Embryo's zijn mensen, die kweek je niet

Embryo’s zijn mensen. Die 'kweek' je niet (NOS, 29 mei)

De NOS kopte met het item Embryo's zijn mensen, die kweek je niet (vrijdag 29 mei):

Van der Staaij (SGP): “Embryo’s zijn mensen. Die 'kweek' je niet, en al helemaal niet om er experimenten mee uit te voeren."
Van der Staaij noemt de onderzoeken naar vruchtbaarheid met gekweekte embryo's "knutselen". Het maakt voor hem geen verschil dat de bedoelingen van de wetenschappers goed zijn.
Segers (ChristenUnie): "Het gaat voor ons verder dan een technische kwestie." Segers vindt dat embryo's kweken voor onderzoek niet getuigt van respect voor het leven. Hij vraagt om een "grondige ethische bezinning".

De uitspraak "Embryo’s zijn mensen" is een misleidende, ongearticuleerde, reflexmatige simplificatie die heel dapper en hoogstaand klinkt. Helaas: die uitspraak vertroebelt de discussie, in plaats van haar te verhelderen. Het is in feite een herdefinitie van het begrip 'mens' die tot vreemde paradoxen leidt. Tevens suggereert het een goed uitgewerkte ethische visie. Ik heb een bevriend filosoof gevraagd om een filosofische analyse, maar nog geen antwoord. Hier volgt mijn analyse met nadruk op de biologische aspecten.

De vaagheid van de uitdrukking: de uitdrukking "Embryo’s zijn mensen" is vaag. De christelijke woordvoerders bedoelen waarschijnlijk: "Menselijke embryo’s zijn mensen"! Immers, alle dieren en planten ontstaan uit embryo's. Zo heb je kippen embryo's. Als embryo's heilig zijn mag je geen kippe-eieren eten. Tenzij uitsluitend menselijke embryo's heilig zijn. Dit lijkt een kleine slordigheid, maar brengt de uitzonderingspositie van mensen weer eens in de schijnwerpers.

Nu mijn belangrijkste bezwaar: de uitspraak 'Embryo’s zijn mensen' gaat voorbij aan het meest kenmerkende van de ontwikkeling van bevruchte eicel naar volwassen mens: er ontstaat iets nieuws. Iets nieuws dat er niet was in vorige stadia van de ontwikkeling. Er zit geen mini-mensje met mini-handjes en mini-voetjes en mini-hersentjes in een bevruchte eicel. Dat dacht Aristoteles ruim 2000 jaar geleden. De essentie van de ontwikkeling van alle meercellige planten en dieren op aarde is het ontstaan van weefsels en organen die niet aanwezig waren in het begin. Hoe dat kan heeft biologen de afgelopen eeuwen in toenemende mate beziggehouden. Feit is en blijft dat er nieuwe 'onderdelen' ontstaan die er te voren niet waren. Als je dat over het hoofd ziet, maak je een grove fout, een giga blunder. Dan ben je gezakt voor je tentamen biologie.

ontwikkeling van een embryo is niet hetzelfde
als montage van een IKEA kast.

 

Het grote verschil van de embryologische ontwikkeling is dat het géén montage is van kant-en-klare onderdelen zoals bij een IKEA boekenkast. Nee, de onderdelen ontstaan ter plekke en groeien in de loop van de tijd. Geen enkel door mensen geproduceerd voorwerp groeit en ontwikkelt zich zoals een embryo. Een embryo wordt niet gemonteerd met een kant-en-klaar hoofd, armen, handen, voeten, hart, longen, hersenen, nieren, lever, vagina, penis. Extreem uitgedrukt: een bevruchte eicel is een speciale verzameling moleculen.

Wat maakt een willekeurig embryo tot een menselijk embryo?

1. een embryo dat ontstaat uit de samensmelting van de geslachtscellen van een man en een vrouw van de menselijke soort is een menselijke embryo
2. een embryo dat zich bevindt in de baarmoeder van een vrouw van de menselijke soort is een menselijk embryo
3. maar dit zijn uitwendige omstandigheden. Als je alleen een onbekend embryo voor je hebt liggen, dan kun je alleen aan de hand van het DNA bepalen of je met een menselijk embryo te maken hebt
4. een bevruchte eicel bevat niet méér genetische informatie (DNA) dan de optelsom van sperma en eicel. De DNA-inhoud van sperma en eicel samen bepaalt dat die ene cel een mens gaat worden.
5. De bevruchte menselijke eicel, het embryo, is een recept om een mens te maken, niet een mens. (bereidingstijd: plm. negen maanden).

Een embryo een mens noemen miskent het bijzondere en wonderlijke nl. dat de mens ontstaat in een proces vanuit een enkele cel met moleculen en die zich ontwikkelt zich tot een mens. Dat is het bijzondere van ieder meercellig wezen. En juist vanwege dat proces kunnen er onderweg dingen fout gaan.

Foutje bij de aanmaak van het embryo

Er gaan dingen fout omdat de onderdelen zelf gevormd moeten worden in tegenstelling tot een IKEA boekenkast. Een groot deel van de embryo's gaat in een vroeg stadium dood omdat ze niet levensvatbaar zijn (is natuurlijke selectie; spontane abortus of in het Engels: miscarriage). Oorzaken: vaak chromosomale afwijkingen (mijn eigen vakgebied). Als menselijke embryo's zo heilig zijn dat je ze niet mag 'kweken', waarom laat de Schepper ze zo vaak verloren gaan? Waarom experimenteert de Schepper met chromosoom variaties en andere mutaties met de dood van het embryo als gevolg? De mannen van de SGP en de CU willen niet dat wetenschappers experimenteren met menselijke embryo's? Ze zouden de Schepper moeten kritiseren vanwege zijn respectloze wijze van omgaan met het ongeboren menselijk leven. Afgezien van de theologie: een embryo is een voorstadium van een mens zonder enige garantie om tot een gezonde of zelfs maar levensvatbare baby uit te groeien.

Voorbeeld: Duchenne Spier Dystrofie

Bij een IKEA kast krijg je complete, onbeschadigde onderdelen van de juiste afmetingen, voorzien van boorgaten en schroefjes. Bij een embryo moeten de onderdelen ter plekke aangemaakt worden. Daarom kan er iets fout gaan. Een mutatie in het DNA kan een fout eiwit opleveren. Dat is het geval bij Duchenne Spier Dystrofie (zie dia). Duchenne patienten overlijden tussen hun 25e en 30e.

Dia uit Paradiso lezing van prof. Niels Geijsen (29 mei 2016)

Als de heren Kees van der Staaij en Gert-Jan Segers een "grondige ethische bezinning" willen, zou ik zeggen: begin eerst eens met de feiten! En kom niet met hersenloze reflexen als: "Embryo’s zijn mensen". Nee heren, een mens ontstaat geleidelijk gedurende een zwangerschap. Als alles goed gaat. Als een embryo in essentie een mens is, dan zijn die 9 maanden zwangerschap overbodig. Er wordt dan immers niets essentieels toegevoegd!


Een embryo is een mens, is dat niet hetzelfde als: een eikel is een eik; een kastanje is een kastanjeboom, een appel is een appelboom, of een kiemplantje is een boom; een kikkervisje is een kikker; een rups is een vlinder?

Postscript 7 juni:

Dit is het antwoord van filosoof Jan Riemersma:

"Gert, zeker: je kunt dat verdedigen (en dan is het een logische fout: want een eikel is geen eik, iedereen kan dat ogenblikkelijk zien).

