Lute Bos: Evolutie Of Hoe Alles Almaar Verandert

Lute Bos (2011)
Evolutie: Of Hoe Alles Almaar Verandert

Ik trof dit boek aan in de plaatselijke boekhandel. Best bijzonder, want zo vaak  verschijnt er niet een boek over evolutie in het Nederlands. Ik kende Lute Bos niet. Hij kende mij wel, want hij heeft mij geciteerd in het boek in verband met de Intelligent Design perikelen rond Cees Dekker. Ook was Lute Bos op de hoogte van de EO-censuur van de BBC documentaires met David Attenborough (zie: gastbijdrage Gerdien de Jong 27 juli 2007 op evolutie.blog).

Het is een bijzonder boek. Lute Bos (plantenviroloog) heeft het verschijnen van het boek niet meer mee kunnen maken. Het is postuum gepubliceerd. Bij de copyright informatie staat: "De erven Bos". Hij is gestorven aan een hartaanval op 82-jarige leeftijd op een congres in Noorwegen op het eind van de tweede lezing die hij daar gaf. Op zijn bureau lag een bijna voltooid manuscript en in zijn agenda stond een afspraak met de uitgever. Het boek is er gekomen. Dankzij vrouw en kinderen en de uitgever. Het ziet er goed uit. Ook de bijbehorende website van de uitgever ziet er aantrekkelijk en verzorgd uit. Het boek bevat illustraties maar die staan gebundeld achterin het boek. (ongebruikelijk). Er is een literatuurlijst en index op personen (niet op zaken).
Volgens het voorwoord van zijn vrouw en kinderen was Lute Bos "zijn leven lang lid gebleven van de Gereformeerde Kerk en later PKN". Dit is ook terug te vinden in verschillende hoofdstukken. Dat verklaart ook waarom hij het nieuws over ID en EO volgde.
Lute Bos probeert in dit boek méér dan alleen de evolutietheorie uiteen te zetten voor een leek. Hij probeert het ruimere verband uiteen te zetten, met links naar mensbeschouwing, maatschappijbeschouwing en religie. Ik weet niet of hij iets vertelt over hoe virussen planten ziek maken, maar ik heb wel gezien dat hij aandacht gaf een moderne methodes om plantenziektes te bestrijden. Wanneer ik nog meer interessante zaken tegenkom, kom ik er hier op terug.

Lute Bos (2011) 'Evolutie Of Hoe Alles Almaar Verandert', uitgeverij Parthenon, paperback. 320 pag.
René van der Vlugt (2011) In Meroriam Dr Lute Bos (1928–2010), Indian Journal of Virology Volume 21, Number 2, 151-152

NB: dit is een herpublicatie van een blog uit 2012 dat op 'concept' stond.

Postscript 25 mei 2012
De Academische Boeken Gids nr 92 heeft 3 kritische besprekingen van het boek van Lute Bos.

Lang leve de Altruïstische Revolutie! (bespreking documentaire)

Lang leve de Altruistische Revolutie! is een oproep die de ex-moleculair bioloog en boeddhistische monnik Matthieu Ricard tijdens een lezing in de documentaire deed. Dat leek me een leuke titel voor een blog over de documentaire 'The Altruism Revolution' [1]. De documentaire mag wel wat meer bekendheid krijgen, want hij is niet eens terug te vinden in de Engelse, Franse en Nederlandse wikipedia.
 

In deze documentaire laten een aantal toponderzoekers de resultaten van hun onderzoek naar altruisme zien. Met name de experimenten met babies en kleuters waar de uitzending mee begint, vond ik bijzonder verhelderend en verbazingwekkend.

experiment: baby kiest uit twee beren (zie tekst)

 

Psycholoog Daniel Batson was één van de eersten die vraagtekens plaatste bij 'de theorie van universeel egoïsme'. Hij ontdekte (tientallen jaren geleden) dat proefpersonen wel wilden ruilen met een voor hen onbekende proefpersoon die (schijnbaar) schokken toegediend kreeg bij foute antwoorden. Dat was een verrassende vorm van altruïsme. Empathie is het vermogen om te voelen wat een ander persoon voelt (Emma Seppala). Empathie is een voorwaarde voor altruïstisch gedrag. Tania Singer toonde aan dat er in de hersenen van een proefpersoon een soort pijnsensatie optreedt wanneer zijn/haar partner een elektrische schok krijgt. Dus, de proefpersoon voelt ongeveer hetzelfde als zijn/haar partner zonder dat hij/zij zelf een schok krijgt. Lijden of zien lijden is voor de hersenen bijna hetzelfde.

