Christelijke maatstaven voor menselijkheid sluiten menselijk embryo uit

Op de website God and Science staat een artikel "The Human Difference: How Humans are Unique Compared to All Other Animals". Mensen en alleen mensen zijn geschapen in 'het beeld van God' ('in the image of God') [7]. Dieren zijn wel door God geschapen, maar niet in Zijn beeld [5]. Mensen hebben eigenschappen die dieren niet hebben:

1. Creativity (creativiteit)
2. Consciousness (bewustzijn)
3. Personality (personaliteit)
4. Abstract thinking (abstract denken)
5. Body, soul, spirit (lichaam, ziel, geest)
6. Moral judgments (moraal)
7. Social skills and learning (sociale vaardigheden en leervermogen)

Zijn dat goddelijke eigenschappen? In een leerzame tabel leren we hoe de Schepper lichaam, ziel en geest over zijn schepping verdeeld heeft:

Creature:	Examples:
Body only	Lower life forms, including reptiles, amphibians, fish, and invertebrates
Body and soul	From the Hebrew nephesh, or soulish creatures, including birds and mammals
Body, soul and spirit	Humans and angels [8]

Het artikel concludeert:

"In conclusion, it seems likely that "in the image of God" refers to the characteristics of the human spirit and the ability to make moral judgments - things that are not found in any animal species, even those to whom we are said to be closely related."

Het gaat me hier ook niet om de vraag of het wetenschappelijk houdbaar is dat de mens in 7 (of 6, of 8) eigenschappen verschilt van alle dieren, of welke eigenschappen dat precies zijn (taal, intelligentie, gereedschapsgebruik, opponeerbare duim, empathie, etc. ontbreken). Ook niet of het hele idee van unieke eigenschappen wel zinnig is, aangezien ieder dier of plant unieke eigenschappen heeft [1]. Ook niet of een ruim 2000 jaar oud boek (de Bijbel) een stevige basis biedt voor deze mening, maar het gaat me om een logische consequentie van dit standpunt. En die consequentie is: 

embryo's hebben geen creativiteit, bewustzijn, personaliteit, abstract denken, ziel, geest, moraal, sociale vaardigheden en leervermogen. 

of een variatie op de woorden van de auteur:

"...to make moral judgments - things that are not found in any animal species and embryo's, babies and children."

Zeker een embryo jonger dan 24 weken en al helemaal niet een ééncellig embryo (de bevruchte eicel) [4]. Als je die zeven criteria serieus zou nemen, en je redeneert consequent, dan moet je concluderen dat een menselijk embryo géén mens is. Zelfs een zwangere vrouw zou hier niets tegenin kunnen brengen.

Er zijn grofweg twee mogelijkheden om aan deze conclusie te ontsnappen:
1) het menselijk embryo upgraden: claimen dat de criteria waarmee de mens zich onderscheidt van het dier niet actueel maar in potentie van toepassing zijn op het menselijk embryo
2) de mens downgraden tot eigenschappen die een volwassen mens en een menselijk embryo gemeenschappelijk hebben.

De eerste oplossing maakt in feite een uitzondering voor menselijke embryo's en berust niet op de eigenschappen die een menselijk embryo actueel in een bepaald ontwikkelingsstadium heeft. Het menselijk embryo krijgt a.h.w. volwassen eigenschappen. Dit heet special pleading. De mens is een speciaal geval. Dat heeft de mens zo bepaald. Dan gelden die 7 uniek menselijke eigenschappen waarin de mens zich onderscheidt van het dier alleen potentieel. Hetzelfde geldt voor baby's of kinderen. Je kunt niet zeggen dat baby's een moreel oordeel kunnen vellen, of abstract kunnen denken, of sociale vaardigheden bezitten [2].

Bij de tweede oplossing blijft er niets over van die zeven uniek-menselijke eigenschappen, want die heeft een embryo niet. Evenmin baby's en kinderen. Evenmin vele volwassenen. Het gemeenschappelijke van embryo en volwassene dat je overhoudt is hun DNA. Hoe vroeger het menselijke ontwikkelingsstadium, hoe minder van die zeven eigenschappen het stadium bezit. Dat is inherent dan ontwikkeling.

Het dilemma is dus: óf je maakt van een embryo een mens, of je maakt van een mens een embryo. Beide oplossingen hebben onoverkomelijke problemen.

