Alle uitspraken van Jezus zijn ook maar meningen, een filosofische fundering ontbreekt

Slecht nieuws voor naastenliefde. Mensen hebben eeuwenlang naastenliefde gepredikt en in de praktijk proberen te brengen. Het slechte nieuws is: het is ook maar een mening, want iedere filosofische fundering ontbreekt. Tenminste, een filosofische fundering voor naastenliefde wordt niet door Jezus in de Bijbel gegeven. De Bijbel is überhaupt geen filosofisch leerboek. Ondanks het feit dat de grondleggers van de Westerse filosofie, Socrates, Plato en Aristoteles allemaal vóór Christus leefden.

De Tien Geboden, zijn precies wat het woord zegt: geboden. Geboden zijn geen argumenten. Geboden moet je gehoorzamen. Het is geen uitnodiging tot discussie.

Waarom moet je je vijanden liefhebben zoals Jezus leerde? waarom zou je? Wat is de reden? De Bergrede begint met de acht zaligsprekingen. Jezus neemt het op voor de armen en de zwakkeren. Maar waarom? De Zeven deugden: waarom? De 7 hoofdzonden: waarom? Rentmeesterschap: waarom? De apostolische geloofsbelijdenis: waarom?

Slecht nieuws voor christelijke ethiek: het is ook maar een mening, iedere filosofische fundering ontbreekt in de Bijbel. Je zou dat filosofisch fundament alsnog kunnen ontwerpen. Maar dan is het mensenwerk en niet afkomstig uit de Bijbel of van God. Bestaat er een christelijke ethiek die niet op God, Jezus of de Bijbel is gebaseerd?

Francis Collins (2006) schrijft dat de menselijke moraal op God gebaseerd is. Maar dat is een autoriteits argument. Een autoriteit heeft het gezegd. Dat is een lange traditie in het Christendom. En vele vinden het nog steeds vanzelfsprekend. Maar wat is de filosofische fundering van de christelijke ethiek?

Deze vragen dringen zich op na het lezen van het review van het boek van Floris van den Berg Beter Weten door de theoloog-godsdienstfilosoof Taede Smedes en de opmerkingen van historicus Luther Zevenbergen (op dit blog).

Nu kun je tegenwerpen: je kunt de uitspraken van Jezus en God toch niet vergelijken met die van Floris van de Berg? Floris van den Berg is een filosoof, dus die moet zijn uitspraken filosofisch funderen. Maar de overeenkomst is dat het om ethiek gaat. Het zijn beide ethische systemen. Floris van den Berg geeft een ethiek van het ecohumanisme. God (o.a. in de Tien Geboden) en Jezus (o.a. Naastenliefde, en de Bergrede) geven ook een ethiek. Waarom zou je in het ene geval eisen dat de ethiek filosofisch gefundeerd moet worden, en in het andere geval niet? Dat is meten met twee maten.

Volgens Luther Zevenbergen is het zelfs niet voldoende als je een ethisch axioma aanneemt, zoals Floris van den Berg doet ("het onnodig toebrengen van pijn aan anderen is slecht"). Ook kan ik me voorstellen dat je bijvoorbeeld naastenliefde als ethisch axioma neemt. Maar volgens Zevenbergen: "Je moet beargumenteren waarom die uitgangspunten leidend zijn. Verder moet je die uitgangspunten tenminste contextualiseren in het filosofische debat." Ik weet niet precies wat dat inhoudt, maar het lijken mij zware eisen. Misschien terecht. Maar dan moet je die strenge eisen ook aan de christelijke ethiek stellen. Aan atheïstische ethiek, islam ethiek, boeddhistische ethiek, Hindu ethiek, aan alle ethiek.

De gevolgen van de kritiek op het gebrek aan filosofische fundering van ethische systemen zijn verstrekkend. Je gaat de grote morele leiders van de mensheid met andere ogen bekijken: Albert Schweitzer, Mahatma Gandhi, Jezus van Nazareth, Boeddha, Nelson Mandela, Martin Luther King, [1]. Het is niet alleen funest voor religieuze en niet-religieuze ethische systemen, maar ook alle zgn. goede doelen. Waarom zijn die doelen goed? Artsen zonder grenzen heeft wel een doelstelling, maar wat is de filosofische fundering? Idem: Greenpeace, Natuurmonumenten, Amnesty International, Hartstichting, KWF, Nierstichting, etc. etc. etc. De kritiek is op alle goede doelen van toepassing. Het probleem neemt schrikbarende proporties aan: er zijn ongeveer 9000 goede doelen. Geen geld geven zolang hun filosofische fundering niet in orde is? Dat zou dramatische gevolgen hebben.