Maar je kunt ook met essenties werken: een embryo is in essentie al een mens, een eikel is in essentie al een eik, enz.

Als je niet werkt met essenties, maar met een soort ijkpunt (bijvoorbeeld: je bent pas mens als je geboren bent, of: je bent pas mens als je herinneringen kunt opslaan, of: je bent pas mens als je volwassen bent), dan moet je kunnen zeggen op grond waarvan je dit arbitraire 'ogenblik' kiest.

Kortom, het blijft een lastige zaak: het is moeilijk om te zeggen wat de essentie is van de mens, maar het is ook moeilijk om precies een ijkpunt aan te wijzen waarop/in de mens volkomen mens is."

Als je het begrip 'essentie' gebruikt: wat houd je over van de menselijke essentie als zelfs een embryo het heeft? Dan zijn al de eigenschappen waarin mensen zich zouden onderscheiden van dieren (bewustzijn, moraal, denken, taal, gereedschapsgebruik,etc) vervallen als essentie van de mens. 

syllogisme:

1. je mag mensen niet doden
2. embryo's zijn mensen
3. dus: je mag embryo's niet doden  

 

Postscript 3 apr 2020

Zeer relevant is dit blog: 

Wat het Zika virus ons leert over de potenties van het embryo  

Een uniek geval van buiten-rationeel spreken over God

"Our child has had a checkup by his doctor and is still doing well. We continue to praise God for his grace and mercy and to be thankful to the Cincinnati Zoo for their actions taken to protect our child," [1]

Dit is het persbericht van Amerikaanse ouders nadat hun zoontje in een moment van onoplettendheid door de omheining van het gorillaverblijf heen kroop en 6 meter naar beneden viel. Het alfamannetje (silverback) ging nogal niet zachtzinnig met het ventje om (zie video op het internet), maar heeft geen verwondingen toegebracht. Het dier had het kind makkelijk dodelijk kunnen verwonden. Het dierentuin personeel zag zich geplaatst voor een onmogelijk dilemma, maar heeft besloten het gorilla mannetje dood te schieten. Enorm tragisch geval. Geen makkelijke beslissing. Volgens mij een foute beslissing.

Maar goed, waar het mij nu om gaat: de ouders dankten God voor zijn genade en goedertierenheid! Nota bene! God bedanken terwijl Hij alles van te voren wist en de hele tijd alleen maar toekeek. Wat is dat voor een God? Moet je die God bedanken? Gewoon doorgaan met God bedanken terwijl hij iets vreselijks liet gebeuren. En waarvoor moet je Hem precies bedanken? De dierentuin zélf heeft de gorilla doodgeschoten. God had niet ingegrepen. Of was het allemaal Gods plan? Heeft God het kind laten vallen en de gorilla laten doden? Wat is dat voor een bizar plannetje? Hoe dan ook: de onlogica van de ouders is een typisch geval van buiten-rationaliteit [2],[3] van christenen die in God geloven. Er valt geen logisch consistent verhaal over God te vertellen. Krompraterij is het resultaat. Alleen als je ophoudt te spreken over God kun je die krompraterij vermijden.

Deze zaak is uniek, maar gelovigen reageren standaard op deze manier bij iedere ramp.

Noten

1. Dramatic 911 Calls Released From Toddler's Fall Into Gorilla Enclosure 
2. Dit begrip werd door Jan Riemersma ingevoerd in zijn blog: Een addertje vrijdag 3 juni 2016.
3. Comment van Jan Riemersma: (zondag 5 juni 2016) " het begrip buitenrationaliteit ben ik voor het eerst tegengekomen in het boekje van Philipse, Atheïstisch Manifest." 

Het Vleesverlangen van Marijn Frank. Negen seconden zwart beeld

Marijn Frank kan het niet aanzien! Zwak!

 

Marijn Frank maakte de documentaire Vleesverlangen over haar eigen vleesverslaving naar aanleiding van de geboorte van haar dochter. Moet ze haar dochter vlees geven? Ze erkent openlijk dat ze verslaafd is aan vlees. Het wordt wetenschappelijk bevestigd in een hersenscan. De hersenonderzoekers concluderen dat haar brein uitzonderlijk sterk reageert op beelden van vlees. Nog meer dan op erotische afbeeldingen, concluderen ze. 

En ze voegen er aan toe: het is een verslaving zoals alcoholisme of nicotineverslaving. Deze vleesverslaving is cruciaal voor de documentaire en maakt het spannend voor de kijker. Het is een goed gekozen vertrekpunt. Komt ze op het eind van haar verslaving af? Wil ze het eigenlijk wel?

Het is mij niet duidelijk of ze echt wil stoppen met vlees en vegetariër wil worden, of dat ze haar eigen vleesverlangen wil onderzoeken of zelfs wil rechtvaardigen. Ze lijkt te hinken op twee gedachten. Hoe pakt ze het aan? Waar haalt ze haar informatie vandaan? Ze interviewt vegetariër Dirk-Jan Verdonk ('Het dierloze gerecht. Een vegetarische geschiedenis van Nederland' [1]) en twee bewoners van het Vegetarisch Woonpark Ommershof [2]. Verder bezoekt ze psychotherapeute Eileen van Essen [3] die een neutraal standpunt heeft. Ook bezoekt ze met haar dochtertje een kinderboerderij (neutraal of misschien pro-dier?). Een belangrijk onderdeel, en het meest dramatische onderdeel van de documentaire is haar stage bij biologische slachter Rene Pals [4]. Behalve uitbenen en andere slagerswerkzaamheden, wil ze zelf een koe doodschieten. En verder bezoekt ze een kok die bij voorkeur rundvlees van een met uitsterven bedreigd en langzaamgroeiend runderras gebruikt; een presentatie van kweekvlees in Londen en een woordvoerder van de vleessector. Zowel de biologische slager, de kok, de kweekvleesproducent en de woordvoerder van de vleessector zijn uiteraard voorstander van vlees eten. De documentaire eindigt met het verorberen van drie gehaktballen: één voor haarzelf, één voor haar partner, en één (evengrote!) voor haar dochtertje van drie.

Wat moeten we concluderen uit de documentaire? Heeft ze haar verslaving onder controle? Eet ze na alles wat ze gezien en meegemaakt heeft nog steeds vlees? of alleen maar biologisch vlees? En minder vaak? Wat zeker is dat ze niet gestopt is met vlees: ze geeft haar dochter haar eerste stukje vlees [7]. Waarom? Was dat het doel van het dramatische bezoek aan de biologische slager waar ze zelf een koe doodt? Is de conclusie dat je vlees mag eten als het dier een goed leven heeft gehad en met respect geslacht is? Was het een 'biologische' gehaktbal?

Maar hebben het bezoek aan Dirk-Jan Verdonk en het Vegetarisch Woonpark Ommershof dan niets opgeleverd? Hoe heeft ze zijn vraag "Waar haal je het recht vandaan om een dier te doden?" beantwoord? Ik heb het antwoord niet gehoord. De morele dimensie van het eten van vlees is niet haar ding. De film heeft onmiskenbaar een 'vlees-bias'. Geen wonder gezien haar wetenschappelijk vastgestelde vleesverslaving. Die bias blijkt ook uit haar uitspraak: "Ik hoop door zelf te slachten een beetje in het reine te komen met mijn eigen vleeseten". In het reine te komen? Maar als iets moreel fout is, kom je daarmee 'in het reine' door het één keer zelf te doen? Merkwaardige gedachtegang. In het reine komen met moord door zelf een moord te plegen.

