De prestaties van een vliegtuig zijn zeer eenzijdig: vliegtuigen kunnen zichzelf niet bouwen, groeien niet, kunnen zich niet voortplanten, kunnen zichzelf niet voeden, kunnen niet zingen. Een vogel kan dat allemaal en nog meer, plus dat ze ook nog vliegen. En vogels hebben geen uitgebreide infrastructuur nodig om op te stijgen en te landen. En zijn veel wendbaarder.

Feringa maakte misschien maar een losse opmerking, het was geen onderdeel van een betoog, maar het was duidelijk dat hij zonder enige twijfel een passagiersvliegtuig als een Boeing 747 of een Airbus A380 bewonderde. Hier zie je een Nobelprijswinnaar die even 'vergat' dat die fantastische vliegmachines grote nadelen en beperkingen hebben.

Feringa is een ingenieur

In College Tour (van Twan Huys) [7,8] zegt Ben Feringa dat hij zich bezig houdt met "het maken van moleculen die nooit eerder bestaan hebben". Feringa is dus een soort ingenieur. Ingenieurs willen de natuur 'verbeteren'. De vraag is: is een vliegtuig een verbeterde vogel? Met minder nadelen en meer voordelen? Professor Feringa kan een tweede Nobelprijs verdienen door een vliegtuig uit te vinden dat net zo duurzaam is als een vogel (dus niet op fossiele brandstof vliegt).

Fotosynthese

Behalve het voorbeeld van vliegtuigen, beweerde Feringa ook nog dat de efficiëntie van fotosynthese vreselijk laag is [8]. Dat moet beter kunnen! Bijvoorbeeld zonnepanelen zijn veel efficienter. Dit is ook weer appels met peren vergelijken. Planten hebben niet als doel om elektriciteit te produceren. Ik heb al eerder geblogd over de zgn. lage fotosynthese efficiëntie in het blog over de fysicus Karo Michaelian en de fysicus Robbert Dijkgraaf en filosoof Bas Haring.
Als onze menselijke ingenieurs zo goed waren om lage concentraties CO2 (want dat is een cruciale factor) af te vangen hadden we succes kunnen boeken met het terugdringen van CO2. Ingenieurs zijn (nog) niet in staat om efficiëntere fotosynthese uit te voeren bij lage CO2 concentraties zoals die nu in de atmosfeer voorkomen. Ter herinnering: die hele klimaat problematiek is door ingenieurs veroorzaakt: o.a. door die wonderbaarlijke vliegende machines.

Conclusie

Feringa wilde voorbeelden van menselijke technologie geven waar je trots op kunt zijn. Dat mislukte. Er gebeuren teveel vliegtuigongelukken waarbij mensen om het leven komen. Bovendien, hoe kun je trots zijn op een uitvinding die enorme hoeveelheden afvalstoffen in de aardse atmosfeer brengt? Feringa's voorbeeld negeerde dit. Het was een slecht voorbeeld. Typerend: er bestaan geen CO2-neutrale vliegtuigen [6]. Wat dan? Plastic is ook geen goed voorbeeld. Medicijnen [16]? Antibiotica? Vaccinatie? Chemotherapie? Bestrijdingsmiddelen? Verbrandingsmotor? Kernenergie? Windmolens? Computer? Internet? Artificial Intelligence? Kanker immunotherapie? [14]. De meest ongecompliceerde simpele uitvinding aller tijden: de stoel? [17]. Beter was het geweest als Feringa menselijke uitvindingen had genoemd die géén nadelen hebben. En waar je dus terecht trots op kunt zijn. Maar dat is nog niet zo eenvoudig! Welke menselijke uitvinding is superieur aan wat er al in de natuur bestaat en heeft geen nadelen?


Tenslotte: het is onvergefelijk dat Ben Feringa niet is uitgenodigd voor de Paradisolezingen dit jaar. Ik had graag een populaire lezing van hem bijgewoond waarin hij uitlegt waarom zijn onderzoek een Nobelprijs heeft gekregen. Een Nobelprijswinnaar overslaan! Een Nederlandse Nobelprijswinnaar! Onvergefelijk!
 