Tot slot nog het ethisch en politiek fundament van de Amerikaanse samenleving:

"We hold these truths to be self-evident, that all men are created equal, that they are endowed by their Creator with certain unalienable Rights, that among these are Life, Liberty and the pursuit of Happiness." (bron)

Self-evident? volgens de definitie is dat een (ethisch) axioma.

Noten

1. deze zin toegevoegd 13 jan 2016 .

kleine redactionele edit: 15 jan.

Eerder blog: 

Fundering van de moraal bij Paas en Peels is een anachronisme
17 maart 2014:

"De mensenrechten worden niet op eens waardeloos als ze geen theologische of filosofische fundering hebben. Mensenrechten zijn en blijven belangrijk. Zouden er echt mensen zijn die tegen mensenrechten zijn omdat ze 'geen fundering' hebben? Mensen folteren mag, omdat we niet weten hoe we mensenrechten moeten funderen?"

Dieren zijn slimmer dan je denkt (1)

kaketoe Figaro gebruikt zelf gemaakt gereedschap

Onderzoekers zagen tot hun verbazing hoe kaketoe Figaro zelf gereedschap maakte om een nootje dat buiten zijn bereik lag te pakken te krijgen. Hij maakte een houtsplinter van een houtenbalk met zijn snavel.

Figaro houdt met 1 poot het plankje vast ...

... en haalt er met zijn snavel een dun reepje van af !

Verbazingwekkend is hoe Figaro een dun stukje losmaakt van het blokje hout en met een handige zwiep het nootje naar zich toe haalt.
Geintrigeerd door dit intelligente gedrag vroegen de onderzoekers zich af of zijn soortgenoten dit ook konden leren. 

Ze bedachten een proefopstelling waarbij ze Figaro een stukje hout gaven terwijl een andere kaketoe toekeek.

Een tweede kaketoe (kop net zichtbaar boven in beeld)
kijkt toe hoe Figaro het doet

Een tweede kaketoe kijkt het kunstje af, en kan het vervolgens zelf ook.
De onderzoekers hebben aangetoond dat deze kaketoes (soort) zelf gereedschap kunnen maken om voedsel te bemachtigen, maar ook dat door sociaal leren en imitatie deze vogels de kunst kunnen doorgeven. Dit was eerder bekend van apen, maar nog niet bij kaketoes. Dieren zijn slimmer dan je denkt!

Op deze pagina's staan de filmpjes:

• Clever cockatoo with skilled craftmanship Science Daily, 6 nov 2012 
• Cockatoos learn to make and use a tool Science Daily, 7 sept 2014 
• Cockatoos learn to make and use a tool NewScientist heeft filmpje met commentaar op youtube, 2 sep 2014

Herman Finkers: religie is als een theelepeltje. Oudejaarsconference 2015

Herman Finkers: met een theelepeltje kun je heel
makkelijk een oogbal uit de oogkas wippen!
youtube (t= 5.43 min)

 

Herman Finkers als verdediger van religie in zijn oudejaarsconference:

"Een Nederlandse intellectueel zei: In elke religie schuilt potentieel gevaar. Dus: weg met religie.
Net als in elk theelepeltje. Want met een theelepeltje kun je heel mooi een oogbal uit een oogkas wippen. Dus: weg met het theelepeltje. Kurkentrekkers zijn ook mooie dingen." 

Een echte aanval op de Nederlandse elite en verdediging van religie! 

