Is de corona pandemie voorspeld? (2) Ja! meerdere malen! Plus: een tijdbom!

Als we ons afvragen of de huidige corona pandemie voorspeld is, dan moeten we onderscheid maken tussen de tijd vóór en na de SARS-CoV epidemie van 2003. SARS-CoV was het eerste coronavirus waarvan aangetoond werd dat het mensen ernstig ziek kon maken. De MERS-CoV epidemie in 2012 werd ook door een corona virus veroorzaakt. Na twee corona epidemieën zijn wetenschappers veel te weten gekomen over corona virussen. Maar zelfs met die kennis is het lastig de volgende uitbraak te voorspellen, want een epidemie herhaalt zich nooit in dezelfde vorm. We beginnen met de meest recente voorspelling.

Scientific American, 10 April 2020

 

In een rapport van de Amerikaanse overheid [1] dat eind 2019 verscheen  wordt gewaarschuwd dat Amerika niet voorbereid is op een pandemie. Met name ziekenhuizen zouden de toestroom van patiënten niet aankunnen. Het rapport voorspelde dat de toestroom van patiënten een tekort aan medische hulpmiddelen, apparatuur, bedden en medisch personeel zou veroorzaken. Het Scientific American artikel constateert dat het rapport met angstwekkende precisie de sociale, economische en persoonlijke verwoesting voorspelde.
'Angstwekkende precisie'? Ja en nee. Het klopt inderdaad dat de ziekenhuizen het niet aankunnen. Maar, het klopt niet dat er een nieuwe griep epidemie is. De huidige pandemie is geen influenza [2]. Het corona virus is niet verwant aan het influenza virus. Ze veroorzaken wel allebei ademhalingsproblemen en beide zijn RNA virussen, maar daar houdt de overeenkomst op. Wat had de Amerikaanse overheid kunnen en moeten doen? Volgens de voorspelling c.q. waarschuwing een griepvaccin ontwikkelen. Dat was totaal zinloos geweest. Maar, waren ze begonnen met de ziekenhuiscapaciteit uit te breiden, dan waren ze beter voorbereid. De vraag is: hoe zou de publieke opinie reageren op een influenza voorspelling terwijl er een corona epidemie uitbrak? Zelfs voor deskundigen is het moeilijk te voorspellen welk virus precies een pandemie zou veroorzaken. Een ander Amerikaans rapport uit oktober 2019 spreekt van een pandemie die zich van China naar Amerika zou verplaatsen. Die voorspeling is uitgekomen.

Tijdbom

Vincent CC Cheng
(de eerste auteur)

We gaan 13 jaar terug in de tijd. Het volgende wetenschappelijk artikel uit 2007 bevat een tijdbom.
De conclusie van het artikel van de auteur Vincent Cheng:

"The presence of a large reservoir of SARS-CoV-like viruses in horseshoe bats, together with the culture of eating exotic mammals in southern China, is a time bomb. The possibility of the re-emergence of SARS and other novel viruses from animals or laboratories and therefore the need for preparedness should not be ignored." [3]

Dus: de aanwezigheid van het corona virus in vleermuizen en de gewoonte in Zuid China om exotische dieren te eten is een tijdbom. De kans dat er een nieuwe SARS uitbraak of een uitbraak van andere nieuwe virussen van dieren komt is niet te verwaarlozen. De eerste auteur Vincent Cheng is niet zomaar iemand, hij heeft een lange lijst van wetenschappelijke publicaties op zijn naam en werkt bij het overheids laboratorium voor infectieziekten van de universiteit van Hong Kong (vergelijkbaar met ons rivm). Dus als zo iemand het woord tijdbom gebruikt in een wetenschappelijke publicatie, dan is dat zeker alarmerend. Conclusie: die voorspelling is uitgekomen. Cheng hield ook rekening met een nieuw virus afkomstig uit wilde dieren waarmee de mens in nauw contact komt.

Er zijn meerdere onderzoekers die naar aanleiding van de eerste SARS epidemie in 2003 zich hebben gestort op het onderzoek naar corona virussen en ons gewaarschuwd. Bijvoorbeeld de Amerikaanse moleculair bioloog Anthony Fehr:

Anthony Fehr

"It is likely that CoVs will continue to cross species barriers due to their high prevalence in nature and their ability to recombine and infect new species. Therefore, it is imperative to further understand the biology of CoVs and develop novel surveillance strategies, therapeutics, and vaccines." (website)

Omdat corona virussen wijdverspreid zijn onder dieren en ze kunnen overspringen naar de mens, is het uiterst belangrijk dat we er onderzoek naar doen. En dat heeft hij gedaan. Zie zijn bio.


