Nieuws

2 dec 16 dwdd university Robbert Dijkgraaf zeer boeiend college: terugzien!
21 nov 16: Persbericht: KNAW: genome editing vraagt om publiek debat en heldere regelgeving
18 nov 16: Volkswagen schrapt 30.000 banen door dieselschandaal en transitie naar elektrische auto
16 nov 16: 100.000e elektrische auto rijdt op de Nederlandse weg (AD)
10 nov 16: Is Erik Verlinde de nieuwe Einstein? Sterrenkundige Margot Brouwers resultaten wijzen er op dat Verlindes theorie klopt!
8 nov 16: Nederlander Erik Verlinde komt met baanbrekende theorie over zwaartekracht
8 nov 16: Chimpansees winden draderige algen als spaghetti om een stokje nrc


*) zie hier. [ Archief Actualiteiten ]

12 februari 2012

Theo Jansen: de herontdekking van Darwin? of het leven opnieuw uitvinden?

Ik had nog nooit gehoord van Theo Jansen totdat ik hem een keer in een kunstprogramma op tv zag. Hij is een Leonardo da Vinci-achtige kunstenaar die geprobeerd heeft het leven opnieuw uit te vinden met zijn door de wind aangedreven plastic machines die lopen als dieren. Ze leven van de wind. Ze lopen op wind. Letterlijk. Sommigen doen denken aan insecten of kameleons vanwege hun manier van lopen. Andere machines lijken op een paard (hier), een dinosaurier of een neushoorn. Toen ik ze zag lopen, was ik meteen verkocht. Je kunt ze zien op zijn website Strandbeest of op youtube. Er gaat een betoverende werking van die dieren uit. Lopende machines ben je immers niet gewend. Het is een verrassings effect. Door mensen gebouwde machines hebben altijd iets met wielen. Doordat zijn objecten lopen, ga je je automatisch me ze identificeren. Wat loopt, leeft. Wat leeft, loopt. Machines lopen niet. Machines leven niet. Zijn machines lijken wel te leven.
Zijn machines lopen op windkracht maar zonder enig spoortje electronica of electricitiet. De meest succesvolle dieren lopen uitsluitend op wind energie en zijn geheel transparant. Geen verborgen onderdelen. Geen motor. Hiernaast een charmant klein tafelmodel, dat aangedreven wordt door een windmolentje. Maar het kan ook met rugvinnen in megagrote dinosaurier-achtige monsters (zie bovenste foto). Alle wind aangedreven varianten lopen dwars op de windrichting. Zo zijn ze geconstrueerd. Aangezien ze zijn aangepast aan het strandleven met wind uit zee, lopen ze evenwijdig aan het strand. Dat gaat goed zolang de wind uit zee komt. Maar wat als de wind uit een andere hoek komt? Het zijn echte strandbeesten. Het strand is vlak. Ze zullen zich dus het meest thuisvoelen op vlak terrein. Hoe zouden ze het doen op heuvelachtig terrein? Hun poten zijn niet flexibel. Zouden ze stranden op het eerste duintje dat ze tegenkomen? Of zouden ze juist door hun manier van lopen kleine heuveltjes kunnen nemen?

Theo Jansen is al jaren aan het experimenteren en verbeteren van modellen. Ik heb prototypes gezien die geduwd moesten worden. Maar ze liepen wel. Het is juist de extractie van externe energie uit de omgeving om zichzelf in stand te houden dat een o.a. bepalend is voor wat levend is. Zijn ambitie is het leven na te maken en uiteindelijk zelfreproducerende levensvormen te maken die eeuwig zullen voortleven, ook na zijn dood. Zelfreproductie heeft hij nog niet gerealiseerd. Dat zal met de huidige ontwerpen niet gaan, want die kunnen geen kopieën van zichzelf maken. Dat is nog een brug te ver. Maar, de beesten van Theo Jansen hebben wel een grote verscheidenheid van nakomelingen opgeleverd op youtube: vele immitaties en variaties. Maar velen gebruiken electriciteit of een knetterende benzinemotor zoals de Giant Walker Spider heeft. Hij loopt wel als een spin, maar die vind ik minder interessant. Zonne energie zou nog acceptabel zijn, hoewel je daar weer electronica voor nodig hebt. Maar die heb ik nog niet gezien.
Het mechanisch principe achter de machines wordt goed uitgelegd in deze simulatie of deze 3D animatie (beide 1 minuut). Als je goed kijkt zie je dat een centrale roterende beweging op ingenieuze manier wordt omgezet in lopende bewegingen. Het geheim zit hem in het op de juiste manier optillen (niet schuiven) en naar voren bewegen van de poten. Plus alle poten op een gecoördineerde manier bewegen. Net als in het echt.

Theo Jansen: herontdekker van Darwin?
Toch zag ik pas een diepgaande overeenkomst met evolutie toen één van zijn meer dan levensgrote strandbeesten haperde door te weinig wind (en/of teveel wrijving) en stil bleef staan. Theo moest hem toen weer even een zetje geven. Kijk, daar zit het geheim van het biologisch leven. Het leven zit zó in elkaar dat individuen dood gaan, soorten uitsterven, maar het leven als geheel (alle individuen samen) niet uitsterft. Het leven als totaal is één continu, ononderbroken beweging, die al meer dan 3 miljard jaar aan de gang is. Zonder onderbreking. Zonder een zetje. Het geheim van het leven is dat het 'geen zetje' nodig heeft. Een verbluffende gedachte: ooit heeft iets zichzelf in beweging gezet, wat nooit meer tot stilstand is gekomen. Miljoenen soorten zijn het resultaat. Het leven op aarde is a.h.w. een geheel van mechanische robotjes die allerlei externe energiebronnen hebben gevonden waarmee ze zich zelf in stand kunnen houden en zichzelf kunnen kopieren. Miljoenen robotjes zijn gesneuveld. Miljoenen robotjes zijn doorgegaan. Wij zijn afstammelingen van die succesvolle robotjes. Die begonnen zijn als simpele zichzelf replicerende moleculen. Dat fundamentele inzicht wordt ook wel gemeenschappelijke afstamming genoemd (common descent of all life). Dat inzicht kwam van Darwin.