Updates: de tekst wordt naar aanleiding van vliegtuigcrashes geüpdatet. (laatste update: 28 maart 2026)

Vorige blogs over dit onderwerp:

• Vliegen zonder oefenen en zonder leren: pimpelmezen vliegen uit. 19 mei 2014
• Een vreemde vogel 12 dec 2016
• Robbert Dijkgraaf in DWDD college: fotosynthese heeft constructiefoutje 10 January 2017. Onder het blog staan verwijzingen naar vorige blogs over fotosynthese (4x Bas Haring!)
• The Origin of Species by Means of Thermodynamic Selection. Karo Michaelian.  01 May 2018. Fysicus Michaelian had ook al kritiek op de fotosynthese.
• Over het boek van Johan Norberg: 'Vooruitgang, Tien redenen om naar de toekomst uit te kijken' blog 13 February 2018. Een verwant onderwerp is: de nadelen van vooruitgang. Vooruitgang is nooit gratis. Het gaat bijna altijd ten koste van andere zaken. Vooruitgang ten koste van wat? Hoeveel mag het kosten? Is dit vooruitgang: vlees is goedkoop, vliegen is goedkoop? Waarom is het zo goedkoop? [ 4 april 2019 toegevoegd ]
• Aanbevolen lezing: Why are planes built on the edge of failure? door Calvin Rans (Technische Universiteit Delft) 3 mei 2021 "Hoe zwaarder een vliegtuig, hoe meer energie het kost om het te laten vliegen." (Daarom vliegen vogels efficiënter!)

Bronnen

The Secret Behind a Bird’s 40,000 km Flight Without Touching Ground, youtube 15 jul 2025. In this stunning documentary, discover the true story of the Fork-tailed Swift Apus pacificus -the world record holder for the longest migration on Earth. From the icy skies of Siberia to the tropics of Southeast Asia, this incredible bird travels more than 40,000 kilometers a year… nonstop.