Als je onbevooroordeeld en consequent denkt en je accepteert criteria zoals bovenstaande zeven kenmerken, dan moet je concluderen dat menselijke embryo's op zich géén van deze zeven kenmerken bezitten. En dus dat menselijke embryo's zich niet wat betreft deze unieke kenmerken onderscheiden van dieren. Menselijke embryo's missen die unieke eigenschappen die een mens tot mens zouden maken. Logisch gevolg: ze hebben meer gemeen met dieren dan met mensen [3]. Het zijn zoogdieren en primaten totdat ze in bezit komen van die zeven begerenswaardige eigenschappen.

Dit is allemaal geen spelletje met woorden. De dieperliggende achtergrond is het onmiskenbare feit dat het menselijk individu vanaf het ééncellig stadium geleidelijk nieuwe eigenschappen krijgt. Als alles goed gaat tenminste. Het hele idee van uniek-menselijke eigenschappen is bedacht met een gezond, volwassen persoon in gedachte. Daar zit o.a. het probleem [2].

donderdag 16 en 30 juni: kleine tekst aanpassingen

Postscript 14 Juli

Het probleem is dat wanneer men unieke eigenschappen van de mens wil definiëren, dus eigenschappen waardoor de mens zich onderscheid van alle dieren, men naar mensen verwijst die uitblinken in bepaalde vaardigheden. Is het nu de kunsten of de wetenschap of de sport. Maar dat brengt automatisch met zich mee dat veel mensen niet aan die hoge normen voldoen. We zijn niet allemaal een Einstein of een Johan Cruijff. Wát je ook definieert als uniek-menselijks, er zijn altijd massa's mensen die er niet aan voldoen.

Noten

1. Vogels, insecten, vleermuizen kunnen vliegen, mensen niet. Planten kunnen zonne-energie benutten voor hun energie en voedsel; mensen niet, etc. etc. etc.
2. Je moet sowieso een uitzonderingen maken voor moordenaars, verkrachters, terroristen en andere mensen in en buiten de gevangenis (falend moreel oordeel), autisten en mensen in en buiten psychiatrische inrichting en (falende sociale vaardigheden). Tenzij je claimt dat misdadigers, dictators in potentie een moreel oordeelsvermogen hebben. Bovendien is ontzettend veel afhankelijk van je ouders, het sociale milieu, de maatschappij en de tijd waarin je geboren wordt. M.a.w.: opvoeding [6].
3. Op basis van het gebrek aan die zeven eigenschappen mag je ze eten, net als dieren.
4. United States pro-life movement : zelfs de zygote mag je niet doden: een zygote is één cel! Dat is een extreem standpunt dat de wetenschappelijke feiten negeert en in schril contrast staat met de meerderheid in de VS die vindt dat het land veiliger wordt als iedere burger een wapen mag bezitten en gebruiken 'om zichzelf te verdedigen'. [ 17 juni ]
5. Ik lees zojuist: "In tegenstelling tot de dieren kan de mens zich verwonderen over zichzelf, ..." als eerste zin in een aanprijzing van een cursus filosofie. In hemelsnaam, waarom moet er altijd naar beneden getrapt worden, en dan speciaal naar dieren? Het is net zo discriminerend als dit: ...in tegenstelling tot mentaal gehandicapten, baby's, mensen op de vlucht voor oorlogsgeweld, terminale kankerpatiënten, voetbalsupporters,  gevangenen, en leden van de NRA. [ 17 juni ]
6. Filosoof Kant zou gezegd hebben: "Een mens wordt pas mens door zijn opvoeding". Dit hoorde ik in de uitzending Dus ik ben (19 juni NPO2). Er werd aan toegevoegd: "Opvoeding is het belangrijkste in de menswording. Anders blijf je toch een aangeklede aap."! Mijn commentaar: 1) Dieren hebben uiteraard geen kleren nodig, de mens wel omdat hij naakt is; 2) een embryo en een pasgeboren baby zijn dus niet echt mens. 3) Dieren (zoogdieren, vogels) voeden hun jongen op tot zelfstandig levende individuen; alleen ze eten niet met vork en mes; gaan niet naar de wc; en slapen niet in bedden; maakt ze dat minder dan mensen?  [20 juni]
7. De mens is geschapen in het beeld van God, maar dieren zijn ook geschapen door God! Dus God heeft bewust dieren 'minderwaardig', inferieur geschapen?! Dus: God discrimineert en mensen, d.w.z. gelovigen, doen hem na. Die 7 eigenschappen zijn zeer discriminerend in theorie en praktijk. Zijn lichamelijk en geestelijk gehandicapten ook in 'Gods beeld' geschapen? Moet je dan niet respect hebben voor alles wat God geschapen heeft? 'De mens': nog een geluk dat negers, vrouwen en homo's niet gediscrimineerd worden door deze 7 criteria! [ 30 juni 2016 ]  Nog een meevaller: 'heteroseksualiteit' behoort kennelijk niet tot de 7 definiërende menselijke eigenschappen [11-11-2024]
8. Het is een meevaller dat vogels (kip) en zoogdieren (koe, varken, geit, schaap) een ziel hebben. Dat zijn dus dieren die mensen fokken, doden en met groot plezier opeten. Deze is ook leuk: 'Humans and angels' : engelen, je ziet ze zo weinig tegenwoordig, maar dat ze ook lichaam, ziel en geest hebben is leuk om te weten. [ 30 juni 2016 ]

