Paradiso-lezing 2015 Hans Clevers: kanker is een Darwinistisch proces

Prof. Hans Clevers (©nrc)

Charles Darwin

 

In de Paradiso-lezing zondag 15 maart 2015 betoogde prof Hans Clevers dat kanker een Darwinistisch proces is.

Wat is kanker? 

Kanker is de ongeremde deling van in beginsel normale lichaamscellen. Bijvoorbeeld: darmcellen ontwikkelen zich tot darmkanker.

Waarom doen ze dat? 

 
Normale cellen verzamelen in de loop van het menselijk leven een aantal cruciale mutaties waardoor ze veranderen in continu delende cellen. Die cellen zijn kankercellen.

Waarom is dat een Darwinistisch proces? 

 
De mutaties die ten grondslag liggen aan het ontstaan van kankercellen zijn random veranderingen van het DNA van een cel. Cellen met schadelijke mutaties sterven, en een cel met mutaties waardoor deze ongeremd gaat delen, produceert meer dochtercellen. Die dochtercellen erven de mutaties en kunnen nog meer mutaties verzamelen. Enzovoort. Voor de cel zijn dat positieve mutaties omdat ze zich kunnen vermenigvuldigen. Voor het lichaam als geheel zijn ze negatief, omdat ze zich onttrekken aan de normale controles. 
Het snelst groeiende gemuteerde celtype staat in competitie met normale cellen. Oftewel: concurrentiestrijd. Oftewel: natuurlijke selectie. 
Bij Darwin gaat het om voortplantingsverschillen van individuen binnen een soort. In het lichaam gaat het om verschillen in celdelingsnelheid. Aan de basis van beide processen ligt een random mutatie. Natuurlijke selectie in het lichaam betekent de snelst delende cel wint. Natuurlijke selectie in de natuur betekent dat het organisme met de meeste nakomelingen wint. Daarom is kanker een Darwinistisch proces. Anders gezegd: normaal hebben alle lichaamscellen vanaf de geboorte hetzelfde DNA. En cellen met hetzelfde DNA concurreren niet. Wanneer een groep cellen gaat verschillen in DNA, dan kan er competitie ontstaan.

Waarom zijn tumoren bijna altijd afkomstig uit stamcellen? 

 
Stamcellen gaan een leven lang mee en moeten daarom heel vaak kunnen delen. Stamcellen in de darm produceren darmcellen. Darmcellen leven maar kort: 4 dagen. Daarna sterven ze en worden weer vervangen door nieuwe. We kunnen niet leven zonder stamcellen. Zonder stamcellen gaan we dood. Stamcellen horen bij het leven. Maar omdat stamcellen het risico lopen mutaties op te lopen, kunnen ze zich ontwikkelen tot kanker. Dus: zowel stamcellen als kanker horen bij het leven.

Waarom heeft de evolutie kanker niet weggeselecteerd? 

 
Kanker is een ziekte die later in het leven optreedt nadat je je al hebt voortgeplant. Natuurlijke selectie werkt via het aantal nakomelingen en niet door middel van een lang en gezond leven. Op die manier kan een kankerpatient vele kinderen en kleinkinderen hebben. Kanker en ouderdomsziektes treden vooral op na de voortplantingsperiode. Daarom heeft natuurlijke selectie weinig vat op kanker en ouderdomsverschijnselen. Als je het geluk hebt om lang te leven, kun je de pech hebben om kanker en andere ouderdomsverschijnselen te krijgen.

Welke mutaties zijn verantwoordelijk voor darmkanker? 

 
Wanneer er mutaties optreden in het APC-gen is de eerste stap gezet naar het ontstaan van darmkanker. De kans dat er een mutatie optreedt in het APC-gen is klein, maar er zijn miljarden stamcellen in het lichaam die zich het hele leven door vermenigvuldigen. Daardoor is de kans groot genoeg om een keer op te treden. In de nakomelingen van deze cellen moeten nog andere mutaties optreden om kanker te laten ontstaan.

Vorige blogs over dit onderwerp

25 Mrt 2013 Frans de Waal houdt lezing in een uitverkocht Paradiso
27 Mei 2013 Paradiso lezing Marianne Rots over epigenetica
15 Feb 2014 Veroudering is niet goed te begrijpen zonder evolutie

Crowdfunding project: de toekomst van vleesconsumptie zichtbaar maken

Madelaine en Anna Berlis: The Future of Meat

Video-installatie vertoont beelden van de toekomst van vleesconsumptie 

gastbijdrage Madelaine en Anna Berlis

We weten ondertussen allemaal dat teveel industrieel vlees slecht is voor het milieu, de dieren en ons. Toch worden veel boodschappentassen nog steeds met goedkope vleeslappen gevuld. Hoe kan dit? Volgens de oprichters van The Future of Meat is hier een logisch antwoord op te geven: we houden niet op industrievlees te eten, zolang de gevolgen in de toekomst onzichtbaar zijn. 