Felix Warneken en de bekende neurowetenschapper Michael Tomasello toonden aan dat jonge kinderen van 15 - 18 maanden al begrijpen wat een volwassene in een experimentele setting wil en helpen spontaan wanneer ze zien dat hun hulp nodig is. Bijvoorbeeld een potlood dat gevallen is, een kastdeur openmaken voor iemand met de handen vol. Dit zijn eenvoudige dingen. Maar, zelfs als ze op dat moment aan het spelen zijn, onderbreken ze bezigheden om de proefleider even te helpen. Dat deden ze zonder enige beloning. In vervolgexperimenten bleek dat kinderen die wel beloning kregen daarna juist minder altruïstische hulp geven. Tegen de logica van het gezonde verstand in werkt beloning hier dus contraproductief.

kinderen (15-18 maanden) rapen spontaan knijper op die een
acteur 'per ongeluk' heeft laten vallen

Paul Bloom (Yale University) wil uitzoeken of een baby "onderscheid kan maken tussen goed en kwaad". Ze hebben ondertussen al honderden babies van 3 - 6 maanden getest, en de meerheid kiest voor de 'goede', aardige knuffelbeer (= helpt een ander). Ze concluderen uit de resultaten dat babies van die leeftijd een moreel oordeel hebben. En zelfs dat dit een aangeboren vermogen is.
Redenering is als volgt: als chimpanzees en mensen op jonge leeftijd empathie bezitten, dan moet dat evolutionair 5-7 miljoen jaar oud zijn. Onze gemeenschappelijke voorouder moet dat gehad hebben. En kan dus niet toegeschreven worden aan kulturele invloeden. Dus altruïsme is in de loop der evolutie ontstaan.

experiment waarin altruisme wordt getest bij baby

Voice-over:

"Maar deze these is in strijd met wat volgelingen van Darwin beweren, namenlijk dat natuurlijke selectie en mutatie de sturende krachten achter de evolutie zijn". (20e min) 

Martin Nowark: "Evolutie is méér dan alleen maar de strijd om het bestaan en competitie, er is ook samenwerking!. Samenwerking heeft onze hersenen beïnvloed en gevormd. Maar als samenwerken effectiever is dan concurreren, zegt de voice-over, waarom heeft dat niet altijd de voorkeur? Waarom zijn er dan steeds conflicten die de aarde dreigen te vernietigen? Paul Bloom: als babies geboren worden met een moreel besef van goed en kwaad, waarom zijn sommige volwassenen dan zo slecht? Inderdaad, dit is een cruciale vraag!

Het antwoord zoekt hij in het feit dat zeer jonge kinderen de wereld al verdelen in 'wij versus de anderen' en geven de voorkeur aan een knuffel die dezelfde smaak heeft als zijzelf, ook al deed die gemeen in het zojuist uitgevoerde experiment. Het kind kiest in die situatie een 'slechte' knuffel! En dit gedrag is al te zien in de jongste kinderen die we hebben getest.
Nu volgt een belangrijke, cruciale opmerking van Paul Bloom:

Paul Bloom: "Het meeste kwaad in de wereld komt
voort uit het onderscheid dat we maken tussen
mensen die we mogen en mensen die we niet mogen."

"In a sense most of the evil in the world is caused by our willingness to distinguish between people we care about and people we don't."
(24e min)

Inderdaad: we maken onderscheid tussen vriend en vijand die wij anders behandelen. Niks empathie voor vreemden. Experimenteel is aangetoond dat 'de vijand' zien lijden niet het pijncentrum in de hersenen activeert, maar juist het genot centrum. Een sadistisch genoegen... Onthullend.

