Variaties op het thema Tree of Life

Natuurgebied vrij toegankelijk, maar met 6 verboden

Tijdens mijn voorjaarsvakantie kwam ik een aardige variatie tegen op het thema Tree of Life, waarover ik eerder blogde (Heeft Wallace een Tree of Life getekend?). De bosbeheerder had een aantal verbodsborden ('Verboden voor honden', etc) opgehangen in een geschematiseerde boom. Ik heb het nergens anders gezien. Een creatief gebruik van het Tree of Life concept door een lokale boswachter!

Bij toeval vond ik de volgende illustratie: 

Tree of Jesse (wikipedia)

 

Het idee om een boom te gebruiken als symbool voor iets anders is al heel oud. De Boom van Jesse is een bijbelse benaming voor de nakomelingen van Isaï ofwel Jesse waartoe ook Jezus van Nazaret behoort. Vanaf de elfde eeuw werden er in verscheidene variaties afbeeldingen gemaakt van deze stamboom. (Zou het woordje 'boom' in 'stamboom' toeval zijn? Engels: 'family tree'). In het wiki artikel Tree of Jesse staan er meerdere varianten van. Er zijn ook ladder-achtige bomen zonder vertakkingen, maar de interessantste zijn bomen met echte vertakkingen. Die lijken nog het meeste op de evolutionaire Tree of Life.
Het leuke is dat het zowel in de Tree of Jesse als in de evolutionaire Tree of Life om een afstammingslijn, ofwel: genealogie, gaat. Dus, ongeveer 800 jaar vóórdat Darwin en Wallace (en nog anderen!) met afbeeldingen kwamen van de Tree of Life, hadden christelijke kunstenaars al bedacht dat je afstamming met een stam-boom kunt weergeven. 

Jammer dat Darwin de Tree of Jesse niet kende. Als hij die in zijn On The Origin of Species had opgenomen, was het idee van de gemeenschappelijke afstamming van al het leven misschien wel iets makkelijker verteerbaar geweest voor het 19e eeuwse christelijke Engeland.

Het recente boek 'Trees of Life. A visual history of Evolution' van Theodore Pietsch (2012) geeft een overzicht van Trees of Life afbeeldingen in de biologie (systematiek, evolutie). Voor zover ik kan nagaan komt de Tree of Jesse er niet in voor. 
Zojuist kreeg ik van hem een foto van het portret van Alfred Russel Wallace zoals het nu hangt in Natural History Museum Londen, niet ver van het standbeeld van Charles Darwin:

Alfred Russel Wallace
Natural History Museum Londen
©T. Pietsch

Deze stamboom kwam ik tegen in een BBC documentaire over het leven van J. S. Bach (1685-1750):

Family Tree J.S. Bach ©Bach-Archiv Leipzig

 

De 15-jarige J.S. Bach was zeer geinteresseerd in de stamboom van de familie Bach.

detail. J.S. Bach (nr 26) ©Bach-Archiv Leipzig

Het idee om een familiestamboom als boom op te zetten berust waarschijnlijk op een oudere traditie. Zie: 'Tree of Jesse' hierboven. Zou deze traditie ook biologen hebben geïnspireerd om de afstamming van al het leven als een family tree voor te stellen???

Voorjaarsvakantie

merel in bloeiende krentenboom 27 april 2013

Alfred Russel Wallace krijgt ereplaats naast Charles Darwin in National History Museum London

Portret Wallace'naast' standbeeld Charles Darwin

In de BBC documentaire 'Bill Baily's jungle hero' deel 2, die gisteravond 28 april 2013 werd uitgezonden, waren opnames te zien van de onthulling van een portret van Alfred Russel Wallace, de medeontdekker van evolutie, in het Natural History Museum te Londen [1,2]. 

Het portret werd onthuld door Bill Baily, de presentator van de documentaire en erelid van het Wallace Fund, in aanwezigheid van genodigden waaronder familie van Wallace. Het portret hangt in de centrale hal in de buurt van het standbeeld van Charles Darwin (links op de foto). Het was de bedoeling dat er een standbeeld van Wallace zou komen, maar er waren nog niet genoeg fondsen binnen gehaald.