Maar als haar uitgangspunt is een rechtvaardiging te vinden voor haar vleesverslaving, hebben we dan te maken met een evenwichtig journalistiek onderzoek? Haar bronnen liggen grotendeels in de vleessector. De kok, de slager, de kweekvleesproducent, de vleessector verdienen allemaal geld met vlees. De kok gebruikt vlees van een zeldzaam runderras dat hij voor uitsterven wil behoeden. Relatief gezien –ten opzichte van de bio-industrie met haar plofkippen– is dat minder slecht. Maar het paradoxale is dat hij ze slacht. Dat is niet wat natuurliefhebbers doen om met uitsterven bedreigde diersoorten te redden. De kweekvleesprofessor meent dat het vegetarisme in Nederland al decennia lang op 3% blijft steken. Maar hij vergeet te melden dat de vleesconsumptie in Nederland daalt en het aantal flexitariërs toeneemt. Nederland is het eerste land ter wereld dat een politieke partij heeft in het parlement die uitsluitend opkomt voor dierenbelangen. De biologische slachter René Pals is een aardige man en is relatief –ten opzichte de bio-industrie– goed voor zijn dieren. Maar het morele aspect ontbreekt in de hele documentaire: mag je een dier doden?

Om recht te doen aan het morele aspect zou je een filosoof-ethicus moeten raadplegen. Hoe kan ze de Nederlandse filosoof Floris van den Berg ('De Vrolijke Veganist')[5] over het hoofd gezien hebben? Hij kon haar perfect uitleggen dat je om morele redenen geen dieren mag doden. Dirk-Jan Verdonk heeft haar daar wellicht op gewezen en anders had ze hem met een beetje googelen zo moeten vinden. Heeft ze bewust of onbewust niet gezocht in die richting?
En meer praktijk gericht: waar zijn de vegetarische restaurants in haar documentaire? Wél een vlees-kok, géén vega-kok. Ze gaf restaurants de schuld dat ze een vreselijk saai vegetarisch menu hadden. Maar dan eet je in de verkeerde restaurants! Er bestaan tientallen vegetarische restaurants in Nederland, of restaurants die naast (biologisch) vlees een volwaardig vegetarisch menu aanbieden [6]. Ik ken ze uit eigen ervaring. Die markt is in beweging. En een search in bol.com leert dat er tientallen vegetarische kookboeken bestaan. Ook die markt is in opkomst. In tegenstelling tot wat die vlees-kok haar vertelde, heb je géén vlees nodig om lekker te eten, zowel thuis als in een restaurant. Er is er tegenwoordig een grote diversiteit aan vleesvervangers te koop (liggen zelfs in de supermarkt!). En hoe heeft ze het voor elkaar gekregen om (leeftijds- en sekse-genote) Marianne Thieme over te slaan in haar zoektocht?
De keuze van de mensen die je vraagt bepalen de antwoorden die je krijgt, en die keuzes worden mede bepaald door je eigen voorkeuren. Dus je krijgt antwoorden die niet al te ver verwijderd zijn van je eigen voorkeuren.

Marijn Frank doodt een koe

Dat er toch iets wringt aan vlees eten en het doden van dieren blijkt uit de documentaire. Uit alles blijkt dat Marijn er zelf grote emotionele moeite mee heeft om een koe daadwerkelijk te doden. Terecht. Zelfs de eerste keer toekijken was haar al teveel (zie eerste foto). Terecht. Uiteindelijk doet ze het wel. Niet omdat ze gedwongen wordt, maar omdat ze het zelf wil. Waarom?

Negen seconden zwart beeld.

 

Let op: het beeld wordt (letterlijk!) zwart op het moment suprême direct na dat Marijn de koe doodschiet. Negen seconden zwart beeld. We horen stemmen, we zien niet wat er gebeurt met de koe, hoe hij in elkaar zakt en of zij spiertrekkingen vertoont. Hij is dan nog niet dood, alleen bewusteloos [8]. Het hart klopt nog en hij moet nog 'dood gebloed' worden. Het is geen elegante methode om een dier te doden. Zijn de beelden te erg voor de kijkers? Maar als het te erg is voor het publiek, is het dan wel juist om dit soort dieren te doden? Als haar dochtertje een gehaktbal krijgt, moet ze dan ook zien hoe dat dier aan zijn eind is gekomen? Als ze daar te jong voor is, is ze dan ook niet te jong om vlees te eten? Dat zijn de vragen die Marijn Frank niet durft te stellen. Genoeg stof voor een vervolg documentaire.

Noten

1. Dirk-Jan Verdonk is historicus en tevens werkzaam voor 'World Animal Protection Nederland' en schrijft columns voor het blad van de Vegetariërsbond.
2. Vegetarisch Woonpark Ommershof
3. Eileen van Essen: Psychotherapie en Relatietherapie Amsterdam
4. Natuurslagerij René Pals
5. Floris van den Berg is als filosoof werkzaam bij de Universiteit Utrecht
6. Vegetarische restaurants op de site van de Vegetariërsbond
7. toegevoegd do 26 mei:  wat mij opvalt is de gretigheid waarmee haar dochtertje de gehaktbal naar binnen werkt. Achterelkaar propt ze het in haar mondje. Aardappels en groente laat ze onaangeroerd. Ze probeert zelfs na het verorberen van de gehaktbal van tafel te gaan. Pa grijpt in. Heeft ze dat vleesverlangen van haar moeder? Zou zoiets –als het al bestaat– erfelijk kunnen zijn?
   27 mei: Er zijn vegetarische alternatieven voor dierengehakt: notengehakt gemaakt van amandelen, zonnebloempitten en hazelnoten; in droge vorm te koop als 'Bioburger', zelf water toevoegen, zelf (kleine) balletjes van maken en bakken. Enige oefening in het klaarmaken is nodig. Je kunt soortgelijke producten ook kant en klaar kopen. Maar je hebt geen excuus meer om een kind dierengehakt voor te schotelen!
8. toegevoegd 27 mei: de eerste keer dat Marijn toekeek bij het doodschieten van een koe riep ze verschrikt uit: "hij is helemaal niet dood!". Inderdaad, de hersenen zijn grotendeels vernietigd, maar het dier vertoonde nog pootbewegingen, en alle andere organen leven nog gewoon. Het is niet zo makkelijk een groot dier in één klap 100% dood te maken.

Onverwachtse bezoeker: zingende putter

Zingende putter: op zich niet zeldzaam...

...maar wel in een stedelijke omgeving... ©GK

Volgens de Vogelbescherming "leeft de putter in tamelijk open gebieden met bomen en struiken, in bosranden, in parklandschappen, heggen, boomgaarden en tuinen". Ik had hem echter nog nooit in onze achtertuin gezien. En dan nog wel zingend. Een paar dagen achterelkaar. Daarna heb ik hem helaas niet meer meer gehoord of gezien. Zijn verenkleed is fraaier dan zijn zang. De zang is een beetje kanarie-achtig. Waarschijnlijk vanwege zijn kleurrijke uiterlijk werd hij vroeger veel in kooitjes gehouden. De putter komt in enkele beroemde schilderijen voor:

Carel Fabritius, 1654 ©wikipedia
niet in een kooi, maar wel aan de ketting.