Precies dat wil The Future of Meat met hun video-installatie veranderen. Ze willen de toekomst van vleesconsumptie zichtbaar maken door de bezoeker een kijkje te geven in het jaar 2050. De installatie is internationaal en interdisciplinair en wordt eind juni zowel in Nederland als in Duitsland vertoond. 

Vijf toekomstscenario’s gevisualiseerd 
Twee zussen, wonend in twee landen, kwamen op het idee de video-installatie te maken. Met het medium film willen ze de kijker toekomstbeelden laten zien die te maken hebben met onze vleesconsumptie. Het viel Madelaine en Anna Berlis op dat er veel media aandacht is voor verschillende toekomstscenario’s gebaseerd op vleesconsumptie, maar dat ze nooit daadwerkelijk werden gevisualiseerd. Bovendien worden ze niet met elkaar vergeleken. Zo bestaan er berekeningen voor de CO2 uitstoot van kweekvlees en van de hoeveelheid insectensoorten, maar er wordt nooit naar gekeken hoe deze toekomsten eruit zouden kunnen zien. Bij de video-installatie The Future of Meat zal de bezoeker een tijdreis maken naar de toekomst en een kijkje nemen in vijf verschillende toekomstscenario’s van het alledaagse leven in 2050. Deze scenario’s zijn gebaseerd op vijf richtingen waarheen onze vleesconsumptie zich kan ontwikkelen, namelijk: insectenvlees, vlees uit het lab, minder en regionaal vlees, geen vlees en ‘niets doen’ – het scenario waarbij niet ingrijpen in hoe we nu consumeren. De vijf scenario’s presenteren zich als een soort paralelle universa, waarbij de kijker een blik op de huiselijke omgeving en de manier van leven krijgt. 

De kijker krijgt de keuze 
Het doel van The Future of Meat is om het thema vleesconsumptie vanuit een andere hoek aan te snijden. “Wij hopen dat de toekomstbeelden het perspectief van de kijker verbreden en hem of haar prikkelen om op het huidige eetgedrag te reflecteren,” aldus Anna, regisseur van de vijf films. Het scenario ‘Niets doen’ moet dan ook de onaantrekkelijke wereld laten zien wat er gebeurt wanneer we niets aan ons eetgedrag veranderen. Welk ander scenario het dan wel zou moeten worden, wordt aan de bezoeker overgelaten. “Aan het eind van de video-installatie krijgt de bezoeker de mogelijkheid om te kiezen wat hij of zij het beste toekomstscenario vindt”, legt Madelaine, de oudere zus die haar Master Product Design in Duitsland compleet aan het thema gewijd heeft, uit. De scripts van de scenario’s baseren zich op haar onderzoek, waarbij ze is uitgegaan van wetenschappelijk onderzoek, trendprognoses en huidige ontwikkelingen. 

Steun dit project! 
Dit project wordt eind juni in Coburg (Duitsland), Utrecht en in Amsterdam vertoond. Hierna willen de zussen door naar andere locaties, zoals filmfestivals, film food festivals, culturele (eet)events en vergelijkbare evenementen, om meer mensen te bereiken met hun vleesboodschap. Het project zal echter alleen kunnen worden gerealiseerd als er genoeg geld is opgehaald via crowdfunding. Dus bent u benieuwd of u nog vlees zult eten in de toekomst en hoe de keuken van de toekomst eruit zal zien? Steun dan The Future of Meat op www.cinecrowd.nl/future-meat en kom in juni een kijkje nemen in het jaar 2050.

Postscript:
Ik heb contact gehad met Madelaine Berlis over de wetenschappelijke input in het video project. Mede naar aanleiding daarvan heb ik het project behalve via deze gastbijdrage ook financiëel gesteund. (Gert)

Postscript:

Op 4 april 2015 werd het project afgesloten met 100,8% van het streefbedrag. Het project gaat dus door. Gefeliciteerd!


Vorig blog over dit onderwerp:
Nieuw boek over de toekomst van vleesconsumptie: Meat The Future 19 januari 2015 (NB: dit boek is niet van de zusjes Berlis).

Maar het verbod op afgoden staat ook in de Bijbel. Nota Bene in de Tien Geboden.

Aanhangers van Islamitische Staat (IS) hebben in Irak grote vernielingen aangebracht aan historische voorwerpen in Nineveh, in de buurt van de stad Mosul. Nineveh was lange tijd de hoofdstad van het Assyrische Rijk, dat bestond tussen ongeveer 2000 en 600 voor Christus. De ruïnes die er nu nog van over zijn worden gezien als een van de belangrijkste archeologische vindplaatsen van Irak (NOS).