Vorige blogs over dit onderwerp

• Embryo's zijn mensen, die kweek je niet
• Volendammer mutatie tast de kern van de genetische codering van de mens aan
• Een paradoxale filosofische vraag van de laatste Downer
• Er worden in Nederland geen kinderen met Down geaborteerd

Professor Martijn Katan over vegetariërs, veganisten en vitamine B12

Prof. Martijn Katan
voedingswetenschapper

Eén van de belangrijkste voedingsstoffen die vegetariërs en vooral veganisten missen is vitamine B12 omdat dit voornamelijk in dierlijke producten voorkomt. Ze worden geacht dat te weten en ze moeten B12 dus uit andere bronnen halen. In dat geval hebben vegetariërs en veganisten een volwaardige voeding. Omdat B12 in vlees zit heb ik altijd aangenomen dat B12 door die dieren aangemaakt wordt. 

Zo lees je op de website van het Voedingscentrum:

"Vitamine B12 zit alleen in dierlijke producten, zoals melk, melkproducten, vlees, vleeswaren, vis en eieren."

"Bij mensen die helemaal geen dierlijke producten gebruiken, zoals veganisten, is er een grote kans op een tekort aan vitamine B12." (Voedingscentrum)

Ook dit lijkt te bevestigen dat B12 door dieren wordt geproduceerd. Maar niets is minder waar. Geen enkele schimmel, plant of dier kan B12 synthetiseren lees ik in dit wikipedia artikel. Dat was nogal een schokkende ontdekking. En het is nogal verbazingwekkend. Alleen bacteriëen kunnen het. Hoe komt B12 dan in vlees terecht? Dit moet ik nog verder uitzoeken [3]. Maar zo veel is nu al duidelijk: dat je vlees zou moeten eten om aan je B12 behoefte te voldoen is dus klinkklare nonsense. Waarom de nodige B12 via een omweg van het dier als het ook rechtstreeks uit bacteriële bron verkregen kan worden? Vegetariërs en veganisten kunnen dus met een goed geweten B12 pilletjes slikken want het is niet van dierlijke oorsprong [1].

Evolutionair gezien is het voor mij een raadsel waarom wijzelf geen gen voor B12 synthese hebben of darmbacteria die voldoende B12 produceren zodat we niet van B12 in ons voedsel afhankelijk zijn. Vermoedelijk is het een verliesmutatie die geen nadeel heeft omdat B12 toch in ons voedsel zit. Dus we komen er mee weg. Doordat vleeseten gangbaar werd in de menselijk evolutie was deze mutatie niet nadelig. Maar zou dat voor alle dieren gelden? En wat hebben bacteriën zelf voor voordeel aan het produceren van B12? Dit zijn nog openstaande vragen.

Volgens Prof Martijn Katan (audio fragment) krijgen vleeseters en melkdrinkers voldoende B12 binnen. Alleen sommige ouderen kunnen problemen hebben met het opnemen van B12. Die zouden B12 pillen moeten slikken omdat B12 daar in zuivere vorm aanwezig is. Baat het niet dan schaadt het niet. Dus voor de zekerheid.