Alfred Russel Wallace (Scientific American [2])

Het portret van Alfred Russel Wallace

presentator Bill Baily

Verder bleek uit deel 2 van Bill Baily's jungle hero dat de documentairemakers de 'Tree of Life' (zie vorig blog) zelf in elkaar gezet hebben ter illustratie van het idee Tree of Life. Dat idee was wel aanwezig bij Wallace. De afbeelding van de boom bleek zonder vogels ook voor te komen. Deze werd gewoon als achtergrond gebruikt voor de animatie. De eventuele originele afbeelding van een Tree of Life van Wallace zou in theorie in de publicaties van Wallace kunnen staan, maar deze werd niet getoond in de uitzending. Dus vooralsnog bestaat die alleen in de documentaire en is niet door Wallace zelf gemaakt. Het was wel zo correct geweest als de makers dat er bij gezegd hadden.

Het belang van Wallace is dat hij laat zien hoe onafhankelijk van Darwin gedachten over de oorsprong der soorten zich stap voor stap ontwikkelden tot een volwaardige theorie. De evolutietheorie wordt traditioneel Darwinisme genoemd, maar werd dus door twee personen onafhankelijk van elkaar ontwikkeld. Je mag dus met grote zekerheid concluderen dat als Darwin er niet geweest was, de evolutietheorie er toch zou zijn. De feiten zelf gaven aanleiding tot de theorie. 

Het is dit jaar 100 jaar geleden dat Alfred Russel Wallace stierf. 

Hier is de Wallace100 pagina van het Natural History Museum Londen (de onthulling van het portret is niet te vinden!).

Postscript 

2 mei

Professor T. W. Pietsch, de auteur van Trees of Life: A Visual History of Evolution,  mailde mij dat volgens een stafmedewerkster van het Natural History Museum London, Lisa Di Tommaso, de Tree of Life die in de BBC documentaire te zien was, niet van Wallace afkomstig is, maar een fantasievolle creatie van de documentaire makers. Wat het meest in de buurt komt van een Tree of Life in de geschriften van Wallace is een schema met vertakkingen dat de verwantschappen van verschillende groepen vogels aangeeft:

Diagram of the affinities  of Fissirostres, uit:
A. R. Wallace, Attempts at a Natural Arrangement of Birds,
The Annals and Magazine of Natural History, Sept 1856

 

Dit wordt ook wel een 'unrooted tree' genoemd: er is geen stam van de boom, dus geen 'oervogel' waar de huidige vogels van af stammen. Dit schema is als een voorloper van een Tree of Life te beschouwen. Het is nog geen echte evolutionaire stamboom. En zeker geen stamboom van al het leven. Let op het jaartal 1856. Dat is 3 jaar vóór de Origin of Species van Darwin!
NB: Darwin heeft zich niet aan dit soort Trees of Life gewaagd. In The Origin of Species (1859) staat als enige illustratie een zeer abstract schema zonder namen van soorten. 

Mijn conclusie: de BBC documentaire had erbij moeten zeggen dat de fraaie Tree of Life die ze toonden niet van Wallace was, maar hoogstens door Wallace gemaakt had kunnen worden (of zoiets). De motivatie was misschien om te laten zien dat Wallace niet onderdeed voor Darwin. Maar vervalsen helpt daar niet bij. De geschriften van Wallace op zich zijn interessant genoeg.



Postscript 

15 mei

Professor T. W. Pietsch, de auteur van Trees of Life: A Visual History of Evolution, mailde mij de volgende opname van het portret van Wallace [3]:

Alfred Russel Wallace
Natural History Museum Londen
©T. Pietsch

Noten

1. Volgens dit artikel Alfred Russel Wallace, the forgotten man of evolution, gets his moment, in de Guardian van 20 Jan 2013, is het portret op 24 januari onthuld. (toegevoegd 1 mei)
2. Scientific American, Letters of Alfred Russel Wallace Go Online 24 Jan 2013  
3. De blauwe kleurzweem van de museumverlichting heb ik uitgefilterd.

Vorige blogs:

Heeft Wallace een Tree of Life getekend?
Het lied van de dodo: groots en meeslepend, gastbijdrage Andantinaa, 31 Aug 2009 (gaat over eilandbewoners en ook over het leven van Wallace)