11 March 2019

Nobelprijswinnaar Ben Feringa maakt een foutje. Boeing 737



Op 9 januari 2019 trad de Nederlandse Nobelprijswinnar Ben Feringa op in het tweede college van de DWDD University 'De toekomst van de Technologie' als gast van Robbert Dijkgraaf en Matthijs van Nieuwkerk [1]. Hij was aanwezig om zijn eigen werk uit te leggen en te filosoferen over de toekomst van de techniek. Met twee uitspraken van Feringa heb ik een probleem: over vliegen en over fotosynthese.

Volgens Feringa is het heel knap dat vogels kunnen vliegen, maar de mens heeft iets gemaakt dat in de natuur niet voorkomt en dat verre overtreft: een 170.000 kg wegende machine die 500 mensen kan vervoeren met een snelheid van 900 km/u en meer dan 13.000 km bereik heeft. Dat kunnen vogels niet [18].


Icarus (bron)

Geen mens kan vliegen!

Sorry, de vergelijking vogels en mensen vliegen is fout. Vogels vliegen met eigen spierkracht. Mensen niet. Mensen –steeds meer obesitas patiënten– zitten in een vliegtuigstoel. Piloten zitten ook in een stoel. Een vliegtuig besturen is iets anders dan zèlf vliegen. Geen mens kan vliegen. Een mens is gewoon te zwaar om ooit op eigen spierkracht te kunnen vliegen [2]. Geen passagier of piloot kan een vliegtuig bouwen. Punt uit. Einde verhaal.

Feringa bedoelt waarschijnlijk dat mensen na veel mislukte pogingen een machine hebben gebouwd die kan vliegen. Op een andere manier dan vogels. Inderdaad, een Boeing is een zeer complexe, grote, zware machine. Feringa noemt niet een technologisch hoogstandje zoals de Concorde. Misschien omdat de laatste Concorde in brand vloog en neerstortte? Als het om het gewicht gaat, noem dan de Antonov An-225, het zwaarste vliegtuig. Wat hij ook niet noemt zijn straaljagers en bommenwerpers. Ook niets om trots op te zijn? Nee, hij noemt een 'vredelievend' voorbeeld uit de burgerluchtvaart die mensen naar hun vakantiebestemming brengen. Daar kun je trots op zijn. Als je vliegtuigcrashes buiten beschouwing laat [3],[11]. Ook zou hij moeten vermelden dat het wel een eeuw geduurd heeft voordat een Boeing-737 de lucht in ging. Het eerste heavier-than-air aircraft werd in 1903 door de Wright brothers gebouwd.  Daar zijn heel wat mislukkingen en doden aan vooraf gegaan.

Vogels als vliegende machines

Goed, als je een vogel beschouwt als een vliegende machine, dan kun je vogels met vliegtuigen vergelijken [18]. Beide zijn op eigen kracht vliegende machines die zwaarder zijn dan lucht en dus naar beneden zouden moeten vallen. Beide hebben vleugels. Waarschijnlijk bedoelt Feringa zoiets.
Een Boeing 737 weegt leeg zo'n 44.000 kg. Dat is ruim 2000x zwaarder dan de 20 kg wegende Koritrap [4]. Dus een vliegtuig wint het als het gaat om het hoogste gewicht. Maar een vogel wint het als het om het kleinste gewicht gaat, want er bestaan geen vliegtuigen met het gewicht van een tjiftjaf. In nog meer opzichten vallen vliegtuigen door de mand.
Dat grote gewicht is een nadeel. Een zware Boeing in de lucht te houden kost héél veel brandstof. Bijvoorbeeld: een Boeing verbruikt voor een vlucht van Amsterdam naar New York ruim 19.000 kg brandstof! Het kost dus enorm veel brandstof om zo'n zwaar toestel in de lucht te houden en te laten vliegen. Een energieverslindende oplossing! [21]. Bepaald niet efficiënt.