Noten

1. De uitzending is helaas niet meer terug te vinden en mijn eigen opname is verloren gegaan. Ik geef zijn opmerking bij benadering weer en een aanvulling met wat feitjes.
2. Er zijn wel een-persoons 'vliegmachines' die uitsluitend met menselijke spierkracht kunnen vliegen, maar die noemt hij niet. 'man powered flight' is mogelijk: Daedalus Maar dat wordt toch niet als technische prestatie gezien, maar als sport met een hulpmiddel zoals fietsen of schansspringen.
3. Terwijl ik dit schrijf is een Boeing 737 neergestort met 157 mensen aan boord. (NOS, 10 maart 2019). Het toestel was nog maar enkele maanden geleden geleverd aan de luchtvaartmaatschappij. "China houdt Boeing 737 MAX 8-toestellen aan de grond na ramp, TUI vliegt door" (NOS, vandaag). Vliegtuigcrashes zijn dus niet iets uit het verleden. Ze gebeuren nog jaarlijks. NRC: Waarom de Boeings neergingen, 12 april 2019. Op 9 aug 2024 stort er een vliegtuig neer in Brazilië met 61 doden (NOS). Vrachtvliegtuig van UPS crasht nabij luchthaven in VS, zeven doden (NOS, 5 Nov 2025)
4. Op één punt moet ik toegeven: vooral de grootste vliegtuigen, met name een vliegtuig als de Antonov van 600.000 kg spotten met de zwaartekracht! Het is zeker indrukwekkend dat zoiets kan vliegen. 
5. Nieuws 10 Mar 2019: 'Turbulence injures 30 on flight from Istanbul to New York'. Een ander probleem is dat de kosmische straling (neutronen, protonen) op vlieghoogte groter is dan op het aardoppervlak (bron). Piloten worden dus aan een hogere dosis straling blootgesteld. [14 maart 2019 ]
6. Bestaan er duurzame vliegtuigen? Er bestaan al kleine 2-persoons volledig elektrische vliegtuigjes. Maar zijn die op te schalen? En waar ik me al lang over verbaas: in Godsnaam waarom geen zonnepanelen (folie) op dat enorme vleugeloppervlak van die Boeings? Ze vliegen altijd boven de wolken en hebben dus altijd zon! Er zijn vliegtuigen gecrasht doordat de brandstof op was. Echt gebeurd.
7. College Tour 28 apr 2017. Feringa heeft gewerkt voor Shell vertelt Twan Huys. Zou dat verklaren waarom hij niets geeft om duurzaamheid?
8. College Tour: "Mensen rijden graag auto en we hebben heel weinig alternatief" [28:50]. Zou dat verklaren waarom hij de elektrische auto 'vergeet'?  Fotosynthese [29:10]: "heel weinig efficiënt, minder dan 1% heb ik begrepen. Wij moeten dat veel beter kunnen". Doe het dan!
9. Vandaag op NOS: Slecht weer speelt verkeer parten, tientallen vluchten geannuleerd: Op Schiphol heeft de KLM 62 vluchten geannuleerd vanwege de weersomstandigheden.
10. In het nieuws: "Noorse defensie betaalt flinke compensatie voor lawaai F-35. Na jarenlang geruzie, komt defensie in Noorwegen bewoners bij een vliegbasis tegemoet. De nieuwe JSF-vliegtuigen maken veel meer lawaai dan de bewoners hadden verwacht." (NOS) 13 maart 2019
11. 18 maart 2019: er verscheen een interessant artikel op Kennislink: Twee crashes van de Boeing 737 MAX, toeval of niet? hieruit blijkt: dat er gemiddeld 4,5 keer per jaar een grote ramp gebeurd met een passagiersvliegtuig. Schatting: in totaal vliegen er 20.000 grote passagiersvliegtuigen op aarde rond! Iets om trots op te zijn?
12. Harry merkt terecht op dat een vliegtuig kunnen bouwen nu juist niet zo'n goed voorbeeld is. Beter: een man op de maan zetten? Helaas zijn er 18 bemanningsleden omgekomen tijdens een ruimtemissie (wiki). [15]. Overigens: een eerlijke vergelijking menselijke uitvinding en evolutie zou ook alle lichamelijke gebreken van het menselijk lichaam moeten meenemen. De natuur is ook niet perfect! Ieder organisme heeft te maken met evolutionaire trade-offs. 22 maart 2019 / 31 maart 2019