Hoe breken we uit die kleine morele cirkel en kunnen we vreemden, en tegenstanders opnemen in onze morele cirkel? Richard Davidson ging meditatie onderzoeken als oplossing voor het gebrek aan universele empathie. Bij Matthieu Ricard heeft (langdurige) meditatie geholpen. Maar ook bij mensen die slechts 2 weken met 30 min. per dag mediteren waren er wijzigingen in de hersenen te zien.

Emma Seppala: er kan een kettingreactie van 'goedheid' ontstaan: als iemand een (kleine) daad van aardigheid/vriendelijkheid/behulpzaamheid doet tegen een vreemde, dan kan zich dat voortplanten van persoon tot persoon (een sociale kettingreactie; 'chain reaction'). Een interessant idee.

Commentaar

(Iets aangepast woensdag 8 maart)

Ondanks het feit dat ik deze documentaire van harte kan aanbevelen voor iedereen die inzicht wil hebben in empathie, altruïsme en waarom er zoveel ellende in de wereld is, toch nog enige kanttekeningen. Ik heb bezwaar tegen de uitspraak: "Maar deze these is in strijd met wat volgelingen van Darwin beweren, namelijk dat natuurlijke selectie en mutatie de sturende krachten achter de evolutie zijn." 
Ten eerste: 'Volgelingen van Darwin' is natuurlijk een verkeerde uitdrukking! Jezus heeft volgelingen. Wetenschappers volgen elkaar niet blindelings, anders zouden er bijvoorbeeld geen nieuwe ontdekkingen gedaan kunnen worden. 
Ten tweede: mutatie en selectie hebben behalve egoïsme ook samenwerking en altruïsme voortgebracht. Samenwerking is overigens is iets dan altruïsme, want bij samenwerking hebben beiden voordeel, en bij altruïsme heeft 1 individu nadeel en de ander voordeel. (Zie verder Frans de Waal die daar uitgebreid over geschreven heeft. Hij komt overigens niet voor in de uitzending! Wat opzich opmerkelijk is).

Martin Nowark is een vooraanstaand wetenschapper (ik heb zijn boek 'Supercooperators' gelezen; het is degelijk onderzoek, maar vooral theoretisch). Het is een aanval op het simpele selfish gene denken van Richard Dawkins, wat Dawkins ondertussen zelf al heeft gecorrigeerd (een beetje laat, maar toch). Ook hier geldt: helpen dat voor jezelf niet 'kostbaar' is, is wat anders dan helpen dat 'kostbaar' vor jezelf is.

Hebben babies echt een moreel besef? Ik zou de experimenten interpreteren als: ze kiezen gewoon voor een aardige knuffel, omdat ze bijvoorbeeld bang zijn voor of een intuitïeve hekel hebben aan een onaardig persoon. 'Kwaad' betekent een persoon waar je bang voor bent, 'goed' betekent een persoon die aardig tegen je doet. Wie wil er niet aardig behandeld worden? Een baby wil onaardige personen mijden. Dat lijkt me de simpelste verklaring. En dan is ook niet meer zo verbazingwekkend wat die babies doen in de experimenten. 
Dat babies in de experimenten altruïstisch reageren kan komen omdat ze niets dan liefde en aandacht ervaren hebben in hun jonge leventje en nog geen slechte ervaringen met gemene mensen hebben. Ze worden vertroeteld en verzorgd, ze krijgen hun eten en drinken op tijd. De babytijd is een paradijsje op aarde. Pas later komt teleurstelling in anderen, eigenbelang en competitie.
Het probleem is, denk ik, dat de geteste babies uit welgestelde gezinnen met hoogopgeleide ouders, goed huwelijk, goed inkomen, ideale opvoeding afkomstig zijn. Hoe zit het met kinderen die van jongsaf aan minder liefde hebben ontvangen; probleemgezinnen, gediscrimineerde  minderheidsgroeperingen, achterstandsbuurten, werkeloze ouders, bijstandsgezinnen? Zijn die kinderen getest? en hoe reageren die?