Andere kunstenaars werden weer geïnspireerddoor dit kunstwerk (hier).

in Jeroen Bosch (©Ton Oudshoorn )

en ook vele hedendaagse amateur en professionele kunstschilders hebben de putter als inspiratiebron gekozen. Te veel om allemaal op te noemen:

http://janjansma.nl

Erik van Ommen:
sublieme olieverfschilderijen

In het beroemde standaardwerk De Nederlandsche Vogelen komt uiteraard ook een fraaie illustratie van putters voor:

Zie mijn blog:
Nederlandsche Vogelen (1) Een
vernieuwend ornithologisch standaardwerk
uit de 18e–19e eeuw

Tenslotte zijn er mensen die putters kweken om de kleurvariaties en mutaties (hier); John van der Jagt schreef er zelfs een boek over: De putter en zijn kleurmutaties. In principe is dit wetenschappelijk (genetisch en evolutionair) interessant, maar dat die arme beestjes hun hele leven in krappe kooitjes zitten opgesloten is niet diervriendelijk te noemen.

Portret van een merel vrouwtje

vanochtend 7 uur: vrouwtje merel wacht op haar rozijnenontbijt*)
(door keukenraam heen gefotografeerd)
©G.Korthof

Het voordeel van door het raam fotograferen, is dat ze niet bang is voor mij en de camera; het nadeel is lastige reflecties in het raam, vooral als de zon schijnt. Maar een beetje zon geeft just een veel betere, heldere foto met mooie kleuren. 
  *) 'ontbijt' is een groot woord, het is eerder een koekje bij de koffie.
Hieronder nog eentje van 14 mei:

vrouwtje merel (14 mei, 8:53)
door dubbelglas gefotografeerd (kleurcorrecties toegepast)
©G.Korthof

Deze is beter omdat er meer zon in zit (twee uur later genomen).

Vrouwtje merel, Witbefje, 14 mei 9:46
(door raam gefotografeerd + kleurcorrectie)

Hier zie je een witte ring onder de keel, karakteristiek voor dit vrouwtje merel.

Mutant pimpelmees met kale kop, grotere snavel en dik lichaam

Mutant pimpelmees ©G.Korthof

Mutant pimpelmees ©G.Korthof

Ik zag de afgelopen weken een vreemde, afwijkende pimpelmees in mijn tuin voorbij komen. Na veel mislukte foto's en enig geduld is het me gelukt goede opnames te maken waarop de afwijking goed zichtbaar is. 

Het uiterlijk wijkt af van de normale pimpelmees door de kale kop, grotere snavel en een nogal dik lichaam. De kop rond de ogen is kaal en de resterende veren boven op de kop staan vreemd recht omhoog. De zwarte ogen tegen een zwarte kale huid ziet er bizar, zelfs een beetje monsterachtig uit. Het vriendelijke gezicht en de karakteristieke koptekening van de pimpelmees is geheel verdwenen als er geen veren zijn. Het moet een pimpelmees zijn vanwege het vele blauw over het resterende verenkleed. Dat heeft een koolmees niet.
Zijn gedrag is normaal te noemen, hij is actief, levendig, zoekt voedsel en kan zichzelf goed in leven houden. Maar hij trekt niet op met andere mezen. Het lijkt me dat hij met zo'n gezicht moeilijk een partner kan vinden.

Ik had zoiets nog nooit eerder gezien, maar als je het gaat uitzoeken blijkt het vaker voor te komen! In Engeland zijn er waarnemingen en opnames van 'Blue Tit with bald area to face' en zelfs op de Engelse wikipedia staat er een kopje over kaalheid. Zoek op 'bald blue tit'. BBC website heeft ook een paar opnames. Hier staan nog de beste opnames die ik kon vinden, die nog het meeste op mijn exemplaar lijken. Bij voliere vogels is het kale kop verschijnsel ook bekend.

De meningen zijn verdeeld over wat de oorzaak is. Is het een infectieziekte? Is het tijdelijk? Herstelt het zich? Is het een voedseldeficiëntie? Of is het een mutatie? Als het een infectie is waardoor veren uitvallen, waarom dan alleen de kop? Waarom is (of lijkt?) de snavel groter dan een normale pimpelmees en waarom ziet het beestje er dik uit? En ik heb ook een rode zweem op de veren gezien. Het samengaan van meerdere kenmerken zou op een mutant wijzen. Extra opnames volgen.

NB: U mag mijn opnames alleen met toestemming gebruiken.

Pouwel Slurink: Aap zoekt zin. Een bespreking

Pouwel Slurink: Aap zoekt zin, 2014. ISVW

 

EO-presentator Tijs van den Brink wist in een recente Adieu God uitzending te melden dat het christelijk geloof best verenigbaar is met evolutie en dat evolutie dus geen weerlegging van God is [1]. Tijs heeft kennelijk Slurink's Aap zoekt zin nog niet gelezen. Of zich überhaupt verdiept in de materie. Pouwel Slurink schrijft: "Een serieuze evolutionist kan daarom niet in God geloven. Maar dat betekent niet dat hij een spiritueel arm  mens is" (p.32). Speciaal aanbevolen voor Tijs van den Brink Hoofdstuk 2 Een God zonder mededogen.

Pouwel Slurink is een gepromoveerd filosoof [3] die zich al enige decennia verdiept in het Darwinisme en er veel over gepubliceerd heeft. Hij is een 'Darwinistisch filosoof' of 'evolutiefilosoof' (net als Daniel Dennett, Michael Ruse). Hij kijkt door een Darwinistische bril naar themas waar filosofen en theologen al eeuwenlang hun tanden op stuk gebeten hebben zoals: God, godsdienst, bewustzijn, vrije wil, goed en kwaad, oorzaak en gevolg, geest en stof, mens en dier, taal, cultuur, het unieke van de mens en zelfs seks, liefde en monogamie ontbreken niet.

En hij doet dat vaak op een originele manier. Bijvoorbeeld waarom we het idee van God niet nodig hebben om het leven op aarde te verklaren. Waarom dat idee zelfs onwaarschijnlijk en tegennatuurlijk is. Als God 'geest' is, niet materieel is, dan gaat geest vooraf aan leven, want God schiep het leven. Slurink wijst er op dat het volgens de evolutietheorie onwaarschijnlijk is dat geest voorafgaat aan de natuur (hoofdstuk 2). Geest (bewustzijn) ontstaat pas in de loop van de evolutie. Geest moet zich ontwikkelen. En dus kan geest (God) niet aan het begin staan. Heldere observatie's die sommige professionele filosofen zeer tot hun voordeel zouden kunnen gebruiken [2].
Trouwens, er zijn meerdere reden waarom een liefdevolle God niet past bij de natuur: "Als de de levende natuur zich niet ontwikkelde via variatie en selectie, waarom zou er dan eigenlijk zoveel competitie, geweld en en dood zijn?" (p.28).

In hoofdstuk 10 komt 'intelligent design' en (kort) 'het probleem van het kwaad' aan de orde (uitgebreider in hoofdstuk 20 'Waar komt het kwaad vandaan?').
Slurink vergelijkt 'intelligent ontwerp' en 'evolutionair ontwerp': "Er is alleen maar een testfase" in evolutionair ontwerp (p.93).

Het zijn dit soort prachtige observatie's die ook de ingewijde lezer verrassen en het lezen tot een plezier maken. Maar altijd zul je verrast zijn door zijn rake observatie's en je het gevoel geven dat er op bekend terrein nog nieuwe inzichten mogelijk zijn. Je denk dat je veel gelezen hebt over alle onderwerpen die rechtstreeks of zijdelings met evolutie te maken hebben, maar Slurink weet verrassende en originele gedachten naar voren te brengen.