De theelepel metafoor is erg handig gekozen. De bedoeling lijkt te zijn: religie is inherent goed, maar wordt misbruikt door een handvol gekken. Een theelepeltje is een nuttig en onschuldig gebruiksvoorwerp dat helaas door een zeldzame gek wordt misbruikt. Helaas gaat de vergelijking niet op. In de Bijbel (vooral Oude Testament) en de Koran wordt behalve tot Naastenliefde ook opgeroepen tot geweld en haat. Bijvoorbeeld haat tegen homoseksuelen. Die homoseksuelenhaat noemde Finkers zelf nog. Maar om een theelepeltje te misbruiken moet je creatief en handig zijn. Finkers is kennelijk een ervaringsdeskundige. Ik zelf had er niet aan gedacht. Maar de Bijbel (vooral OT) is vol haat tegen homoseksuelen, tegen iedereen die andere goden dient, en godloochenaars, etc. Je hoeft het zelf niet te bedenken. Het staat kant en klaar voor gebruik in de Bijbel.

Er is nog een reden waarom het theelepeltje slim is gekozen: het is lekker klein en makkelijk weg te stoppen in de keukenla! Religie daarentegen, is alom tegenwoordig in de maatschappij: er zijn theelepeltjegebouwen in iedere dorp of stad (kerken, kathedralen), theelepelclubs (kerkgenootschappen), theelepelpropaganda (religieuze omroepen, evangelisatie, zending), TheeLepelPartij (christelijke politieke partijen), theelepelopleidingsinstituten (theologie studie aan universiteiten, protestantse en katholieke hogescholen en universiteiten), recht op theelepelkeuze (godsdienstvrijheid), theelepeluitgeverijen (religieuze uitgevers), het Heilige Theelepel  Boek (de heilige geschriften), theelepelbeledigingsverbod (verbod op godslastering),  theelepelmerkenoorlogen (godsdienstoorlogen), Staatstheelepelmonopolie (staatsgodsdienst), theelepelaanroep in de troonrede (de bede in de troonrede), de Theelepeleed ("Zo waarlijk helpe mij Theelepel/God almachtig"), de theelepel op de 2-Euro munt (God op de Euro), uit naam van de Heilige Theelepel aanslagen plegen (9/11, Parijs). (Andere suggesties: welkom).

Een ander bezwaar tegen de theelepeltjes metafoor: er worden niet massaal oogballen uit oogkassen gewipt. Door religie worden overal ter wereld homoseksuelen gediscrimineerd. Het meest recente schrijnende voorbeeld was de herinvoering van het verbod op het homohuwelijk in Slovenië na een speciaal voor dat doel door de RK kerk georganiseerd referendum. Dus: anderen het recht om te trouwen met degene waarvan je houdt ontnemen, terwijl je zelf dat recht als vanzelfsprekend wel hebt. In de documentaire over de Amazing Randi kwam een jongeman voor die uit Venezuela was gevlucht vanwege de daar aanwezige levensgevaarlijke homohaat.

 

Dus in plaats van een theelepeltje had Finkers op zijn minst een Zwitsers zakmes als metafoor kunnen kiezen. Op zijn minst. Daar zitten om te beginnen al meer gevaarlijke instrumenten in zoals een mes en een kurkentrekker.  Het toont het veelzijdig karakter van het ding. Daarvan kun je minder makkelijk zeggen dat het totaal onschuldig is. Van de KLM mag je het niet in je handbagage meenemen. Misschien is er een betere metafoor. Een wapen? In handen van leger en politie een nuttig instrument, maar in handen van criminelen levensgevaarlijk.

Conclusie (2 jan 2015)

Dat theelepeltje is enorm slim gekozen: een theelepel is vrijwel 100% onschuldig, heeft nut voor de gebruiker, heeft géén scherpe kanten, je kunt er geen moord mee plegen, en de nadelen zijn vergezocht. In werkelijkheid is religie weliswaar nuttig voor de gebruikers, maar de nadelen zijn concreet, hard, vrijwel onuitroeibaar, en worden gedragen door anderen, zoals de homoseksuelen in Slovenië, Rusland. etc. Doordat gelovigen zich niet zo bezighouden met de nadelen van hun religie, komen ze er ook niet aan toe om die nadelige kanten van religie actief te bestrijden. Daardoor houden katholieken de nadelen van hun eigen godsdienst in stand ten koste van anderen.



De beste wensen voor 2016! Dat het een goed blogjaar mag zijn.