Wat ik pas bij een tweede keer kijken besefte is dat jonge kinderen heel makkelijk 'immorele' keuzes maken en kiezen op basis van sympathie en antipathie die op hun beurt gebaseerd zijn op trivialiteiten zoals overeenkomst met hun eigen subjectieve voorkeur voor snoepjes. Trivialiteiten die als groepskenmerken gaan fungeren, kunnen 'morele' keuzes overrulen! Maar als dat zo is, is het ook helemaal niet verbazingwekkend dat onze samenleving niet zo altruïstisch is. Dan is racisme ook verklaarbaar. Het zijn de 'anderen' die je anders behandeld.

Met die meditatie als oplossing heb ik wat problemen. Werkt dat echt? Gewoon stilzitten en dan wordt je een altruïst? Kan het niet met een meer doelgerichte empathie oefeningen zoals die van Roman Krznaric die vreemdelingen bij elkaar brengt? Overigens: als empathie en altruïsme zijn aangeboren, waarom heb je dan überhaupt training nodig? Misschien moet uitgezocht worden hoe het altruïsme van de baby in de loop van zijn leven verloren gaat? Of misschien dat een gebrek aan liefde in de babyjaren zich vertaalt in gebrek aan empathie en altruïsme in het latere leven?

Noten

1. 'The Altruisme Revolution' is een Franse documentaire, op zondag 26 feb 2016 uitgezonden door de KRO/NCRV, en herhaald woensdagnacht 1 maart 2017 0:15 op NPO2 (NTR/NOS). Is hier terug te kijken zolang het duurt! Want waarschijnlijk vanwege contract omroep met producent mag de docu niet onbeperkt online staan. Volgens Bodhitv is de documentaire The Altruism revolution een productie van "de boeddhistische stroming van de KRO-NCRV" en is geregisseerd door Sylvie Gilman en Thierry de Lestrade.

 

Vorige blogs over dit onderwerp

• Drie eeuwen Darwinistische propaganda: Roman Krznaric te gast bij Wim Brands 05 november 2014

Het eerste wat er sneuvelt is de waarheid. EPA en Trump.

Het begon al met de ruzie over hoeveel toeschouwers er waren bij de inauguratie van Trump. Niet een meningsverschil met grote gevolgen voor de wereld. Dat Trump liegt over iets wat simpel te controleren is, was echter voor journalisten een voorbode van dingen die komen gaan. Want zij lagen als eerste onder vuur. Zij werden uitgemaakt voor leugenaars. Maar foto's kunnen niet liegen [6]. Journalisten doen beroepshalve aan fact-checking, waarheidsvinding. Trump heeft het niet zo met de waarheid.

Maar toen ik gisteravond las [1,2,3] dat de Amerikaanse president Donald Trump het Amerikaanse Milieuagentschap (EPA) [4] bevolen had om alle informatie op hun website over klimaatverandering te verwijderen, wist ik het zeker: het eerste wat er sneuvelt onder zo'n man is de waarheid. Op dit moment, donderdagochtend 26 januari 2017 9 uur 's ochtens, staat de klimaatpagina van het EPA nog online:

Klimaat pagina EPA is nog online (donderdag 26 jan 2017)

Maar ik hou het in de gaten. Waarom is dit zo erg? Als je een pijpleiding door een natuurreservaat legt en de rechten van de oorspronkelijk bewoners schendt dan is dit onverantwoordelijk handelen, maar dat heeft in eerste instantie waarschijnlijk vooral lokale effecten, geen wereldwijde effecten. Maar als je wetenschappelijke informatie van overheidswebsites gaat halen, ben je feiten aan het vernietigen. Je bent de waarheid aan het vernietigen. Als wetenschappers en journalisten niet meer in staat zijn om milieueffecten te bestuderen en de resultaten te publiceren, dan sta je met lege handen als je milieu, klimaat of welke andere zaak ook wilt verdedigen. Dat slaat dus ook terug op de milieueffecten van zo'n pijpleiding. Als je daar niet de waarheid over kunt zeggen, sta je machteloos om zo'n rampzalig project tegen te houden.