NOS 10 maart 2019
13 maart: ondertussen hebben tientallen landen het luchtruim voor de Boeing 737 MAX gesloten.
14 maart: uiteindelijk gaat Boeing overstag en adviseert de toestellen aan de grond te houden
16 maart: Er was een probleem met het automatische veiligheidssysteem.
6 mei: Boeing verzweeg probleem met waarschuwingssysteem 737 MAX.
 10 jan 2020: Boeing medewerker: "This airplane is designed by clowns supervised by monkeys", NewYorkTimes.

TWA flight 900 Boeing 747-100 exploded 1996

In de lucht blijven en rechtuit vliegen is nog het makkelijkste (behalve voor de Boeing 737 MAX [13]). Landen is een andere zaak. Moderne passagiers vliegtuigen hebben enorm lange, schone, geasfalteerde landingsbanen nodig van zo'n 2,5 km. En zelfs dat is nog te kort voor sommigen [19]. De landing komt heel precies [23]: vlieg je te langzaam dan val je uit de lucht; te snel en je komt niet tot stilstand voor het einde van de baan; de vleugels moeten precies horizontaal; de neus moet iets omhoog; flaps moeten goed staan, etc. Geen wonder dat er vaak crashes gebeuren bij het landen. Het hele vliegverkeer valt stil als die landingsbanen te nat of te glad zijn door regen of sneeuw. Of door dichte mist of storm. Bij een windkracht 9 - 10 worden vluchten geannuleerd [9],[22]. Ook grote vliegtuigen dansen dan in de lucht. Vaak moeten ze een doorstart maken. Ook ijsafzetting op de vleugels is gevaarlijk doordat het vliegvermogen drastisch vermindert (DC-8!).
Hoe zit het me de stabiliteit van een vliegtuig? Het vliegvermogen verdwijnt als een vliegtuig te veel met de neus ophoog wijst of te ver naar links of rechts helt. Het valt dan als een baksteen naar beneden. Een vliegtuig (met name de Boeing 737-MAX) is niet inherent stabiel [13]. De computer moet het stabiel houden. En het gebeurt nog al eens dat een vliegtuig in brand vliegt [20]. Kerosine is nogal brandbaar.

Tenslotte: een vliegtuig maakt zo veel lawaai dat Ben Feringa waarschijnlijk niet in de buurt van een steeds drukkere luchthaven als Schiphol zou willen wonen [10]. En zo zijn er meer technische beperkingen van een vliegtuig op te merken [5].

Dus: ja, een vliegtuig zijn vliegende machines die veel zwaarder zijn dan de zwaarste vogel, maar een vliegtuig heeft vele inherente beperkingen en nadelen die vogels niet hebben.

Vogels

Zwartkopzanger ©wikipedia

Van al deze problemen en beperkingen heeft een vogel geen last. Een groot verschil is energie efficiëntie. Een klein 15 gram wegend Noord-Amerikaans insecten-etend zangvogeltje zwartkopzanger migreert ieder seizoen tweemaal 2500 km, dus 5000 km per jaar. Een Boeing kan dus verder, maar als je het aantal gevlogen km per lichaamsgewicht uitrekent dan winnen vogels het: 210–280 km/gram. Een Boeing haalt 13.000 km met een gewicht van 170.000 kg, dat is 0,076 km/kg of 0.0000764 km/gram. Een vogel is dus 1000x efficiënter! en wint het dus glansrijk! Dat ik daar niet eerder aan gedacht heb! En dat maakt een Boeing tot een hopeloos lompe en domme machine.