13. In de krant: "Om te voorkomen dat het vliegtuig in uitzonderlijke situaties te veel achterover helt en vervolgens uit de lucht valt, is er in het vliegtuig een veiligheidssysteem, genaamd MCAS, ingebouwd dat er voor zorgt dat de neus van het vliegtuig naar beneden wordt geduwd." Daarbij gebruikt het een sensor die -opmerkelijk genoeg- enkelvoudig was uitgevoerd. Die sensor ging kapot. Bovendien waren de bouwers zo overtuigd van de onfeilbaarheid van hun systeem dat ze handmatig ingrijpen door de piloot hadden bemoeilijkt of zelfs uitgeschakeld! Het bestaan van MCAS stond niet in de handleiding. Conclusie: een vliegtuig is niet inherent stabiel. [ 24 maart 2019 ] Ook omdat de vleugels niet draaibaar zijn –zoals bij vogels–, blijft een vliegtuig alleen in de lucht als het –binnen een bepaalde hellingshoek– een horizontale positie aanhoudt. De lift die vleugels geven werkt het beste als ze horizontaal staan. zie: Anti-Stall Systems [ 4 april 2019 ]
14. Kankerimmunotherapie waar ik eerder over geblogd heb, leek in sommige patiënten een wondermiddel, maar nu zijn er berichten dat in sommige patienten de tumorgroei juist explosief toeneemt. ('Cancer immunotherapy may have a dark side', Science, 29 Mar 2019)
15. Ruimteafval (space debris) vormt een toenemend gevaar voor de bemande ruimtevaart en communicatiesatelieten. Niemand voelt zich verantwoordelijk om die zooi op te ruimen! Knap hè, die ingenieurs! [1 april 2019 ]
16. Zelfs als geneesmiddelen werken, dan heb je nog het tamelijk onbeheersbare probleem van 140.000 kilo medicijnresten per jaar in ons water. Te duur en technisch te moeilijk om te zuiveren. (nrc) [1 april 2019 ]
17. De stoel: dat is een uitvinding zonder nadelen? Zitten is het nieuwe roken! Je zou ook kunnen staan achter je buro! We bewegen te weinig. [2 april 2019] 
18. Een klein 15 gram wegend Noord-Amerikaans insecten-etend zangvogeltje zwartkopzanger migreert ieder seizoen tweemaal 2500 km. Een Boeing kan dus verder, maar als je het aantal gevlogen km per lichaamsgewicht uitrekent dan winnen vogels het: 210–280 km/gram. Een Boeing haalt 13.000 km met een gewicht van 170.000 kg, dat is 0,076 km/kg of 0.0000764 km/gram. Een vogel is dus 1000x efficiënter! en wint het dus glansrijk! Dat ik daar niet eerder aan gedacht heb! En dat maakt een Boeing tot een hopeloos lompe en domme machine. [ 11 april 2019 ] Is in tekst opgenomen 17 okt 19.
19. Boeing 737 passagiersvliegtuig belandt bij in landing in rivier, NOS 4 mei 2019
20. Dodental door brand in vliegtuig Moskou loopt op naar 41, nrc 5 mei 2019. Aeroflot schrijft dat de motoren van het toestel in brand waren gevlogen.
21. Behalve het hoge startgewicht, is er het bijkomende probleem dat wanneer een vliegtuig vlak na de start een noodlanding moet maken, het eerst veel brandstof moet lozen omdat het simpel te zwaar is en door de wielen zou zakken Vliegtuig in nood dumpt brandstof boven scholen VS, NOS, 15 jan 2020 
22. KLM schrapt 40 vluchten, NOS 8 Feb 2020 
23. Er zijn uitzonderingen die zowel verticaal als horizontaal kunnen vliegen: de helikopter en de Bell Boeing V-22 Osprey, maar die kunnen dan weer geen 500 mensen vervoeren of lange afstanden vliegen. Maar zie: Helicopter crash caught on camera.
    