Charles Darwin 12 Feb 1809 - 19 April 1882

Voor mensen die in de buurt wonen:
Vanmiddag houdt evolutiebioloog Chris Stringer ter gelegenheid van de presentatie van zijn boek "Overlevers" een lezing in het Auditorium van Naturalis Leiden. (info)

Postscript:
Een enigszins verwante blog is: Het geniale inzicht van Richard Dawkins 15 dec 2009. Dat inzicht is: iedere levensvorm in iedere fase van de evolutie ziet noodzakelijkerwijs op hem/haar lijkende levensvormen om zich heen. Dat is het resultaat van trial en error proces. Bij Theo Jansen zie je dat er door zijn beesten op verschillende manieren gebruik gemaakt wordt van de wind. Ook heb je zeer kleine en zeer grote beesten. Er is diversiteit. Noodzakelijkerwijze. Want Theo Jansen werkt ook door middel van trial en error.

9 opmerkingen:

nand braam zei

@ Gert

Theo Jansen is sterk beïnvloed door het werk van Gerrit van Bakel (overleden):

http://programma.vpro.nl/zomergasten/blog/Michiel-van-Bakel.html

Een voorbeeld van het werk van Gerrit van Bakel: de Tarim-machine.
http://www.gerritvanbakel.nl/ckv.html

gert korthof zei

Nand, bedankt voor de tip. geheimzinnig apparaat. waar 'loopt' die Tarim machine op? waar haalt hij zijn energie vandaan? Is er een filmpje dat versneld zijn beweging laat zien? (want hij schijnt heeeel langzaam te bewegen)

gert korthof zei

De TheoJansen machine met die flappen op de rug is nog het verst verwijderd van menselijke technologie (wielen) omdat een windmolentje nog altijd op een wiel is gebaseerd, terwijl die flappen een heen en weer gaande beweging maken. En de poten van de machines van TheoJansen maken echt een lopende beweging en niet een draaiende zoals de poten van de Tarim machine (zitten vast aan een wiel als ik het goed zie). Niets ten nadele van de Tarim machine als inspiratie. Maar een wiel is nog steeds erg technologisch... Het eigenwijze, eigenzinnige, biologische van Jansen's beesten is het unieke lopen, wat ze onderscheid van alle andere machines die ik ken. Ook zijn ze niet bedoeld als vervoersmiddel. (uitzondering rinoceros daar kun je, geloof ik, in zitten).

nand braam zei

Verplaatsing gebaseerd op uitzetting en inkrimping van metaal door grote temperatuurverschil in woestijn tussen dag en nacht:

http://www.gerritvanbakel.nl/werk_extra.php?id=230

nand braam zei

Herstel vorige post. Het gaat om de uitzetting van de olie in de buizen door het temperatuurverschil:

http://w3.tue.nl/en/services/daz/executive_committees/the_tue_art_committee/art_collection_tue/sculptures/gerrit_van_bakel/tarim_machine/

gert korthof zei

Nand, bijzonder ingenieus! Dat is nu echt een voorbeeld van beschikbare energiebronnen in de omgeving benutten!

nand braam zei

@ Gert

Maar dat was niet de enige doelstelling van Gerrit van Bakel. Als kunstenaar/technicus had hij vaak meerdere boodschappen tegelijk. Ook een filosofische. Gerrit was in feite een romatische kunstenaar, die speelde met tijd, snelheid en vertraging om de mens weer een plek in het centrum te geven tussen al die techniek.
Zie hiervoor een korte samenvatting van Petran Kockelkoren, hoogleraar Kunst en Technologie aan de Universiteit Twente over het werk van Gerrit van Bakel:

http://www.hallo040.nl/cultuur/kunstenaars-en-kermissen-geven-nieuwe-technologie-een-plek/

gert korthof zei

Ja, maar ik kijk er tegen aan als (evolutie)bioloog. Het benutten van alle mogelijke energiebronnen is extreem belangrijk in de evolutie, en is net zo belangrijk als de uitvinding van DNA voor de overdracht van erfelijke informatie. Tesamen vormen ENERGIE en INFORMATIE de succes formule van het leven op aarde.
De mate waarin je succesvol informatie kunt overdragen en de mate waarin je succesvol energie kunt benutten, bepalen je evolutionair succes. In de biologie en in de evolutie is er niets belangrijkers dan dat.

De Tarim machine is een soort levend fossiel dat alleen overleeft in de extreme niche van de woestijn met grote dag en nacht temperatuur verschillen. Als het in de woestijn ook waait, dan zouden de TheoJansen strandbeesten het zondermeer winnen van de Bakel Tarim machine. In dat opzicht is wind een betere energiebron.
Merk op: de huidige samenleving is ook bezig met een energietransitie: van fossiele brandstoffen naar duurzame energie. Alles in het leven draait om energie.

nand braam zei

@ Gert
En zo zie je maar weer hoe belangrijk het is dat deze zaken breed, multidisciplinair bekeken worden (in dit geval technisch, filosofisch, vanuit de kunst,energetisch, evolutiebiologisch) met een echte “open mind”. Eenrichtingsverkeer is in deze kwesties niet goed. Eenrichtingsverkeer is alleen goed in het verkeer als er het betreffende gebodsbord staat.