Klimaat

Maar, wat mij betreft is het grootste probleem dat die vliegtuigen met hun CO2 uitstoot het klimaat op planeet aarde in toenemende mate aan het opwarmen zijn [6]. Dat doen vogels niet! Voorbeeld: een Boeing 747 verbrandt ongeveer 70.000 liter (!) fossiele (!) brandgevaarlijke (!) brandstof voor een enkeltje Amsterdam - New York.
Hier zie je een Nobelprijswinnaar die even 'vergat' dat die fantastische vliegmachines een groot nadeel hebben. Het was misschien maar een losse opmerking, geen onderdeel van een betoog, maar het was duidelijk dat hij zonder enige bedenking een Boeing bewonderde. Als hij het klimaat effect van vliegen echt belangrijk vind, zou hij dat niet als voorbeeld genoemd hebben.

In College Tour (van Twan Huys) [7,8] zegt Ben Feringa dat hij zich bezig houdt met "het maken van moleculen die nooit eerder bestaan hebben". Feringa is dus een soort ingenieur. Ingenieurs willen de natuur 'verbeteren'. De vraag is: is een vliegtuig beter dan een vogel? Voor wie is het beter? Is klimaatopwarming 'beter' voor de mens?
Professor Feringa kan een tweede Nobelprijs verdienen door een vliegtuig uit te vinden dat op zonne-energie vliegt en net zoveel passagiers kan transporteren als een Boeing!

Bewonderenswaardig

Wat ik bewonderenswaardig vind is het feit dat een blind evolutieproces in de loop van miljoenen jaren wezens kan voortbrengen die vliegen zoals vogels, of wezens die vliegtuigen [12] kunnen bouwen.

Wat je ook vindt van de superioriteit van vliegtuigen, vogels hadden 100 miljoen jaar éérder het vliegen uitgevonden. Mensen hebben dat geprobeerd te imiteren en te verbeteren.

De prestaties van een vliegtuig zijn zeer eenzijdig: vliegtuigen kunnen zichzelf niet bouwen, kunnen zich niet voortplanten, kunnen zichzelf niet voeden, kunnen niet zingen. Een vogel kan dat allemaal en nog meer, plus dat ze ook nog vliegen.


Fotosynthese

Een tweede voorbeeld dat hij gaf is dat de efficiëntie van fotosynthese vreselijk laag is [8]. Dat moet beter kunnen. Bijvoorbeeld zonnepanelen. Dit is ook weer appels met peren vergelijken. Planten zitten niet in de business van elektriciteitsproductie. Ik heb al eerder geblogd over de zgn. lage fotosynthese efficiëntie in het blog over de fysicus Karo Michaelian en de fysicus Robbert Dijkgraaf.
Als onze menselijke ingenieurs zo goed waren om lage concentraties CO2 (want dat is een cruciale factor) af te vangen hadden we succes kunnen boeken met het terugdringen van CO2. Ingenieurs zijn (nog) niet in staat om efficiëntere fotosynthese uit te voeren bij lage CO2 concentraties zoals die nu in de atmosfeer voorkomen. Ter herinnering: die hele klimaat problematiek is door ingenieurs veroorzaakt: o.a. door die wonderbaarlijke vliegende machines.



Conclusie

Feringa wilde voorbeelden van menselijke technologie geven waar je trots op kunt zijn. Dat mislukte. Hoe kun je trots zijn op een uitvinding die de aarde onleefbaar maakt? Feringa's voorbeeld negeerde dit. Het was een slecht voorbeeld. Typerend: er bestaan geen CO2-neutrale vliegtuigen [6]. Wat dan? Plastic is ook geen goed voorbeeld. Medicijnen [16]: Antibiotica? Vaccinatie? Chemotherapie? Dynamiet? Verbrandingsmotor? Kernenergie? Computer? Internet? Artificial Intelligence? Kankerimmunotherapie? [14]. De meest ongecompliceerde simpele uitvinding allertijden: de stoel? [17]. Geen uitvinding zonder nadelen!
Beter was het geweest als Feringa menselijke uitvindingen had genoemd die géén nadelen hebben. En waar je dus terecht trots op kunt zijn.