24. Een passagiersvliegtuig is gecrasht door een laagje van 2,5 cm helder ijs op de vleugels dat vervolgens in de motoren terechtkwamen en die vervolgens uitvielen. youtube: Pilot Betrayed | Terrifying Moments as Both Engines Failed After Takeoff | SAS Flight 751
25. De start- en landingsbaan van Lelystad Airport is verlengd van 1250 meter naar 2,7 kilometer. NOS 16 sep 2020
26. Boeing 737 Shoved Into a Black Hole,  28 okt 2020
27. Crashing Inverted Into the Atlantic Ocean Just After Takeoff, youtube 2 April 2020. oorzaak: wespen hadden genesteld in de buisjes toen het vliegtuig 20 dagen stilstond. 11 nov 2020
28. The record-setting flight of a bat that weighs less than a toothbrush, Nature. 12 Nov 2020 
29. All Engines Shut Down in Mid-Flight | Falling Fast into the Mediterranean Sea, youtube. 31 dec 2020. United Airlines Flight 173 (28 Dec 1978) 11 Jan 2021.
30. De Bijlmerramp (wikipdia) 2 Jan 2021
31. Succesvolle eerste vlucht voor de TU Delft Flying-V, 1 sep 2020 
32. Elektrisch vliegtuig zuiniger dan auto. 27 jun 2021 
33. Het record is ononderbroken 19 uur en 16 minuten vliegen met een Boeing Dreamliner, dat is een afstand van 16.000 kilometer. "Het is volgens hem veel beter om eens in de zoveel tijd een tussenstop te maken. "Eigenlijk zouden vliegtuigen eens in de 4000 à 5000 kilometer moeten stoppen, dat is het meest efficiënt. Maar reizigers willen graag in één keer van A naar B, zonder tussenstops, lang wachten of overstappen." NOS, 20-10-2019. 
34. Een volledige lijst  van alle vliegtuigenongelukken (wiki).  2 feb 2024
35. Aviation accidents - Windshear website met vliegtuigongelukken ingedeeld naar oorzaken. 3 feb 2024
36. 6 February 1991 verloor een militaire Boeing de twee motoren van de linkervleugel doordat het in een heftige wake turbulence terecht kwam (wikipedia) en moest een noodlanding maken. 11 maart 2024 
37. This plane ran out of fuel in the middle of the ocean (educatief filmpje). 11 maart 2024
38. Running out of runway! | Emirates Flight 407 11 maart 2024 
39. Crisis bij Boeing, maar vrees niet: 'vliegen is en blijft superveilig', NOS 14 april 2024 
40. Varig Flight 254. 15 aug 2024 De piloot had een leesfout/typefout gemaakt bij het invoeren van de kompasrichting in de boordcomputer. Ze vlogen boven de Amazone oerwoud toen de brandstof op raakte en ze een noodlanding moesten maken. 
41. IJsvorming mogelijk oorzaak vliegtuigongeluk Brazilië, NOS 7 Sep 2024. Het vliegtuigongeluk in Brazilië waarbij vorige maand 62 inzittenden omkwamen, werd mogelijk veroorzaakt door ijsvorming op de vleugels. Vaak worden de vleugels met een chemisch middel (bijvoorbeeld glycol-wateroplossing) behandeld, dat heet de-icing (ontijzen).
42. Vergelijk een Boeing met een verbazingwekkende wendbaarheid van libellen! Zie deze video: Dragonflies: Anatomy of the World's Top Predator. 28 okt 2024
43. Bijvoorbeeld: de Parker Solar Probe haalt een snelheid van 690.000 km per uur. Dat is het snelste object ooit door mensen gebouwd. [ 6 nov 2024 ]
44. Vlucht Cathay Pacific 780 vallen beide motoren uit boven zee. Het vliegtuig veranderde in een zweefvliegtuig. 
45. Kenya Airways Flight 507 Air crash. 5 May 2007. [ 3 dec 2024 ]
46. 179 doden bij vliegtuigcrash Zuid-Korea, twee overlevenden, NOS, 29 Dec 24.  Toen het moest landen klapte het landingsgestel niet uit. Het toestel schoof met grote snelheid over de landingsbaan, botste tegen een wal en een muur net na het einde van de landingsbaan en vloog in brand. Alleen twee bemanningsleden achterin het toestel hebben de crash overleefd. ...dat het toestel in botsing kwam met vogels...! NOS 11 jan 2025
47. Dit was de aanleiding voor een crash: Korean Air Cargo Flight 8509. De Artificial Horizons indicator van de piloot gaf een onjuist beeld (onjuist uitgevoerd onderhoud!), de andere twee gaven een juist beeld. De copilot en de boordwerktuigkundige probeerden tevergeefs de kapitein op de fout te wijzen, maar hij reageerde niet. De Boeing747 boorde zich met hoge snelheid in de grond. Dat was 60 sec na opstijgen. Alle drie inzittenden dood (het was een vrachtvliegtuig). 23 Jan 2025 
48. Passagiersvliegtuig uitgebrand in Zuid-Korea, alle inzittenden geëvacueerd (NOS 29 jan 2025). Het vliegtuig stond aan de grond. 
49. Botsing vliegtuig met legerhelikopter bij Washington, reddingsoperatie bezig, NOS 30 jan 2025. 
50. Geen starts of landingen in België om probleem bij luchtverkeersleiding, NOS 30 jan 2025 
51. In 1996 werd in een commerciële ganzenhouderij in de Chinese provincie Guangdong een virus van het subtype H5 aangetroffen. In 2005 sprong het virus over naar wilde vogels en kon het voor het eerst langere tijd in wilde vogelpopulaties overleven. Trekvogels kunnen de ernstige variant nu verspreiden over de wereld, maar alleen omdat die in de intensieve pluimveehouderij is ontstaan. ( bron ) 3 feb 2025
52. Nigeria Airways Flight 2120. 11 Jul 1991. Een manager besloot dat het op de juiste spanning brengen van de banden tot te veel vertraging zou leiden. Daardoor raakten de banden bij het opstijgen oververhit, vlogen ze in brand, en na het inklappen van het landingsgestel vloog het vliegtuig in brand. Iedereen werd levend verbrand. [5 feb 2025]
53. Zie alle 37 Airliner accidents and incidents caused by maintenance errors. (wikipedia)
    