Een treffend voorbeeld: Wat betekent evolutie voor de verklaring van het 'kwaad' in de wereld?:

"Evolutie door natuurlijke selectie is een wet van behoud van ellende. Dit impliceert: 1. eindeloos geëxperimenteer; 2. chronische competitie; 3. een immer voortdurende strijd tussen goed en kwaad; 4. de ondergeschiktheid van welzijn aan voortplanting; 5. de onvermijdelijkheid van lijden en verlies. Het nogal antropocentrisch idee dat het kwaad door de vrije wil in de wereld is gekomen en er ook weer door de vrije wil uit verwijderd kan worden, gaat dan ook voorbij aan de onvermijdelijkheid van competitie, de noodzaak door schade en schande te leren, en het feit dat moreel afkeuringswaardige strategieën vaak bij uitstek leiden tot reproductief succes. De vrije wil lijkt tijdens de geschiedenis vooral overschat te zijn." (p.206)

en:

"Het kwaad is onderdeel van de wereld en onderdeel van onszelf. Het is niet door een simpele zondeval geïntroduceerd en kan dus ook niet door een simpele verlossing uitgedreven worden. Het komt niet louter voort uit de vrije wil, maar is inherent aan de structuur van de wereld. Het is niet louter de afwezigheid van het goede, maar is een ‘positieve’ kracht, erop gericht om alle concurrentie bij voorbaat te verzwakken. Kwaadaardigheid in deze vorm komt niet alleen voor bij talrijke dieren, maar is een steeds terugkerende karaktertrek van de mens, die niet uitsterft omdat zij dikwijls loont. Helaas!" (p.199)

Dit zijn rake, maar pessimistische observatie's. Maar het kwaad is er sowieso, Slurink interpreteert het kwade. Hij geeft weer nét een andere kijk op de vrije wil, dan we gewend zijn: de vrije wil staat in dienst van de Darwinistische voortplanting. Logisch dus dat we niet uit vrije wil sex en egoïsme uit ons leven kunnen bannen.
Het pessimisme is ook aanwezig in hoofdstuk 5 waar hij zich afvraagt wat betekent evolutie voor onze visie op 'Moeder Natuur'? Daar wil hij expliciet het metafysiche optimisme volgens welke de natuur wijs en harmonieus is, de doodsteek toedienen. Oorlog is de vader van alle dingen. (p.57).

Van begin af aan is de positie ten opzichte van religie duidelijk: "Tegenwoordig zijn we allemaal darwinisten. Zelfs sommige dominees geloven niet meer in God." (p.7). En in Hoofdstuk 1: "Het idee dat de verschillende bouwplannen van organismen op aarde uitgedacht zijn door een God is een schijnverklaring" (p.21). Maar dit boek is niet een atheïstisch boek in die zin dat het probeert religie te ontmantelen of dat het een betoog tegen het bestaan van God is. Atheïsme is bij Slurink een (indirect) gevolg van de evolutionaire benadering van filosofische thema's als materie en geest, vrije wil en bewustzijn. Het is een vanzelfsprekende positie, die niet bewezen wordt, maar geïllustreerd met enkele rake observatie's.

Het is onmogelijk om een samenvatting van dit boek of een gedetailleerde kritiek te geven omdat er zoveel behandeld wordt in dit boek. Het is bijna encyclopedisch. Het boek is opgedeeld in 30 korte hoofdstukjes. Zeer nuttig is de korte samenvatting aan het einde van ieder hoofdstuk dat zeer toepasselijk begint met: 'Kortom ...". Als je die achter elkaar leest heb je in feite een samenvatting van het boek. Het boek is geïllustreerd met vele zwart-wit tekeningen, sommigen ervan zijn net iets te klein afgedrukt om de teksten te kunnen lezen. Er is geen index, wel uitgebreide literatuurlijst.

Er is één tekortkoming die ik wil hier wil noemen. Slurink heeft een nogal pessimistisch wereldbeeld en dat komt zeer waarschijnlijk doordat hij zich beperkt tot de klassieke Darwinistische-Dawkinsiaanse evolutiebiologie, en latere toevoegingen  zoals het belang van symbiose in evolutie weglaat. Symbiosis en Lynn Margulis [4] komen niet in het boek voor. Alle planten en dieren (eukaryoten) zijn het bewijs van het belang van symbiosis. De aanwezigheid van het mitochondrion in iedere lichaamscel is daar een onmiskenbaar bewijs van. En bevruchting is hoe dan ook een versmelting van twee cellen afkomstig van niet verwante individuen.
Ook vind ik niet terug het fundamentele inzicht dat tenminste alle zoogdier- en vogel-ouders het levend bewijs zijn van een soort zelfopoffering. Voortplanting en zorg voor nakomelingen gaat in ieder geval uit boven puur zelfbehoud en de strijd om het bestaan. Een egoïstisch individu zou al het voedsel voor zichzelf houden in plaats van te investeren in andere individuen (nakomelingen). Ieder van ons bestaat dankzij 9 maanden ononderbroken en uitputtende zwangerschap [5]. En ieder die wel eens een stelletje koolmezen of merels heeft bezig gezien met het onvermoeibaar aanslepen van voedsel, zal niet gauw uitroepen: Wat een egoïsten! Het komt door hun egoïstische genen! Als je dat laatste zegt, heb je geen woord meer voor ouders die hun kroost verwaarlozen of zich helemaal niet voortplanten. Ook de lange broedperiode bij vogels betekent een conflict tussen honger en de eieren warm houden, dat vrijwel altijd ten gunste van het nageslacht uitvalt. Een ei op zich is een kostbare investering die ten koste gaat van degene die het produceert.

Het begrip competitie speelt ook een belangrijke rol in het klassieke Darwinisme. En dus ook in Slurink's boek. Je kunt niet zeggen dat ouders in competitie zijn met hun jongen. Wel kun je stellen dat jongen in hetzelfde nest in competitie zijn voor voedsel [6]. Je kunt ook niet zeggen dat ouders in competitie zijn met elkaar. Ze werken samen aan een gezamelijk doel. Wel zou je de opoffering van ouders voor jongen kunnen interpreteren als competitie met soortgenoten die ook zichzelf opofferen voor hun jongen. Het ouderpaar dat zichzelf het meest opoffert wint de Darwiniaanse competitie. In de natuur gaan opoffering en samenwerking dus samen met competitie en strijd om het bestaan. Want ondertussen moeten ouders zichzelf ook in leven houden. In de natuur bestaat dus een relatie tussen individuen waarbij één partij alles geeft en de andere alles ontvangt en er bestaat samenwerking. We hoeven dus niet zo vreselijk pessimistisch te zijn over Moedertje Natuur.

Info

http://www.evolutie-filosofie.nl/
http://radboud.academia.edu/PouwelSlurink
http://philpapers.org/profile/19716
https://www.isvw.nl/winkel/aap-zoekt-zin/
https://www.facebook.com/public/Pouwel-Slurink

Declaration of competing interests: ik ken Pouwel Slurink niet persoonlijk, en ik heb het boek (papieren versie) zelf gekocht. Op mijn verzoek ontving ik een doorzoekbare pdf van het boek.

Postscript 7 april 2017

 

Orang oetang uit de dierentuin
van stadhouder Willem V

Het omslag van het boek toont een schilderij dat op dit moment in 'levende lijve' en op ware grootte (!) te bewonderen is in het Dordrecht Museum (in bruikleen). Gegevens van het Mauritshuis hier. Het portret van deze orang oetang is gemaakt toen het dier al was overleden; het arme dier was als jong gevangen genomen en getransporteerd naar Nederland en heeft het maar een paar maanden uitgehouden. Waarschijnlijk gestorven aan heimwee en gebrek aan adequaat voedsel. Een tragische achtergrond van dit fascinerend schilderij.