Prof Katan hield een lezing in de boekhandel naar aanleiding van het verschijnen van zijn boek Voedingsmythes. De lezing ging over voeding en voedingswetenschap. Ik sprak hem voorafgaand aan de lezing. Hij is een open, eerlijk, nuchter, sympathiek, bescheiden, enthousiast en gedreven man en heeft een enorme feitenkennis. En hij beantwoordt graag vragen van lezers. Voor zijn lezing in de boekhandel vroeg hij mensen vragen in te sturen, die zet hij op een dia en beantwoordt ze stuk voor stuk. Zeer sympathiek. De lezersvragen liet hij vooraf gaan door een korte uiteenzetting van wat voedingswetenschap eigenlijk is en vooral de beperkingen. Geweldig: hoe vaak zie je dat gebeuren dat een wetenschapper de beperkingen van zijn eigen vakgebied aan het publiek vertelt? Deze werkwijze was ik nog niet eerder tegengekomen. Een goede methode om toehoorders bij je verhaal te betrekken en je verhaal af te stemmen op wat gebruikers willen weten. Een succesvolle en slimme methode.

De vraag of vegetariërs en veganisten een volwaardige voeding hebben als ze vleesvervangers en B12 gebruiken, beantwoorde hij met Ja, maar met kinderen is het oppassen geblazen. Ouders moeten goed opletten dat kinderen voldoende B12, etc binnen krijgen [2].
Voorafgaand aan de lezing sprak ik hem en ik moet zeggen, het is een goede luisteraar die je vragen serieus neemt. Er kwamen nog bekenden binnen die hij graag wilde spreken, maar hij maakte eerst zijn antwoord af. Zeer sympathiek.
Als Katan in uw buurt een lezing komt geven zou ik er zeker naar toe gaan.

Bronnen

homesite Prof Katan
(bevat een kleine 200 audio fragmenten! en zijn Volkskrant en NRC columns)

Vitamine B12 voor de zekerheid (gesproken column).

PS:

Er bestaat zelfs een Stichting vitamine B12 tekort. Uit discussie's op het internet blijkt de hele B12 problematiek uiterst ingewikkeld is en slaan mensen elkaar met mythes en misverstanden om de oren. De wetenschappelijke literatuur is vooralsnog zo specialistisch dat ik me daar niet aan waag (14 juni)

Er bestaat een website met een online boek B12 VOOR VEGANISTEN (14 juni)

Postscript

In een alarmerend artikel in Nature 16 juni wordt er voor gewaarschuwd dat bevolkingen die voor hun viatamines afhankelijk zijn van visvangst in de toekomst een tekort aan o.a. ... B12 zullen krijgen omdat visvangsten daar teruglopen! Voor Westerse veganisten een luxe probleem dat opgelost kan worden met B12-tabletten, maar voor arme mensen in de derde wereld een groot gezondheidsprobleem. [4] 16 juni 2016

Noten

1. Vroeger werd B12 nogal wel eens uit dierlijke bronnen vervaardigd zoals  koeienlevers. [ update 14 jun ]
2. In de boeken van filosoof en veganist Floris van de Berg komt het hele woord B12 niet voor. Ik maak me zorgen of hij en zijn kinderen wel een volwaardig dieet hebben. Hij kan dan wel filosoof zijn, maar hij zal zich zoals iedere vegetarier en veganist in zijn voeding moeten verdiepen.
3. Een bron meldt: "In de bio-industrie wordt B12 namelijk kunstmatig toegevoegd aan het voer". Mogelijk wordt B12 door bacteriën in de darm geproduceerd. zie: https://en.wikipedia.org/wiki/Vitamin_B12#Sources
4.  "Considering nutrients found only in foods derived from animals, such as vitamin B₁₂, and DHA omega-3 fatty acids (almost exclusively derived from meat consumption, see Supplementary Information), we calculate that 1.39 billion people worldwide (19% of the global population) are vulnerable to deficiencies because fish make up more than 20% of their intake of these foods by weight."