54. Dat vogels terecht komen in vliegtuigmotoren is niet zeldzaam vooral tijdens het trekseizoen [zie hier 3:46].  [9 feb 2025] 
55. Air France Airbus A330-203 31 Dec 2020 de piloot maakte meerdere foute beslissingen. [15 feb 2025] 
56. Avianca Flight 052 crashed on approach to JFK in 1990 (de brandstoftanks waren leeg). [30 mrt 2025]
57. Een vliegtuig moest 2x een go around doen (een rondje vliegen voor dat hij mocht landen) en dreigde het nog een keer voor de 3e keer te moeten doen. Frustrated United Captain SNAPS at ATC – Captain Steeeve Reacts! [24 Apr 2025]
58. Bij een grote stroomstoring in Spanje en Portugal lag het hele openbaar vervoer (trein, metro) stil inclusief het vliegverkeer. Dus ondanks het feit dat vliegtuigen op fossiele brandstof vliegen. Landelijke stroomstoring treft miljoenen mensen in Spanje en Portugal, NOS 28 april 2025.
59. Airliner accidents and incidents caused by maintenance errors. hier staan 38 ongelukken vermeld.   [4 mei 2025] 
60. LaMia Flight 2933: de piloot nam te weinig brandstof aan boord mogelijk vanwege financiële problemen bij de luchtvaartmaatschappij. Dichtbij hun eindbestemming stortte het vliegtuig neer: 71 doden. 27 mei 2025.
61. US Airways Flight 1549 maakte een unieke en succesvolle noodlanding op de rivier de Hudson waarbij alle inzittenden het overleefden. Deze noodlanding is beroemd geworden door het professionele optreden van de piloten. De afgelopen 20 jaar zijn er ongeveer 210 vliegtuigen vernietigd door botsingen met vogels. Sinds 1988 zijn er ruim 200 mensen omgekomen bij vogelbotsingen.  2 juni 2025
62. Tuninter Flight 1153: het vliegtuig maakte een noodlanding op zee, 16 van de 39 inzittenden kwamen om het leven. Er was een foute brandstofmeter geinstalleerd die een te hoge waarde aangaf. 13 juni 2025. 
63. Lijst van de dodelijkste vliegtuig crashes: totaal 207 crashes met tenminste 100 doden waarvan:
    