Noten

1. Het was in deze uitzending: Sywert van Lienden. Er zijn vele redenen tegen het samengaan. 
2. Jan Riemersma schreef een verslag van een God debat: "Rutten bracht daar tegen in dat we in zulke zaken niet zo veel keus hebben: als we niet God kiezen als verklaring voor zulke verschijnselen, wat dan wel? We hebben de keus uit informatie, materie en bewustzijn (dit zijn de drie substanties die wij kennen). Een bewustzijn is toch de enige optie: alleen een bewustzijn kan iets willen en maken!" (15 april 2016)
3. proefschrift: "Why some apes became humans; competition, consciousness  & culture"  (2002)
4. Zie bijvoorbeeld mijn review van haar boek 'Acquiring Genomes. A theory of the origins of species". 
5. Als het gaat om dieren zou je moeders ook slachtoffer kunnen noemen van evolutionaire en fysiologisch processen die in haar lichaam afspelen zoals bevruchting en het groeiende embryo in haar lichaam die zich als een parasiet gedraagt. Er is niets vrijwilligs aan, haar lichaam wordt geëxploiteerd.
6. Hoewel dat meestal niet tot dodelijk taferelen aanleiding geeft omdat het aantal jongen in een nest aangepast is aan de mogelijkheden van de ouders om ze te voeren. [toegevoegd: 19 april]

Zeer kritische bespreking van het nieuwe boek van Frans de Waal in Nature vandaag (14 april 2016)

In Nature vandaag 14 april stond een zeer kritische bespreking van het nieuwe boek van Frans de Waal 'Are we smart enough to know how smart animals are?'. De laatste paragraaf ziet er heel correct uit, maar zodra het tot je doordringt wat de reviewer eigenlijk zegt, is het een vernietigende kritiek op het boek.

Laat ik eerst een samenvatting schrijven van de bespreking. De auteur Joan B. Silk begint met een samenvatting van het boek. Natuurlijke selectie vormt intelligentie in dieren net zoals andere eigenschappen als de vorm van een vleugel. Dit ondermijnt het oude idee dat evolutie gaat van simpel naar complex, van dom naar slim. Eigenschappen die mensen uniek zouden maken zoals cultuur, sociaal leren, plannen, etc. komen ook in dieren voor. Bovendien zijn mensen niet in alle opzichten het slimste dier: de Amerikaanse matkopmees heeft een beter ruimtelijk geheugen dan de mens.
Een tweede consequentie van de opvatting van de Waal is continuïteit van eigenschappen binnen taxonomische groepen van dieren. Als één soort een eigenschap heeft, hebben verwante soorten die ook. Werktuig gebruik bij de mens wordt ook gevonden bij mensapen en apen. Omdat ze een gemeenschappelijke voorouder hebben. Maar continuïteit kan ook ontstaan door convergentie: New Caledonian crows hebben dezelfde cognitieve capaciteiten als capuchin monkeys. Volgens de Waal is continuïteit de standaard positie voor alle zoogdieren en misschien ook wel vogels en andere vertebraten.

De Waal wil (grotendeels terecht) verbieden dat onderzoekers nog steeds menselijke uniekheid claimen. Want ze overwaarderen menselijke cognitieve capaciteiten en onderwaarderen die van dieren.
Maar anthropocentrisme is niet de enige reden waarom onderzoekers graag willen weten waarom de mens anders is dan alle andere dieren. Ze willen weten waarom de mens ontegenzeggelijk de planeet is gaan domineren. Frans de Waal erkent maar één uniek menselijke eigenschap: taal. Maar hij voelt zich gedwongen om het belang van taal voor intelligentie ('cognition') te bagatelliseren. Hij negeert dwingende resultaten die aantonen dat taal belangrijk is voor de ontwikkeling van intelligentie.

Ook negeert de Waal het feit dat evolutie juist verschillen tussen soorten kan genereren. Soorten onderscheiden zich van nauw verwante soorten door nieuwe eigenschappen. De mens en andere apen (!) kunnen rood en groen zien; de meeste zoogdieren kunnen geen rood en groen onderscheiden. Dat is een derived trait (afgeleide eigenschap) waardoor echte discontinuïteiten tussen soorten ontstaan.

Dan volgt de vernietigende laatste paragraaf. Een methode om goed te onthouden. Een beter boek zou zowel de overeenkomsten als de verschillen in cognitieve capaciteiten naar voren gebracht hebben. Een bruikbaarder boek zou ook de onderliggende mechanismes van intelligentie (zoals perceptie) besproken hebben. Een gebalanceerder boek zou niet alle kritiek op de Waal's welwillende interpretatie van diergedrag belachelijk maken. Het boek zou meer geslaagd zijn als het zou uitleggen waarom mensen boeken schrijven over chimpansees en chimpansees geen boeken schrijven over mensen.

Het slot van de bespreking van Joan B. Silk is beleefd en vernietigend tegelijk. Want het zegt niet dat het boek slecht, etc. is, maar dat het beter, bruikbaarder, gebalanceerder kan. Maar door de opeenstapeling van better, useful, balanced, satisfying blijft het boek in maar liefst vier opzichten in gebreke. Optimistischer gezegd: het boek is in 4 opzichten voor verbetering vatbaar. Het enige positieve dat Silk kan uitbrengen is dat het een entertaining verslag van intelligentie bij dieren is. Ondanks dit alles wil ik het boek lezen om zelf te beoordelen en omdat het entertaining is. Ik twijfel of een ebook de juiste keuze is. Wat blijft er over van de illustraties op een Kobo eReader? Heeft iemand de papieren versie gezien?

Joan B. Silk: Evolution: Taxonomies of cognition, Nature 532, 176 (14 April 2016) (gratis)

Frans de Waal: Zijn we slim genoeg om te weten hoe slim dieren zijn?

Frans de Waal (2016)
Zijn we slim genoeg om te weten hoe slim dieren zijn?
Atlas-Contact

Frans de Waal was gisteren 12 april te gast in DWDD ter gelegenheid van de verschijning van zijn nieuwe boek 'Zijn we slim genoeg om te weten hoe slim dieren zijn?'. De ebook versie 'Are We Smart Enough to Know How Smart Animals Are?' verschijnt 25 april. Bekijk het fragment (10 min) vooral vanwege de kostelijke filmpjes: de bonobo die een zware steen oppakt en meeneemt naar een plek waar ze er noten mee kan kraken, de octopus die met een kokosnoot aan de slag gaat, de olifant die slaagt voor de 'spiegeltest' waar een hond en kat falen, en een grandioos filmpje waar een chimpansee een drone met een stok uit de lucht slaat! Geweldig om te zien!

merel vrouwtje met karakteristieke keelband en wenkbrauw
in bloeiende krentenboom
©Gert Korthof

Dit alles in het kader: dieren zijn intelligenter dan je denkt. In dat verband een treffende observatie in onze eigen tuin. We hebben de gewoonte om 's ochtends bij het ontbijt ons merelpaartje 6 rozijnen te geven. Het mannetje was vanochtend niet in zicht, het vrouwtje wel. Toch de 6 rozijnen neergelegd. Maar in plaats van dat het vrouwtje haar 3 rozijnen pakt zoals gebruikelijk, vliegt ze enigzins opgewonden naar een hoek van de tuin. Dat is vreemd. Ze maakt een paar alarm-achtige roepjes. Toen bleek dat het mannetje toch in de buurt zat, hij hoorde haar, en kwam op de rozijnen af tegelijk met het vrouwtje. Dit is zeer frappant gedrag van het vrouwtje. Het lijkt op vrijwillig delen van voedsel. Tot nu toe at ze de rozijnen gewoon op, desnoods alle 6 als het mannetje niet in de buurt was. Het lijkt er dus op dat ze haar man waarschuwde dat er rozijnen lagen omdat ze wist dat hij in de buurt was. Dus geen egoïsme, maar het delen van voedsel met haar man. Zoiets hadden we nog niet eerder gezien. Ben benieuwd of we het omgekeerde nog te zien krijgen: mannetje waarschuwt vrouwtje. Ik heb mijn twijfels...

