En dan andermaal: is empathie met dieren geen onzinnig idee? (2)

©FdW

En korte aanvulling op mijn blog En dan andermaal: is empathie met dieren geen onzinnig idee? van 25 sept 2012. Het blog was een reactie op een comment van een lezer en ik baseerde mij op het boek 'Het empathische brein. Waarom we socialer zijn dan we denken' van Christian Keysers. Nu is het boek van Frans de Waal verschenen: The Bonobo and the Atheist (De Bonobo en de Tien Geboden). Ik vond een aantal uitspraken die mijn betoog verder ondersteunen. 

De belangrijkste is misschien wel:

"Human empathy doesn't stop at the species boundary" (p. 140 Eng)
"Menselijke empathie houdt echter niet op bij onze soort." (p.150 NL)

Het hele boek, en het is niet echt overdreven te zeggen dat al het werk van Frans de Waal in het teken staat van de continuïteit tussen mens en dier. Er zijn geen scherpe grenzen.
Hier een nog een paar citaten ter illustratie:

"Maar ik zie ook overeenkomsten tussen mensen en bonobo's, vooral wat betreft empathie ... Ik beschouw bonobo's als zeeer empathisch ... (p. 91 NL)

"Wie uitroept dat 'dieren geen mensen zijn' heeft gelijk, maar diegene vergeet dat het net zo goed waar is dat mensen dieren zijn.  ...
Als twee nauw verwante soorten onder dezelfde omstandigheden hetzelfde gedrag vertonen, zijn de mentale processen achter dat gedrag waarschijnlijk ook dezelfde". (p. 155 NL)

Frans de Waal accepteert dus empathie over soortgrenzen heen [3]. Empathie tussen dieren, mens-dier, dier-mens en mensen onderling is dus bepaald géén onzinnig idee! Bedankt Frans de Waal dat je ons daar nog eens aan herinnert! 

PS: Het opvallende is dat dezelfde persoon die empathie met dieren onzin vond [1], tegelijk lovend was over het nieuwste boek van Frans de Waal! [2]

PS: Ik werk aan een 'complete' bespreking van het boek van FdW.

Noten

1. Dit werd betoogd in een comment door Jan Riemersma: "En dan andermaal: is empathie met dieren geen onzinnig idee?" op mijn blog Empathie test van Baron-Cohen vergeet dieren, 14 juni 2012.
2. "Dit is een wonderbaarlijk goed boek ...". JR blogde op 31 maart 2013 Frans de Waal, De Bonobo (en de tien geboden).
3. Nota bene: spiegelneuronen (mirror neurons) werden ontdekt doordat de spiegelneuronen van een aap reageerden op het zien van een handeling van de experimentator, een mens! Als dat niet soortgrensoverschrijdend is! (zie: En dan andermaal: is empathie met dieren geen onzinnig idee?)

Illustratie: trisomie resus aapje wordt door oudere zus vastgehouden (p. 106 Ned, p. 94 Eng. vh boek FdW). Een prachtig voorbeeld van empathie bij dieren.

Vorige blogs

• Enige hulp bij het lezen van De Bonobo en de Tien Geboden  17 april 2013
• Frans de Waal houdt lezing in een uitverkocht Paradiso 25 maart 2013
• Acht betekenissen van het begrip empathie en twee belangrijke vragen 23 oct 2012
• En dan andermaal: is empathie met dieren geen onzinnig idee?  25 sept 2012 (over boek Christian Keysers)

Variaties op het thema Tree of Life

Natuurgebied vrij toegankelijk, maar met 6 verboden

Tijdens mijn voorjaarsvakantie kwam ik een aardige variatie tegen op het thema Tree of Life, waarover ik eerder blogde (Heeft Wallace een Tree of Life getekend?). De bosbeheerder had een aantal verbodsborden ('Verboden voor honden', etc) opgehangen in een geschematiseerde boom. Ik heb het nergens anders gezien. Een creatief gebruik van het Tree of Life concept door een lokale boswachter!

Bij toeval vond ik de volgende illustratie: 

Tree of Jesse (wikipedia)

 

Het idee om een boom te gebruiken als symbool voor iets anders is al heel oud. De Boom van Jesse is een bijbelse benaming voor de nakomelingen van Isaï ofwel Jesse waartoe ook Jezus van Nazaret behoort. Vanaf de elfde eeuw werden er in verscheidene variaties afbeeldingen gemaakt van deze stamboom. (Zou het woordje 'boom' in 'stamboom' toeval zijn? Engels: 'family tree'). In het wiki artikel Tree of Jesse staan er meerdere varianten van. Er zijn ook ladder-achtige bomen zonder vertakkingen, maar de interessantste zijn bomen met echte vertakkingen. Die lijken nog het meeste op de evolutionaire Tree of Life.
Het leuke is dat het zowel in de Tree of Jesse als in de evolutionaire Tree of Life om een afstammingslijn, ofwel: genealogie, gaat. Dus, ongeveer 800 jaar vóórdat Darwin en Wallace (en nog anderen!) met afbeeldingen kwamen van de Tree of Life, hadden christelijke kunstenaars al bedacht dat je afstamming met een stam-boom kunt weergeven. 

Jammer dat Darwin de Tree of Jesse niet kende. Als hij die in zijn On The Origin of Species had opgenomen, was het idee van de gemeenschappelijke afstamming van al het leven misschien wel iets makkelijker verteerbaar geweest voor het 19e eeuwse christelijke Engeland.

Het recente boek 'Trees of Life. A visual history of Evolution' van Theodore Pietsch (2012) geeft een overzicht van Trees of Life afbeeldingen in de biologie (systematiek, evolutie). Voor zover ik kan nagaan komt de Tree of Jesse er niet in voor. 
Zojuist kreeg ik van hem een foto van het portret van Alfred Russel Wallace zoals het nu hangt in Natural History Museum Londen, niet ver van het standbeeld van Charles Darwin:

Alfred Russel Wallace
Natural History Museum Londen
©T. Pietsch

Deze stamboom kwam ik tegen in een BBC documentaire over het leven van J. S. Bach (1685-1750):

Family Tree J.S. Bach ©Bach-Archiv Leipzig

 

De 15-jarige J.S. Bach was zeer geinteresseerd in de stamboom van de familie Bach.

detail. J.S. Bach (nr 26) ©Bach-Archiv Leipzig

Het idee om een familiestamboom als boom op te zetten berust waarschijnlijk op een oudere traditie. Zie: 'Tree of Jesse' hierboven. Zou deze traditie ook biologen hebben geïnspireerd om de afstamming van al het leven als een family tree voor te stellen???

Voorjaarsvakantie

merel in bloeiende krentenboom 27 april 2013