Er is verband tussen die pijpleiding en klimaat: het is een oliepijpleiding voor de fossiele industrie (olie en gas). De fossiele industriesector is de grootste oorzaak van klimaatopwarming.

Denken Trump en de zijnen nu werkelijk dat door het weghalen van klimaatwebsites het klimaatprobleem ophoudt te bestaan? Alsof je wetenschap kunt censureren. Ik hoorde al berichten dat mensen bezig waren om kopieën van de EPA website op andere servers buiten het bereik van Trump zijn gaan zetten. Natuurlijk verdwijnt het klimaatprobleem niet. Denk aan wikipedia, websites van wetenschappelijke instituten, internationale wetenschappelijke tijdschriften.

Trump zou zelfs ambtenaren verboden hebben om te communiceren over klimaatopwarming of te spreken met de pers [5]. Een spreekverbod. Dat iemand met zoveel macht de waarheid, wetenschap, journalistiek aanvalt, en zelfs monddood maakt, maakt me bang. Ook al is het Amerika. Het voelt aan alsof een land bezet wordt door een vijandige mogendheid. Het lijkt oorlog. Het lijkt alsof de noodtoestand is uitgeroepen. Tegenstanders worden monddood gemaakt. Ik heb te doen met betrokken ambtenaren, wetenschappers en journalisten. Het gaat ons allemaal aan als een van de machtigste landen ter wereld de waarheid aanvalt. 

Dat ambtenaren niet hun eigen beleid mogen bepalen is begrijpelijk, maar dat ze wetenschappelijke feiten moeten verwijderen van hun website komt er op neer dat ze de waarheid moeten verzwijgen. Klimaatbeleid is politiek, feiten over klimaat is wetenschap.

Waar gaat het hier over? Kijk naar de taak van EPA: het beschermen van de gezondheid en het milieu van Amerikanen. Hoe kan een president tegen de gezondheid van zijn eigen volk zijn? Het was de EPA die de sjoemelsoftware van Volkwagen ontdekte. Het was de taak van EPA om burgers te beschermen tegen de industrie. Nu zit de industrie in de regering! Help!

Waarom is dit zo erg? Het is erg omdat voor Trump feiten en argumenten van ondergeschikt belang zijn. Zijn minachting voor een eerlijk debat. Zijn minachting voor de waarheid. Hij komt niet met feiten die het ongelijk van klimaatwetenschappers aantonen. Nee, die stap slaat hij gemakshalve over. Zijn bijdrage aan het debat is: weghalen van die informatie. Als hij eerlijk was zou hij zeggen: ik vind banen belangrijker dan gezondheid en milieu. Maar dat doet hij niet, voor zover ik weet.

Ten tweede is dit erg omdat klimaat een internationaal verschijnsel is. Klimaat is nl. niet beperkt tot Amerika. Klimaat is van de planeet Aarde. Het gaat ons allen aan.

Volgens het AD [2] zou het Witte Huis inmiddels het bevel onder druk van de media-aandacht voorlopig terug hebben getrokken. Ik weet niet of het waar is.

Het zijn tijden om je mond open te doen en op te komen voor de waarheid.

Postscript 25 feb 2017

Goed nieuws: de sectie klimaat op de overheidswebsite van de EPA bestaat nog steeds! Dus een maand later heeft de regering Trump de pagina nog steeds niet laten verwijderen.

 

Postscript 6 april 2021

EPA's climate change website is back! Biden president!

 

Noten

1. Nieuwsblad (be): Websites klimaatverandering moeten offline van Trump
2. AD: Donald Trump sluit websites over klimaatverandering
3. rtlnieuws: Websites over klimaatverandering moeten offline van Trump
4. United States Environmental Protection Agency: EPA's mission is to protect human health and the environment.
5. De Morgen: Trump verbiedt milieuagentschap nog te communiceren (kwalitatief goede berichtgeving)
6. ik bedoel dat een bron als de NYTimes foto's niet manipuleert. Dat zou tegen hun journalistieke codes ingaan. [3 feb 17)