Wim Brands overleden

Wim Brands 1959 - 2016

Vandaag werd bekend gemaakt dat Wim Brands is overleden. Ik keek altijd in de tv-gids welke schrijvers hij te gast had in zijn boekenprogramma op de zondagochtend. 

Vele voor mij interessante auteurs, meestal wetenschappers en filosofen, mochten bij hem aan tafel zitten: Hans Achterhuis, Erno Eskens, Maarten t Hart, Guus Kuijer, Hanna Bervoets, Joris Luyendijk, Roman Krznaric, Louise Fresco, Menno Schilthuizen, Diederik Stapel, Jelle Reumer, Tijs Goldschmidt, Hugo Brandt Corstius, Bert Keizer, Douwe Draaisma, Dimitri Verhulst, Rene Gudde, Peter Westbroek, Frans de Waal, Rob Bijlsma, Salomon Kroonenberg, Joop Goudsblom en misschien mis ik er nog een paar [1],[2],[3]. Met deze lijst doe ik de veelzijdige interesse van Brands geen recht. Hij was op zijn minst even sterk geïnteresseerd in fictie als non-fictie. Dat dit in één persoon verenigd was, is eigenlijk best bijzonder. En dat maakte zijn programma tot een succes.

Zijn typische persoonlijke manier van vragen stellen, altijd geïnteresseerd in de auteur en het onderwerp, altijd onderbroken met korte persoonlijke anekdotes uit zijn eigen leven, komt zeer goed tot zijn recht in het fraaie fragment waarin hij kort verteld over het boek van Frans de Waal: De Bonobo en de Tien Geboden: Moraal is ouder dan de mens. Brands interviewde Frans de Waal in 2009 over zijn boek Een tijd voor Empathie.

Ik hoop dat de VPRO iemand vindt die het boekenprogramma kan voortzetten. We kunnen niet zonder. Maar zal er iemand zijn die Brands echt kan vervangen?
Ik zal hem missen op de zondagochtend.
Voor aanstaande zondag is een uitzending aangekondigd met Jan Fabre als gast. Ik heb geen idee of de uitzendingen life waren of dagen van te voren opgenomen, maar ik vrees dat deze niet door zal gaan.

Mijn blog naar aanleiding van de uitzending op zondag 2 Nov 2014:
Drie eeuwen Darwinistische propaganda. Roman Krznaric te gast bij Wim Brands

Noten

1. Inderdaad, ik was Wouter Oudemans (Plantaardig-Vegetatieve filosofie) vergeten. Ook een belangrijk boek (zag ik gisteravond nog in de boekhandel liggen).En dan waren er nog twee Belgen die een boek over moraal geschreven hadden (?) moet ik opzoeken. [6 april]
2. Nota bene: ik ben Carel van Schaik vergeten: Oerboek. Dat boek heb ik notabene aangeschaft naar aanleiding van zijn optreden in Wim Brands boekenpgramma! [8 april] Op dit moment wordt er druk gediscussieerd over dat boek op mijn blog.
3. Paul Cliteur over zijn boek Moreel Esperanto , 11 feb 2007 [17 apr toegevoegd]

Hamsterende bosmuis met witte voetjes

bosmuis (2 april 2016)
SonyA580. f/6,3 1/320 sec ISO 800. lens 18-200
uit de hand gefotografeerd op 2 m afstand

Nu weten we waarom de restjes vogelvoer (met name havermout) iedere dag tot op het laatste stukje geheel verdwenen zijn: een hamsterende bosmuis. Ik heb hem op heterdaad betrapt nadat ik wat pitjes van het brood in de tuin had gegooid. Hij verdween steeds met een pitje in de hoek van de tuin. Zo ongeveer waar ik een afgedankt mezennestkastje had neergelegd. Voor wie het hebben wil. Hij liet zich fotograferen als je stil blijft zitten. Maar hij liep wel razendsnel heen en weer. Dus: veel opnames maken en de mislukte weggooien. Signalement: witte voetjes en een afgebroken –want veel te korte– staart.

Vanzelfsprekend beschouw ik muizen niet als 'ongedierte'. Integendeel! Het is geen muizenplaag en ik heb er geen last van. Het is een voorrecht om dit diertje in je tuin te mogen herbergen, te observeren en te fotograferen.

Dit is waarschijnlijk niet dezelfde bosmuis waarover die ik op 29 juni 2012 blogde. Volgens wiki worden bosmuizen in het wild maximaal 20 maanden oud.

Parende citroenvlinders

parende citroenvlinders in klimop (01-04-16)
(ze hangen ondersteboven)
vergelijk de aders van de vlinder en de nerven van het blad!

Vrijdag 1 april liepen de temperaturen op naar maar liefst 17 graden. De eerste citroenvlinder (Gonepteryx rhamni) die ik dit jaar zag, werd gelijk gevolgd door een tweede. En het was raak. Er werd na het eerste contact zonder enige aarzeling gepaard. Dat duurde zeker een kwartier, dus tijd genoeg om statief en fototoestel van zolder te halen. En ze blijven gedurende de paring netjes stilzitten. Ideaal. Citroenvlinders hebben steeds een voorkeur voor de bonte klimop. En geef ze eens ongelijk. Stap een meter achteruit en je ziet ze niet meer.

wie ze ziet mag het zeggen.
ze staan er echt op!

Er valt niets van eten te vinden in de klimop, dus het zal toch echt de schutkleur zijn. Best knap om te weten waar je veilig kunt zitten, als je niet in de spiegel kunt kijken om te weten hoe je er zelf uitziet. Maar: ze moeten wel weten hoe een soortgenoot er uit ziet om te kunnen paren. Maar daar zijn misschien andere kenmerken bij betrokken zoals geurstoffen. Andere verklaring: aangeboren voorkeur voor omgevingen die ze een schutkleur oplevert. Zelfs de aders van vleugel lijken op de nerven van een lichtgekleurd klimopblad. Het lijkt een evolutionaire aanpassing.

Overigens las ik dat de soort overwintert als vlinder in struikgewas, dichte graspollen of klimop. De citroenvlinder is een taaie: die gaat gewoon ergens aan een blad of een takje hangen en kan zelfs overleven als de temperatuur onder nul komt. Tijdens de eerste zonnige lentedag komen de vlinders die overwinterd hebben weer tevoorschijn. Geen wonder dat ik hem op de eerste zonnige dag van de lente zag.