Embryo's zijn mensen, die kweek je niet

Embryo’s zijn mensen. Die 'kweek' je niet (NOS, 29 mei)

De NOS kopte met het item Embryo's zijn mensen, die kweek je niet (vrijdag 29 mei):

Van der Staaij (SGP): “Embryo’s zijn mensen. Die 'kweek' je niet, en al helemaal niet om er experimenten mee uit te voeren."
Van der Staaij noemt de onderzoeken naar vruchtbaarheid met gekweekte embryo's "knutselen". Het maakt voor hem geen verschil dat de bedoelingen van de wetenschappers goed zijn.
Segers (ChristenUnie): "Het gaat voor ons verder dan een technische kwestie." Segers vindt dat embryo's kweken voor onderzoek niet getuigt van respect voor het leven. Hij vraagt om een "grondige ethische bezinning".

De uitspraak "Embryo’s zijn mensen" is een misleidende, ongearticuleerde, reflexmatige simplificatie die heel dapper en hoogstaand klinkt. Helaas: die uitspraak vertroebelt de discussie, in plaats van haar te verhelderen. Het is in feite een herdefinitie van het begrip 'mens' die tot vreemde paradoxen leidt. Tevens suggereert het een goed uitgewerkte ethische visie. Ik heb een bevriend filosoof gevraagd om een filosofische analyse, maar nog geen antwoord. Hier volgt mijn analyse met nadruk op de biologische aspecten.

De vaagheid van de uitdrukking: de uitdrukking "Embryo’s zijn mensen" is vaag. De christelijke woordvoerders bedoelen waarschijnlijk: "Menselijke embryo’s zijn mensen"! Immers, alle dieren en planten ontstaan uit embryo's. Zo heb je kippen embryo's. Als embryo's heilig zijn mag je geen kippe-eieren eten. Tenzij uitsluitend menselijke embryo's heilig zijn. Dit lijkt een kleine slordigheid, maar brengt de uitzonderingspositie van mensen weer eens in de schijnwerpers.

Nu mijn belangrijkste bezwaar: de uitspraak 'Embryo’s zijn mensen' gaat voorbij aan het meest kenmerkende van de ontwikkeling van bevruchte eicel naar volwassen mens: er ontstaat iets nieuws. Iets nieuws dat er niet was in vorige stadia van de ontwikkeling. Er zit geen mini-mensje met mini-handjes en mini-voetjes en mini-hersentjes in een bevruchte eicel. Dat dacht Aristoteles ruim 2000 jaar geleden. De essentie van de ontwikkeling van alle meercellige planten en dieren op aarde is het ontstaan van weefsels en organen die niet aanwezig waren in het begin. Hoe dat kan heeft biologen de afgelopen eeuwen in toenemende mate beziggehouden. Feit is en blijft dat er nieuwe 'onderdelen' ontstaan die er te voren niet waren. Als je dat over het hoofd ziet, maak je een grove fout, een giga blunder. Dan ben je gezakt voor je tentamen biologie.

ontwikkeling van een embryo is niet hetzelfde
als montage van een IKEA kast.

 

Het grote verschil van de embryologische ontwikkeling is dat het géén montage is van kant-en-klare onderdelen zoals bij een IKEA boekenkast. Nee, de onderdelen ontstaan ter plekke en groeien in de loop van de tijd. Geen enkel door mensen geproduceerd voorwerp groeit en ontwikkelt zich zoals een embryo. Een embryo wordt niet gemonteerd met een kant-en-klaar hoofd, armen, handen, voeten, hart, longen, hersenen, nieren, lever, vagina, penis. Extreem uitgedrukt: een bevruchte eicel is een speciale verzameling moleculen.

Wat maakt een willekeurig embryo tot een menselijk embryo?

1. een embryo dat ontstaat uit de samensmelting van de geslachtscellen van een man en een vrouw van de menselijke soort is een menselijke embryo
2. een embryo dat zich bevindt in de baarmoeder van een vrouw van de menselijke soort is een menselijk embryo
3. maar dit zijn uitwendige omstandigheden. Als je alleen een onbekend embryo voor je hebt liggen, dan kun je alleen aan de hand van het DNA bepalen of je met een menselijk embryo te maken hebt
4. een bevruchte eicel bevat niet méér genetische informatie (DNA) dan de optelsom van sperma en eicel. De DNA-inhoud van sperma en eicel samen bepaalt dat die ene cel een mens gaat worden.
5. De bevruchte menselijke eicel, het embryo, is een recept om een mens te maken, niet een mens. (bereidingstijd: plm. negen maanden).

