Infanticide bij ooievaars: moeder-kind empathie ingewikkelder dan gedacht

de volgende beelden zijn niet prettig om naar te kijken:

1. moeder (?) ooievaar pakt zwakste jong ...

2. ... hardhandig bij de nek ...

3. ... en werkt het arme diertje het nest uit

In het VARA Vroege Vogels programma waren beelden te zien van een ooievaar (vader of moeder, want je ziet het verschil niet aan het verenkleed [1]) die het kleinste en zwakste van de drie kuikens hardhandig het nest uitwerkt ("de volgende beelden zijn niet prettig om naar te kijken"). Half dood valt het kuiken neer beneden. En zo'n nest staat op een hoge paal. Het jong is ten dode opgeschreven. 'De natuur is wreed'. Daarna gaat vader of moeder ooievaar weer liefdevol op de resterende twee jongen zitten.

Dit zijn unieke opnames die mogelijk waren doordat er continu een webcam op het nest gericht stond. Zo'n voorval is niet te voorspellen. Je kunt er niet op gaan zitten wachten. Een toevalstreffer.

De verklaring die het programma er bij geeft is: het was de koudste meimaand van de eeuw. Te weinig voedsel en zo hebben de overgebleven kuikens meer kans om te overleven. Klinkt aannemelijk, zou waar kunnen zijn.

Maar het betekent wel dat vader of moeder ooievaar zijn/haar empathie voor het jong ('eigen vlees-en-bloed'), eventjes moet onderdrukken! Dat is nogal wat. Het lijkt allemaal zo routinematig te gaan. Alsof het een vast onderdeel is van het gedragsrepertoire van de soort. Dus niet iets pathologisch. Het leek ook wel dat de ouder het jong wurgde met zijn snavel.

Tot zover ouder-kind empathie. Empathie is geen automatische reflex. Empathie is conditioneel. Empathie wordt kennelijk versterkt of verzwakt door de omstandigheden.

Dit geval van infanticide door een ouder maakt de stelling dat empathie gebaseerd is op de moeder-kind relatie op zijn minst een stuk complexer. Infanticide komt niet voor in de index van het boek The Bonobo and the Atheist van Frans de Waal.

David Attenborough had ook een geval infanticide bij een zeldzame (moeras)vogel op film vastgelegd. Ook van een zwakker jong? (moet ik opzoeken).

Rob Bijlsma vertelde in VPRO boekenprogramma een geval van 'broedermoord' bij roofvogeljongen in het nest. Als iemand de passage in zijn boek Mijn Roofvogels weet, dan hoor ik het graag.

Noten

1. Later heb ik gezien dat de vogel met de zwarte ring om de poot volgens de vogelbescherming de moeder is. Dus het is de moeder die het kind doodt. Heftig hoor!

 

Bronnen

Beleef de lente Ooievaar. 22 mei 2013 Nare beelden: kuiken het nest uit.
infanticide (wikipedia)
Zoek ook op: avian siblicide
Sarah Blaffer Hrdy (1999) Mother Nature . (magistraal boek. Infanticide kan onderdeel zijn van een maternale voortplantings strategie)
Goudvink laat zich vrij makkelijk fotograferen. Seksuele dimorfie.  15 maart 2013 (ooievaar is een voorbeeld van een soort waarvan beide geslachten een identiek verenkleed hebben)
'Monster' bird reveals dark side 9 January 2013 BBC serie Arika waarin een schoenbekooievaarjong en jonger jong het nest uit jaagt en daarmee de dood in jaagt.  (toevallig ook een soort ooievaar!)

Postscript 

13 juni
Zie ook: Levensbeëindiging bij pasgeborenen Nieuwsuur 12 juni:
Artsenfederatie KNMG heeft een standpunt naar buiten gebracht over wanneer een arts het leven van een pasgeborene mag beëindigen.

Nederlandse editie NewScientist verschenen

Eerste Nederlandse editie NewScientist juni 2013

Het eerste nummer van de Nederlandse NewScientist is verschenen. De Engelse New Scientist staat al tientallen jaren bekend als een aantrekkelijk uitgegeven en zeer leesbaar populair-wetenschappelijk tijdschrift. 

De Nederlandse uitgave verschijnt maandelijks, niet wekelijks zoals het Engelse origineel. Het is dus niet zomaar een 1-op-1 vertaling. Het is een keuze uit het beste of leukste (neem ik aan) wat er de afgelopen maand in NS is verschenen, aangevuld met eigen artikelen. Het nieuwe blad is tevens de opvolger van Natuur en Techniek (NWT). Het blad is nog steeds behoorlijk dik (98 paginas), en er staan nauwelijks advertenties in, in ieder geval niet tussen de artikelen door, en is op wat zwaarder papier gedrukt. Probeer het introductienummer voor de introductieprijs. Waarom zelfs slimme mensen domme dingen doen, is in dat geval niet op U van toepassing. Of misschien toch wel.