Een belangrijke fout in het boek God bewijzen van Rik Paas en Stefan Peels

Rik Peels, Stefan Paas
God bewijzen.
 2e druk 2013

"God kan het martelen van kinderen niet goed vinden: dat zou in strijd zijn met zijn aard, net zoals liegen in strijd is met zijn aard."
(p31/102; 'God en het Eutyphro-dilemma', 4.1: 'Moraal is een groot probleem voor ongeloof'; hoofdstuk 4: 'Leven zonder geloof in God', boek: 'God bewijzen')

Maar: God liet zijn eigen Zoon kruisigen: is dat geen kindermishandeling? Is dat niet het martelen van je eigen kind? Het is niet een snelle pijnloze dood zoals de guillotine. Kruisiging is bedoeld als langzame dood met zoveel mogelijk lijden. God heeft dus in strijd gehandeld met zijn aard. Aangezien Paas en Peels met het geciteerde argument het Euthyphro-dilemma onschadelijk wilden maken, moet hun poging als mislukt beschouwd worden.

Als Jezus dood door kruisiging tot de kern van het Christendom behoort, hebben Paas en Peels de kern van het christelijk geloof over het hoofd gezien in een overijverige poging het Euthyphro-dilemma te ontzenuwen.

Ik had dit al enige tijd als draft post liggen, maar was er nooit toe gekomen om het te publiceren. Pasen lijkt mij het juiste moment om het te publiceren.

Noten

1. Ik vrees dat Paas en Peels zich hier heel makkelijk uit kunnen redden door iets te zeggen in de trant van: "Jezus was geen kind maar volwassene, en God mag volwassenen martelen" en/of: "kruisigen is geen martelen, maar bewust gekozen lijden voor een hoger doel" of andere bewoordingen die alleen theologen kunnen bedenken.
2. Paas en Peels citeren Guus Kuijer die "in zijn gereformeerde jeugd al met weerzin was vervuld tegen het kleine rotgodje dat hem door dominees werd aangepraat, die liefdevolle en barmhartige God in zijn zoon laat doodmartelen." Ik kan daar aan toevoegen: God is medeplichtig aan moord op zijn eigen zoon, en in Gods eigen Tien Geboden staat: "Gij Zult Niet Doden"! (6e gebod).
3. Citaat uit hun boek: "Het martelen van kinderen wekt bij ons, althans bij de meesten van ons, een pure, instinctieve afkeer op."
4. Jan Riemersma heeft enthousiast geblogd over Paas en Peels: zaterdag 12 oktober 2013. Daarna zijn kritische besprekingen gevolgd. Ook Taede Smedes heeft positief geblogd over Paas en Peels: "Het boek behoort tot de beste populariserende godsdienstwijsgerige werken die in Nederland ooit zijn gepubliceerd". ( 14 november 2013)
5. wikipedia: Euthyphro dilemma
6. "But there is a far more profound brutal fact at the heart of Christianity: crucifixion. Crucifixion is a method of deliberately slow and painful execution in which the condemned person is tied or nailed to a large wooden cross and left to hang until dead."(wiki).
   For Christians, the crucifixion of Jesus is not a tragedy and immoral thing, but a good thing. Furthermore, it is planned by God. If you believe in a God who uses extreme cruel means to achieve an end, how can that escape having a brutalizing effect on the believer?" hier

Vorige blogs over dit onderwerp

• Fundering van de moraal bij Paas en Peels is een anachronisme 17 maart 2014 
• Het probleem van het kwaad bij Rik Peels en Stefan Paas 3 maart 2014

Een paradoxale filosofische vraag van de laatste Downer

De Laatste Downer. [1] EO tv ©EO/Volkskrant

Sjoerd, een Downer, vraagt aan zijn moeder:

"Als je wist dat ik het syndroom van Down had in je buik, had je mij weg laten halen?"

Dit is een pijnlijke vraag. Pijnlijk, want als moeder ja zegt betekent dat zoiets als: ik wilde je niet hebben, je bent het niet waard te leven, het was beter dat je er niet was geweest.
De moeder wist het niet, ze kon geen antwoord geven.

Volgens mij is het enig juiste antwoord: 

"Ik had jou niet weg kunnen laten halen, want jij, zoals je nu bent, was er toen nog niet. Er was een embryo/foetus zonder naam, waarvan niemand wist wat voor een persoon het zou worden of hoe ernstig de handicap zou zijn [2]. Het was zeker niet een persoon die vragen kon stellen. Het was een individu zonder taal. Het was geen persoon die wist dat hij/zij in de buik van een moeder zat en ook maar iets af wist van wat er zich allemaal in de buitenwereld afspeelde. Of wist dat hij/zij een vader had, of van zichzelf wist dat het een jongen of meisje was. Het was geen individu die 'ik' kon zeggen. Het was geen persoon met zelfbewustzijn. Met andere woorden: het was niet Sjoerd. Abortus zou een daad tegen een foetus zijn geweest. Abortus had nooit een daad tegen Sjoerd kunnen zijn." Per definitie.

Als dat allemaal te moeilijk is, had de moeder simpel kunnen antwoorden:

"Het was niet jij, het was een foetus."

Dit antwoord zou hem zeker op weg geholpen hebben. Want de vraag is 'fout'. Zijn moeder had dat moeten uitleggen.

Het filosofische aspect

Volgens mij is de vraag een filosofische paradox. Het Down-kind kan die vraag stellen, omdat hij bestaat. Als de foetus geaborteerd zou zijn, dan was er geen kind geweest dat die vraag had kunnen stellen.

Deze vraag is volgens mij één van een familie van "Wat als" vragen (counter-factuals) waartoe ook behoren:

1. wat als mijn vader en moeder elkaar niet ontmoet hadden?
2. wat als ik ontstaan zou zijn uit een andere zaadcel/eicel van mijn vader/moeder, zou ik dan nog dezelfde persoon zijn?
3. is het erg voor alle potentieel duizenden kinderen die mijn vader had kunnen verwekken om niet geboren te zijn?
4. is het beter te bestaan dan niet te bestaan?
5. is het beter geboren te worden dan niet geboren te worden?
   

Het belangrijkste in eerste instantie: is de vraag van Sjoerd aan zijn moeder een correcte, betekenisvolle vraag of is het een filosofische paradox?

Postscript

Ik heb filosoof Pouwel Slurink om commentaar gevraagd. Zijn commentaar per email:

"Deel van het antwoord van de moeder kan ook zijn: ik was toen iemand anders dan ik nu ben en ik kon toen nog niet weten wat ik nu voor je voel. Of zoiets. Volgens mij behandel je het probleem heel adequaat. Ik heb er weinig aan toe te voegen. Er zijn inderdaad genoeg filosofen die bezig zijn met abstracte zaken als counterfactuals, maar ik behoor niet tot hen. Wel denk ik dat je voorbeelden goed laten zien hoe toevallig het menselijk bestaan is."

Ik ben zijn boek Aap zoekt zin aan het lezen.

Postscript

24 maart 2016
In de tweede uitzending zien we een zeer ernstige vorm van Down (kindje kan niets zelfstandig, zelfs niet eten, lopen, staan of zitten, laat staan praten).
Tevens haalt men een berekening aan uit NRC next: En kind met Down kost 1 tot 2 miljoen euro 6 okt 2015. Dat betekent levenslange verzorging (vooral medische kosten).

Noten

1. De laatste Downer EO 16 maart 2016
2. Het syndroom van Down bestaat in verschillende gradaties. Van alle Down personen heeft 20% een geringe verstandelijke beperking (waartoe Sjoerd waarschijnlijk behoort); 40% matige; 30% ernstig en 10% zeer ernstige handicap. Info: uit de EO uitzending.
    

Vorige blogs over dit onderwerp:

Er worden in Nederland geen kinderen met Down geaborteerd 7 maart 2016