Maar dat is nog niet zo eenvoudig! Welke menselijke uitvinding is superieur aan wat er al in de natuur bestaat en heeft geen nadelen of schadelijke effecten?


Tenslotte: het is onvergefelijk dat Ben Feringa niet is uitgenodigd voor de Paradisolezingen dit jaar. Ik had graag een populaire lezing van hem bijgewoond waarin hij uitlegt waarom zijn onderzoek een Nobelprijs heeft gekregen. Een Nobelprijswinnaar overslaan! Een Nederlandse Nobelprijswinnaar! Onvergefelijk!

update: 3 augustus 2020 kleine wijziging in tekst.

Vorige blogs over dit onderwerp:


Noten

  1. De uitzending is helaas niet meer terug te vinden en mijn eigen opname is verloren gegaan. Ik geef zijn opmerking bij benadering weer en een aanvulling met wat feitjes.
  2. Er zijn wel een-persoons 'vliegmachines' die uitsluitend met menselijke spierkracht kunnen vliegen, maar die noemt hij niet. 'man powered flight' is mogelijk: Daedalus Maar dat wordt toch niet als technische prestatie gezien, maar als sport met een hulpmiddel zoals fietsen of schansspringen.
  3. Terwijl ik dit schrijf is een Boeing 737 neergestort met 157 mensen aan boord. (NOS, 10 maart 2019). Het toestel was nog maar enkele maanden geleden geleverd aan de luchtvaartmaatschappij. "China houdt Boeing 737 MAX 8-toestellen aan de grond na ramp, TUI vliegt door" (NOS, vandaag). Vliegtuigcrashes zijn dus niet iets uit het verleden. Ze gebeuren nog jaarlijks. NRC: Waarom de Boeings neergingen, 12 april 2019.
  4. Op één punt moet ik toegeven: vooral de grootste vliegtuigen, met name een vliegtuig als de Antonov van 600.000 kg spotten met de zwaartekracht! Het is zeker indrukwekkend dat zoiets kan vliegen. 
  5. Nieuws 10 Mar 2019: 'Turbulence injures 30 on flight from Istanbul to New York'. Een ander probleem is dat de kosmische straling (neutronen, protonen) op vlieghoogte groter is dan op het aardoppervlak (bron). Piloten worden dus aan een hogere dosis straling blootgesteld. [14 maart 2019 ]
  6. Bestaan er duurzame vliegtuigen? Er bestaan al kleine 2-persoons volledig elektrische vliegtuigjes. Maar zijn die op te schalen? En waar ik me al lang over verbaas: in Godsnaam waarom geen zonnepanelen (folie) op dat enorme vleugeloppervlak van die Boeings? Ze vliegen altijd boven de wolken en hebben dus altijd zon! Er zijn vliegtuigen gecrasht doordat de brandstof op was. Echt gebeurd.
  7. College Tour 28 apr 2017. Feringa heeft gewerkt voor Shell vertelt Twan Huys. Zou dat verklaren waarom hij niets geeft om duurzaamheid?
  8. College Tour: "Mensen rijden graag auto en we hebben heel weinig alternatief" [28:50]. Zou dat verklaren waarom hij de elektrische auto 'vergeet'?  Fotosynthese [29:10]: "heel weinig efficiënt, minder dan 1% heb ik begrepen. Wij moeten dat veel beter kunnen". Doe het dan!
  9. Vandaag op NOS: Slecht weer speelt verkeer parten, tientallen vluchten geannuleerd: Op Schiphol heeft de KLM 62 vluchten geannuleerd vanwege de weersomstandigheden.
  10. In het nieuws: "Noorse defensie betaalt flinke compensatie voor lawaai F-35. Na jarenlang geruzie, komt defensie in Noorwegen bewoners bij een vliegbasis tegemoet. De nieuwe JSF-vliegtuigen maken veel meer lawaai dan de bewoners hadden verwacht." (NOS) 13 maart 2019
  11. 18 maart 2019: er verscheen een interessant artikel op Kennislink: Twee crashes van de Boeing 737 MAX, toeval of niet? hieruit blijkt: dat er gemiddeld 4,5 keer per jaar een grote ramp gebeurd met een passagiersvliegtuig. Schatting: in totaal vliegen er 20.000 grote passagiersvliegtuigen op aarde rond! Iets om trots op te zijn?