De artikelen uit de NewScientist zijn wetenschappelijk verantwoord maar er wordt vaak een controversiele draai aangegeven zodat ze vaak tegen, op of zelfs over het randje van sensatie aanzitten. Zo herinner ik mij nog een nummer uit 2009 met het sensationele, misleidende opschrift Darwin Was Wrong . Ik heb er over geblogd op 23 jan 2009: New Scientist: Darwin Was Wrong!

In dit nummer een spannend verhaal over zombies in het dierenrijk (misschien ook bij mensen) veroorzaakt door parasieten. De parasiet neemt het gedrag van (meestal) insecten over op een manier die voordelig is voor de parasiet maar nadelig voor het slachtoffer. Dit blijkt een succesvolle strategie te zijn. Ik vraag mij af hoe het zit met natuurlijke selectie die hier in het nadeel werkt van het slachtoffer die zich immers niet meer kan voortplanten. Een wapenwedloop? Uit het feit dat er nog steeds slachtoffers bestaan kun je concluderen dat de soort nog niet is uitgeroeid door de parasieten. Is natuurlijke selectie niet krachtig genoeg om deze ellende te verhinderen? Of is dit juist natuurlijke selectie in actie? Verwarrend. Vreemd. Bizar. Het zombie artikel is ook bijzonder nuttig voor mensen die geloven in de vrije wil. Hoe dan ook: dit soort artikelen zet het brein tot denken aan. Vrijwilig of niet...

24 januari 2009

Vorige blogs

Nederlandstalige uitgave van Scientific American 2 maart 2009

Debat tussen Cor Zonneveld en Joris van Rossum in Felix Merites

Joris van Rossum (source)

Een korte impressie door Gerdien de Jong

De avond was niet de moeite waard omdat Joris van Rossum een vol uur mocht praten voor de pauze, en na de pauze Cor Zonneveld en Joris van Rossum om de beurt mochten antwoorden op vragen van een moderator. Cor Zonneveld kreeg niet veel gelegenheid om iets in te brengen.

Het was een filosofencafe, en de interviewer liet Joris van Rossum zijn verhaal vertellen zonder 1 kritische vraag. Van Rossum heeft veel tijd genomen om over replicators en adaptatie te praten. Hij zei letterlijk dat het ging om selectie op het niveau van het gen, dus het verschil tussen 'selectie op het niveau van het gen' en Dawkins's 'het gen als eenheid van selectie' is nog steeds niet tot hem doorgedrongen. Joris van Rossum wist niet dat cellen ook een niveau van selectie zijn, zodat hij hfst 11 van Ridley 2004 Evolution inderdaad niet gelezen heeft. Verder denkt hij dat Darwin's theorie seksuele voortplanting veronderstelt, omdat Darwin het nooit over aseksuelen heeft. Dat seksuele voortplanting niet te maken heeft met de structuur van de Darwin's betoog weet Van Rossum niet. Ik vroeg daarnaar bij de gelegenheid tot vragen, maar op de opmerking dat zijn omschrijving van Darwin's theorie geen seksuele voortplanting inhield zei Joris van Rossum dat hij de vraag niet begreep. Toen werd ik boos.

Cor Zonneveld haalde Van Rossum zachtjes onderuit op twee punten. Joris van Rossum had gezegd: "Ik geloof in aanpassing; ik geloof in evolutie". Cor Zonneveld begon met op te merken dat hij in veel dingen niet geloofde, zoals aanpassing en evolutie. Verder vroeg Cor Zonneveld aan de zaal of iedereen een beest in gedachten wou nemen; en vroeg bij vinger opsteken welk: hond, kat, goudvis, hartspons. Na hond en kat had hij de meeste van de omstreeks 75 mensen wel gehad. Dit ter demonstratie van onze gefixeerdheid op zoogdieren. Daarna maakte hij het punt dat voor zoogdieren seks en voortplanting weliswaar samenvallen, maar dat dat over het geheel van de organismen in het geheel niet het geval is. Ook een anti Van Rossum punt, aangezien die niet beter weet dan dat seks en voortplanting samenvallen [*]. Daar bleef het ongeveer bij. Ik betwijfel dat het bij het gehoor doorgekomen is dat het feit dat seks en voortplanting twee verschillende zaken zijn Joris van Rossum ondermijnt [*].

De moderator vroeg veel te veel over creationisme, een topic dat helemaal niet aan de orde was. Maar niets over ID, terwijl het toch de ID overtuiging van de promotoren was die tot deze promotie geleid heeft.


Debat tussen Cor Zonneveld en Joris van Rossum Felix Merites Amsterdam.

Het moet 'harpspons' niet 'hartspons' geweest zijn trouwens, wat CZ zei.
http://www.dailymail.co.uk/sciencetech/article-2228640/Extraordinary-harp-shaped-carnivorous-sponge-discovered-living-Pacific-Ocean-floor.html
via Wikipedia.

[*] 19:37 correctie: 2x  'Cor Zonneveld' vervangen door 'Joris van Rossum'.