NOS journaal donderdag 26 feb 2015

Deze archeologische voorwerpen achter mij
zijn standbeelden van eeuwenoude volken

Ze werden in plaats van God aanbeden

Ze maakten zich schuldig aan afgoderij.

Deze islamitische fundamentalisten zijn barbaars en primitief. Je vernietigt geen eeuwen- of duizenden jaren oude kunstschatten. Maar ze weten dat ze eeuwenoude standbeelden aan het vernielen zijn. Ze geven ook de motivatie voor hun wandaden: die beelden vertegenwoordigen afgoden die aanbeden werden in plaats van God. En dat is afgoderij. En dat is verboden. Dat staat in de Heilige Schrift.

De legitimering voor deze gruweldaden veroorzaakte bij mij een bijna even grote schok als de waanzinnige destructie zelf: het verbod op afgoderij komt voor in de Tien Geboden van het Oude Testament:

1. Gij zult geen andere goden voor Mijn aangezicht hebben.
2. Gij zult u geen gesneden beeld maken, noch enige gestalte van wat boven in de hemel, noch van wat beneden op de aarde, noch van wat in de wateren onder de aarde is ( Trouw, zaterdag 28 Feb 2015 ) [1]

Dit gebod geldt voor Joden, Rooms-Katholieken, Lutheranen, Gereformeerden en andere protestanten. Voor iedereen die de Bijbel en de Tien Geboden accepteert. Dit is niet zomaar een duistere tekst in de uithoeken van de Bijbel. Nee, het verbod op afgoderij behoort tot de essentie van de christelijke moraal die handig is samengevat in de Tien Geboden. Volgens Christenen zijn de Tien Geboden geen menselijke uitvinding, ze komen van God [2]. Als ze niet van God afkomstig zouden zijn, zou de fundering van de moraal wegvallen [3]. 
De Tien Geboden zijn kennelijk afkomstig uit een zelfde culturele klimaat als die van de Koran. 
Christenen hadden ook die beelden kunnen vernietigen met een beroep op de Bijbel. Zoiets hebben ze ook gedaan tijdens de beeldenstorm in 1566 [4].

Het onderwerp 'afgoderij' in de Bijbel kan nog verder uitgediept worden. Dit blog wil alleen wijzen op het feit dat het verbod op afgoderij in de Bijbel staat. Nota bene in de Tien Geboden.

Noten

1. Het Christelijk dagblad Trouw houdt de herinnering aan de Tien Geboden levend door een lang lopende interview serie. De ironie is dat Trouw niet schijnt te beseffen dat hun eerste en tweede gebod de wandaden van de moslimextremisten legitimeert. In het artikel van Wilfred van de Poll 'Waarom Joden niet stenigen' (28 feb 15) doet Trouw net alsof de Tien Geboden van de Joden zijn en toont daarmee een blinde vlek ten opzichte van het eerste of tweede gebod in hun eigen Bijbel. U mag zelf verklaren hoe dat komt. Wikipedia: "Volgens sommige aanhangers van de documentaire hypothese is in Exodus 34:11-26 een derde lijst van geboden en verboden te vinden die verschilt van de reeds genoemde gelijkaardige versies: hij is uitgebreider en bevat onder andere het opmerkelijke gebod de altaren van andersgelovigen stuk te slaan."! Nota Bene!
2. Zie bijvoorbeeld wat de christelijke website Herschepping schrijft over Geen andere goden dienen: "We moeten de zonde van afgoderij zeer ernstig nemen, ook vandaag. Het is het grootste struikelblok en het grootste gevaar voor elke christengelovige.". En zie ook wat Paas en Peels suggereren in hun God bewijzen.
3. Herinnert U zich nog Paas en Peels (God bewijzen)? Atheïsten hebben geen basis voor de moraal! Alleen Christenen hebben een goede basis voor de moraal! En waar staat die moraal? In de Tien Geboden!
4. Beeldenstorm: protestanten vernielden beelden, etc. in Rooms-Katholieke kerken gelegitimeerd door de Bijbelse Tien Geboden. "Bij de zestiende-eeuwse beeldenstormen vernielden of roofden woedende menigten de inventaris en bibliotheek van honderden katholieke kerken, kapellen, abdijen en kloosters. Altaren, beelden, doopvonten, reliekhouders, koorgestoelten, kansels, orgels, kelken, schilderijen, missalen en gewaden moesten het ontgelden. "

Vorige blogs over dit onderwerp

• Fundering van de moraal bij Paas en Peels is een anachronisme 17 maart 2014 
• Oog om oog wet in Jodendom, Christendom en Islam  11 februari 2015