  12. Harry merkt terecht op dat een vliegtuig kunnen bouwen nu juist niet zo'n goed voorbeeld is. Beter: een man op de maan zetten? Helaas zijn er 18 bemanningsleden omgekomen tijdens een ruimtemissie (wiki). [15]. Overigens: een eerlijke vergelijking menselijke uitvinding en evolutie zou ook alle lichamelijke gebreken van het menselijk lichaam moeten meenemen. De natuur is ook niet perfect! Ieder organisme heeft te maken met evolutionaire trade-offs. 22 maart 2019 / 31 maart 2019
  13. In de krant: "Om te voorkomen dat het vliegtuig in uitzonderlijke situaties te veel achterover helt en vervolgens uit de lucht valt, is er in het vliegtuig een veiligheidssysteem, genaamd MCAS, ingebouwd dat er voor zorgt dat de neus van het vliegtuig naar beneden wordt geduwd." Daarbij gebruikt het een sensor die -opmerkelijk genoeg- enkelvoudig was uitgevoerd. Die sensor ging kapot. Bovendien waren de bouwers zo overtuigd van de onfeilbaarheid van hun systeem dat ze handmatig ingrijpen door de piloot hadden bemoeilijkt of zelfs uitgeschakeld! Het bestaan van MCAS stond niet in de handleiding. Conclusie: een vliegtuig is niet inherent stabiel. [ 24 maart 2019 ] Ook omdat de vleugels niet draaibaar zijn –zoals bij vogels–, blijft een vliegtuig alleen in de lucht als het –binnen een bepaalde hellingshoek– een horizontale positie aanhoudt. De lift die vleugels geven werkt het beste als ze horizontaal staan. zie: Anti-Stall Systems [ 4 april 2019 ]
  14. Kankerimmunotherapie waar ik eerder over geblogd heb, leek in sommige patiënten een wondermiddel, maar nu zijn er berichten dat in sommige patienten de tumorgroei juist explosief toeneemt. ('Cancer immunotherapy may have a dark side', Science, 29 Mar 2019)
  15. Ruimteafval (space debris) vormt een toenemend gevaar voor de bemande ruimtevaart en communicatiesatelieten. Niemand voelt zich verantwoordelijk om die zooi op te ruimen! Knap hè, die ingenieurs! [1 april 2019 ]
  16. Zelfs als geneesmiddelen werken, dan heb je nog het tamelijk onbeheersbare probleem van 140.000 kilo medicijnresten per jaar in ons water. Te duur en technisch te moeilijk om te zuiveren. (nrc) [1 april 2019 ]
  17. De stoel: dat is een uitvinding zonder nadelen? Zitten is het nieuwe roken. We bewegen te weinig. [2 april 2019
  18. Een klein 15 gram wegend Noord-Amerikaans insecten-etend zangvogeltje zwartkopzanger migreert ieder seizoen tweemaal 2500 km. Een Boeing kan dus verder, maar als je het aantal gevlogen km per lichaamsgewicht uitrekent dan winnen vogels het: 210–280 km/gram. Een Boeing haalt 13.000 km met een gewicht van 170.000 kg, dat is 0,076 km/kg of 0.0000764 km/gram. Een vogel is dus 1000x efficiënter! en wint het dus glansrijk! Dat ik daar niet eerder aan gedacht heb! En dat maakt een Boeing tot een hopeloos lompe en domme machine. [ 11 april 2019 ] Is in tekst opgenomen 17 okt 19.
  19. Boeing 737 passagiersvliegtuig belandt bij in landing in rivier, nos 4 mei 2019
  20. Dodental door brand in vliegtuig Moskou loopt op naar 41, nrc 5 mei 2019. Aeroflot schrijft dat de motoren van het toestel in brand waren gevlogen. Een volledige lijst  van alle vliegtuigenongelukken (wiki).
  21. Behalve het hoge startgewicht, is er het bijkomende probleem dat wanneer een vliegtuig vlak na de start een noodlanding moet maken, het eerst veel brandstof moet lozen omdat het simpel te zwaar is en door de wielen zou zakken Vliegtuig in nood dumpt brandstof boven scholen VS, NOS, 15 jan 2020 
  22. KLM schrapt 40 vluchten, NOS 8 Feb 2020 
  23. Er zijn uitzonderingen die zowel verticaal als horizontaal kunnen vliegen: de helikopter en de Bell Boeing V-22 Osprey, maar die kunnen dan weer geen 500 mensen vervoeren of lange afstanden vliegen.