• 35 crashes met meer dan 200 doden
• 8 crashes met meer dan 300 doden
• 4 crashes met meer dan 500 doden 
64. Airbus A320: zeer ernstige storing in het elektrisch systeem van het vliegtuig (The Blackout of EasyJet 6074 youtube) en wikipedia. Overzicht: List of accidents and incidents involving the Airbus A320 family.  11 juli 2025
65. Wikipedia: Air France Flight 296Q "the pilots flew too low, too slow" 31 Jul 2025 
66. "De Amerikaanse legerhelikopter die begin dit jaar in botsing kwam met een passagiersvliegtuig in Washington, vloog te hoog. Volgens onderzoekers zit er een afwijking in de hoogtemeters van Black Hawk-helikopters, waardoor het toestel mogelijk tientallen meters hoger vloog dan de bedoeling was." (NOS)
67. Flight 708. Door o.a. een misdiagnose van de piloot en een fout van de automatische piloot kwam het vliegtuig in een stall en viel met grote snelheid naar beneden. 16 aug 2025
68. Arrow Air Flight 1285R (wikipedia). De gezagvoerder had een gemiddeld gewicht van 77 kg per persoon gerekend terwijl het vleigtuig vol zat met militairen met uitrusting die achteraf 100 kg per bleken te wegen. Die 77 kg is een waarde gebaseerd is op een vleigtuig met personen van alle leeftijden inclusief kinderen en babies. 19 aug 2025 
69. Munich air disaster (wikipedia) 23 doden 20 aug 25
70. Northwest Airlines Flight 85  29 aug 25
71. Flight 8250, een Boeing 737, crashte 40 meter voor het begin van de landingsbaan en brak in drie stukken. Black hole illusion, het weer verslechterde terwijl de landing al was ingezet, inadequate training van de piloten. 8 Sep 25.
72. China Airlines Flight 120 het hele vliegtuig brandde volledig uit. Oorzaak: een losschietende bout die de brandstoftank doorboorde. 8 sept 25.
73. Reeve Aleutian Airways Flight 8 , 8 juni 1983. De losgeslagen propeller sloeg een gat in de buik van het vliegtuig waardoor besturingskabels beschadigd raakten. 10 Sep 2025. 
74. ValuJet Flight 592 Passagiers en piloten verloren het bewustzijn en stikten door dichte, giftige rook afkomstig van een extreem felle brand in de laadruimte. 11 sep 2025 
75. Emery Worldwide Airlines Flight 17  18 Sep 25
76. Deense politie over drones bij luchthaven (NOS) 23 sep 25 
77. Copa Airlines Flight 201: alle 47 mensen aan boord kwamen om het leven. De bestuurbaarheid was eigenlijk in orde, de piloten hadden niet hoeven crashen als ze training hadden gehad met een flight simulator met dezelfde instrumenten layout als in hun vliegtuig! 11 Okt 2025
78. Adam Air Flight 782 en: The Pilots Had No Idea Where They Were… Until They Saw a Mountain (youtube): verbazingwekkend! 25-10-2025
79. Kleinere vliegtuigmaatschappijen huren vaak noodgedwongen minder goede piloten in en zijn slordig met hun selectieprocedures van nieuwe piloten. Crossair Flight 3597 stortte neer omdat de piloot elementaire fouten maakte bij de landing. [5 nov 2025]
80. Dodental vliegtuigcrash Kentucky loopt op naar 12, motor viel van vliegtuig af, NOS 6 Nov 2025. De oorzaak: scheurtjes door metaalmoeheid op de plek waar de motor vastzat aan de vleugel. Het vliegtuig was 34 jaar oud. NOS, 21 nov 25
81. Flight 3142 resulteerde in 65 doden. [ 17 Nov 2025 ]  
82. De uiteindelijke oorzaak van de computerstoring is nooit gevonden. Wel is bekend geworden dat de boordcomputer werkte met fout-gelabelde data, waardoor ironisch genoeg automatisch een veiligheids algoritme in werking trad, met de plotselinge duikvlucht als gevolg. De software werd na het ongeluk geupdate om de gevolgen van zo'n  storing te minimaliseren. Op dat fatale moment had de boordcomputer de besturing van het vliegtuig overgenomen en konden de piloten niet eens ingrijpen. De software is volledig afhankelijk van realtime data over de toestand van het vliegtuig; zijn de data corrupt, dan doet de software, en dus het vliegtuig heel idiote dingen ('free fall'). De software is blind, ziet niet en weet niet wat het doet. Software wordt aangestuurd door enen en nullen. Ondanks het uitvallen van de boordcomputer wisten de piloten de Airbus 330 veilig op de grond te zetten. Er waren vele zwaar gewonden. Er vielen geen doden. [28 nov 2025]  
83. Malaysia Airlines-vlucht 370 (MH370) (wikipedia)  De verdwijning is een van de grootste mysteries uit de luchtvaartgeschiedenis. NOS: Maleisië hervat eind deze maand zoektocht naar verdwenen vlucht MH370.
84. Comair-vlucht 5191. 49 doden. De piloten letten niet goed op, ze hadden kunnen zien dat ze op de verkeerde startbaan stonden, ook 's nachts.  8 dec 2025    
85. Honderden vluchten van en naar New York geschrapt vanwege verwachte sneeuw, NOS 27 dec 2025 
86. Virgin Atlantic Flight 024. 5 November 1997. Airbus A340. Left main landing gear failed to deploy: dat betekent dat het vliegtuig bij landing gaat overhellen naar links; de linker vleugel zal de grond raken. Er ontstond geen brand omdat de brandstoftanks vrijwel leeg waren. 27 dec 2025    
87. Honderden geannuleerde vluchten op Schiphol door winters weer (NOS) 2 jan 2026 
88. TransAsia Airways Flight 222:  Contributing factors: (a) descending below the minimum descent altitude, (b) Pilot fatigue, (c)  heavy thunderstorm rain activity intensified.  4 jan 2026 
89. Delta Air Lines flight 1141. piloten waren vergeten de flaps uit te schuiven en het alarm ging niet af. 14 doden, 76 gewonden. Piloten overleefden de ramp. 11 jan 2026
90. LANSA Flight 508 24 December 1971, 91 mensen kwamen om. De enige overlevende was de 17 jarige Juliane Koepcke die met stoel en al 3000 m naar beneden viel en in de jungle terecht kwam. Ze schreef het boek When I fell from the sky. 24 Jan 2026   
91. Gardua Indonesia Flight 421 (16 jan 2002). Het vliegtuig moest een noodlanding in een ondiepe rivier. Alle passagiers op een na overleefden de crash. 28 Jan 2026 
92. Vliegtuig vanaf Eelde maakt tussenstop op Schiphol na botsing met vogel.  23 Mar 2026  
93. Gimli Glider: (1983) De navigatiecomputer vereiste dat de brandstofhoeveelheid in kilogrammen wordt ingevoerd; er werd echter een onjuiste omrekening van volume naar massa toegepast, waardoor de piloten en het grondpersoneel tot de conclusie kwamen dat er voldoende brandstof aan boord was voor de rest van de reis. Het vliegtuig vervoerde in werkelijkheid slechts 45% van de vereiste brandstof. 28 Mar 2026