Een embryo een mens noemen miskent het bijzondere en wonderlijke nl. dat de mens ontstaat in een proces vanuit een enkele cel met moleculen en die zich ontwikkelt zich tot een mens. Dat is het bijzondere van ieder meercellig wezen. En juist vanwege dat proces kunnen er onderweg dingen fout gaan.

Foutje bij de aanmaak van het embryo

Er gaan dingen fout omdat de onderdelen zelf gevormd moeten worden in tegenstelling tot een IKEA boekenkast. Een groot deel van de embryo's gaat in een vroeg stadium dood omdat ze niet levensvatbaar zijn (is natuurlijke selectie; spontane abortus of in het Engels: miscarriage). Oorzaken: vaak chromosomale afwijkingen (mijn eigen vakgebied). Als menselijke embryo's zo heilig zijn dat je ze niet mag 'kweken', waarom laat de Schepper ze zo vaak verloren gaan? Waarom experimenteert de Schepper met chromosoom variaties en andere mutaties met de dood van het embryo als gevolg? De mannen van de SGP en de CU willen niet dat wetenschappers experimenteren met menselijke embryo's? Ze zouden de Schepper moeten kritiseren vanwege zijn respectloze wijze van omgaan met het ongeboren menselijk leven. Afgezien van de theologie: een embryo is een voorstadium van een mens zonder enige garantie om tot een gezonde of zelfs maar levensvatbare baby uit te groeien.

Voorbeeld: Duchenne Spier Dystrofie

Bij een IKEA kast krijg je complete, onbeschadigde onderdelen van de juiste afmetingen, voorzien van boorgaten en schroefjes. Bij een embryo moeten de onderdelen ter plekke aangemaakt worden. Daarom kan er iets fout gaan. Een mutatie in het DNA kan een fout eiwit opleveren. Dat is het geval bij Duchenne Spier Dystrofie (zie dia). Duchenne patienten overlijden tussen hun 25e en 30e.

Dia uit Paradiso lezing van prof. Niels Geijsen (29 mei 2016)

Als de heren Kees van der Staaij en Gert-Jan Segers een "grondige ethische bezinning" willen, zou ik zeggen: begin eerst eens met de feiten! En kom niet met hersenloze reflexen als: "Embryo’s zijn mensen". Nee heren, een mens ontstaat geleidelijk gedurende een zwangerschap. Als alles goed gaat. Als een embryo in essentie een mens is, dan zijn die 9 maanden zwangerschap overbodig. Er wordt dan immers niets essentieels toegevoegd!


Een embryo is een mens, is dat niet hetzelfde als: een eikel is een eik; een kastanje is een kastanjeboom, een appel is een appelboom, of een kiemplantje is een boom; een kikkervisje is een kikker; een rups is een vlinder?

Postscript 7 juni:

Dit is het antwoord van filosoof Jan Riemersma:

"Gert, zeker: je kunt dat verdedigen (en dan is het een logische fout: want een eikel is geen eik, iedereen kan dat ogenblikkelijk zien).

Maar je kunt ook met essenties werken: een embryo is in essentie al een mens, een eikel is in essentie al een eik, enz.

Als je niet werkt met essenties, maar met een soort ijkpunt (bijvoorbeeld: je bent pas mens als je geboren bent, of: je bent pas mens als je herinneringen kunt opslaan, of: je bent pas mens als je volwassen bent), dan moet je kunnen zeggen op grond waarvan je dit arbitraire 'ogenblik' kiest.

Kortom, het blijft een lastige zaak: het is moeilijk om te zeggen wat de essentie is van de mens, maar het is ook moeilijk om precies een ijkpunt aan te wijzen waarop/in de mens volkomen mens is."

Als je het begrip 'essentie' gebruikt: wat houd je over van de menselijke essentie als zelfs een embryo het heeft? Dan zijn al de eigenschappen waarin mensen zich zouden onderscheiden van dieren (bewustzijn, moraal, denken, taal, gereedschapsgebruik,etc) vervallen als essentie van de mens. 

syllogisme:

1. je mag mensen niet doden
2. embryo's zijn mensen
3. dus: je mag embryo's niet doden  

 

Postscript 3 apr 2020

Zeer relevant is dit blog: 

Wat het Zika virus ons leert over de potenties van het embryo