9 comments:

  1. De discussie tussen engineering/ontwerp en geëvolueerde concepten uit de natuur vind ik altijd erg boeiend: ontworpen, menselijke technologie legt het altijd af bij miljoenen jaren-oude geselecteerde vormen uit de natuur - die balanceren op het perfecte evenwicht van kosten/baten. Een energieslurpende jumbojet was waarschijnlijk snel weg-geselecteerd (als het zich had kunnen voortplanten).

    De vraag is: hoe zit dat met 'menselijk' ontwerp van moleculen, zoals Feringa doet? Anders dan biologische entiteiten (vogel) kunnen individuele moleculen zich niet voortplanten; en is de vorm van het molecuul geen resultaat van selectie: de eigenschappen tussen ontworpen en 'natuurlijke' moleculen komen dus veel meer overeen dan de eigenschappen tussen twee objecten op organismaal niveau (de natuurlijke, geëvolueerde 'vogel' of het ontworpen 'vliegtuig'). Anders dan op organismaal niveau, kan de mens dus wellicht de natuur wél overheersen op moleculair niveau?

    ReplyDelete
  2. Hoi Roel, hartelijk dank voor je aardige commentaar. Je schrijft "De vraag is: hoe zit dat met 'menselijk' ontwerp van moleculen, zoals Feringa doet?" Inderdaad, moleculen hoeven zich niet voort te planten, etc. En inderdaad Feringa maakt moleculen en chemische reacties die in de natuur niet voorkomen. Hij vertelt daarover iets in 11 minuten in DWDD:
    https://dewerelddraaitdoor.bnnvara.nl/media/370833

    Feringa wil de nadelen van chemotherapie (veel onbedoelde schade elders in het lichaam) beperken door moleculen te ontwerpen die je aan en uit kunt zetten door infrarood licht en het lichaam vervolgens plaatselijk waar het nodig is met infrarood licht te bestralen zodat het geneesmiddel alleen ter plaatse werkt en niet elders in het lichaam. Dat zou de akelige neveneffecten van chemotherapie behoorlijk kunnen beperken.
    Dat zijn moleculen die waarschijnlijk niet in de natuur voorkomen.
    En daar mag je trots op zijn! Menselijke uitvindingen die voordelen hebben en geen nadelen.

    ReplyDelete
  3. "Wat ik bewonderenswaardig vind is het feit dat een blind evolutieproces in de loop van miljoenen jaren wezens kan voortbrengen die vliegen zoals vogels, of wezens die vliegtuigen kunnen bouwen."

    Waarom val je Feringa aan op een voorbeeld dat jij slecht vindt, al vind je het tegelijkertijd kennelijk ook weer bewonderenswaardig dat evolutie zoiets kan?

    En waarom zou Feringa met twee maten meten? We hebben het toch over evolutie, een blind proces?

    (déjà vu? ;-) )

    ReplyDelete
  4. ik bedoelde natuurlijk

    waarom vind je dat Feringa appels met peren vergelijkt, en meet jij niet met twee maten want we hebben het toch over één blind proces, evolutie...?

    ReplyDelete
  5. Harry: je hebt een tegenstrijdigheid gevonden in mijn tekst! Bedankt!

    Mag ik je vragen: wat is jouw standpunt ten aanzien van vliegen en klimaat? Deze achtergrondkennis zou mij helpen te begrijpen waarom je juist dit commentaar geeft:
    mogelijkheid 1: je gaat ervan uit dat vliegen slecht is voor het klimaat, en dat Feringa dus een foutje begaat, alleen je zegt het niet hardop, en wat er dan nog overblijft is een slordige formulering van mij kritiseren.
    of: 2) je vindt dat vliegen moet kunnen en dat Feringa helemaal geen foutje begaat. Maar dat zeg je niet hardop en in plaats daarvan pak je me op een tegenstrijdigheid.
    Zeg maar.

    Wat ik in die ene opmerking probeerde te zeggen is dit: heel knappe ingenieurs hebben na een aanlooptijd van 100 jaar een Boeing 737 MAX ontworpen die na een paar maanden na indiensttreding aan de grond gehouden moet worden vanwege: "Er was een probleem met een sensor die foute informatie naar het automatische veiligheidssysteem stuurde.". Dat kon Feringa toen nog niet weten, maar er storten wel vaker vliegtuigen van een bekend merk neer. Dat moest hij zich wel realiseren toen hij zijn voorbeeld noemen. En het klimaateffect wist hij uiteraard ook. daarom zeg ik dat Feringa een foutje maakte.

    Twee: De meeste uitvindingen van evolutie zijn niet zo schadelijk voor de aarde als menselijke uitvindingen en menselijk gedrag. Maar juist de soort die in staat is (door zijn grote hersenen) om de gevolgen van zijn handelen te overzien, kiest er voor dat te negeren. Ik bewonder dus niet dat de mens een vliegtuig heeft uitgevonden, maar het brein dat dat soort uitvindingen doet. Beter voorbeeld misschien: mens op de maan zetten. ?

    ReplyDelete
  6. Harry, je aanvulling had ik niet gezien toen ik mijn comment typte.
    je schrijft " we hebben het toch over één blind proces, evolutie...?"
    1) Vliegtuigen worden niet door een blind proces ontworpen.
    Hetzelfde brein dat vliegtuigen ontwerpt kan ook begrijpen dat die enorme hoeveelheden vluchten slecht zijn voor het klimaat.
    2) vliegen geen onderdeel is van een survival strategie voor mensen. Geen mens vliegt om te overleven of om zich voort te planten. Het is allemaal luxe. Ook daarom is het appels met peren vergelijken.

    Misschien zou je trots kunnen zijn op onze huizen, die zijn beter dan holen van konijnen, dassen, ijsvogels, oeverzwaluwen. Maar onze woningen hebben dan weer nadelen voor het milieu en gezondheid (asbest! tropisch hardhout! schadelijke verfsoorten! etc) en dat hebben dierenwoningen weer niet.

    ReplyDelete
  7. Gert

    zoals ik al zei

    de dissipatieve adaptatie (England) van een boeing dan wel airbus is vele malen groter dan die van alle vogeltjes bij mekaar, we versnellen er de toename van entropie mee, dus handelen volkomen conform de wet, hoewel we er niet één nakomeling meer door krijgen.

    En dat allemaal door dat ene blinde proces!

    Kortom, vandaar Feringa's maar: we zijn een unieke soort- wat overigens die psychologen van wie je me de link doorstuurde ook al vinden!


    ReplyDelete

Comments to posts older than 1 month are being moderated. Do not use Safari, but Firefox or Chrome for adding comments.