Er zijn andere waarschuwingen geweest zoals van een viroloog uit Hong Kong:

"In early 2017, Guan warned that the H7N9 influenza virus poses the greatest threat to humanity than any other in the past 100 years."

Het is geen influenza geworden. Toch kan dit een volkomen terechte waarschuwing zijn. Dit schetst het probleem voor buitenstaanders als beleidsmakers en politici en de bevolking. Wie moeten we geloven? Wat moeten we doen? Waar liggen prioriteiten? Wat is het grootste gevaar?

Laurie Garrett (1994)
The Coming Plague
Newly Emerging Diseases
in a World Out of Balance.

Nog verder terug in de tijd, 26 jaar geleden, dus 9 jaar vóór de SARS epidemie, verscheen het boek met de veelzeggende titel The Coming Plague (1994) van Laurie Garrett. Er staan géén voorspellingen van een SARS of corona epidemie in het boek. De voorspellingen in het boek gaan niet verder dan variaties op het influenza thema. Of een variatie op een AIDS of Ebola epidemie. Ook hebben epidemiologen toen de ernst van bijvoorbeeld de 1968 Hong Kong influenza pandemie niet voorspeld. "Prediction of future epidemics remains a hazardous business" zegt een epidemioloog. 
Wel wijst Laurie Garrett op het risico dat door de vernietiging van regenwouden wilde dieren met onbekende virussen in contact zouden komen met mensen waardoor er een epidemie zou kunnen uitbreken [4],[5]. De druk op de resterende natuurgebieden neemt toe door de niet te stoppen menselijke bevolkingsgroei en vraag naar vlees. De markten van wilde dieren in China waren 26 jaar geleden nog niet in beeld. Maar in essentie klopt het verhaal. De huidige uitbraak is vrijwel zeker het gevolg van handel in en de consumptie van exotische dieren. Garrett legt uit dat virussen geen grenzen kennen. Virussen doen ook aan globalisering! Een pandemie is een globaal risico. Uiteraard. Het is in ons eigen belang dat infectieziekten overal ter wereld worden bestreden. Terwijl landen onderling hevig ruzie zitten te maken, (en zelfs verschillende partijen binnen een land, zouden we nu zeggen) grijpt het virus zijn kans om ongehinderd toe te slaan.

Is de huidige pandemie voorspeld? 

Zeker: ná de eerste SARS epidemie van 2003 hebben wetenschappers gewaarschuwd. Vóór de eerste SARS epidemie hebben onderzoekers er op gewezen dat wilde dieren voor de mens potentieel gevaarlijke virussen in zich dragen. Maar van een nieuw virus, zelfs als het een variant is van een bekend virus, kunnen wetenschappers niet precies voorspellen hoe besmettelijk het is, welke bevolkingsgroep het meest gevoelig is, hoe dodelijk het is, wat de klinische symptomen zijn, hoe je het virus überhaupt aantoont met een diagnostische test, en al helemaal niet wat een effectieve therapie is of hoe het vaccin er uit moet zien. Dat alles maakt de kunst van het voorspellen uiterst moeilijk.

Postscript

16 april 2020

Over voorspellingen gesproken: de WHO heeft in 2015 een lijst opgesteld van 7 virussen die het grootste risico vormen voor een uitbraak en daarom 'in de gaten gehouden' moeten worden. Nummer 3 op de lijst: "Highly pathogenic emerging coronaviruses relevant to humans (MERS Co-V & SARS)."

Postscript

6 aug 2020

Hier is een leuk artikel over diverse pandemic computersimulaties die er gehouden zijn door rampen- en bio-security experts om zich voor te bereiden op rampen als pandemieën:

Two decades of pandemic war games failed to account for Donald Trump, Nature 4 aug 2020

"Confusion emerged in most pandemic simulations, but none explored the consequences of a White House side-lining its own public-health agency."

Postscript

24 Nov 2022

 

Nature 1 dec 2017

 

Op 1 december 2017 (dat is 2 jaar voor de SARS-CoV-2 uitbraak) verscheen in Nature een artikel: Bat cave solves mystery of deadly SARS virus — and suggests new outbreak could occur (!)

Lees dit artikel! Het is gratis. 

Het meest opvallende is dat de Chinese auteurs waarschuwen dat er in de toekomst een nieuwe SARS uitbraak kan plaatsvinden:

“The risk of spillover into people and emergence of a disease similar to SARS is possible,” 

 en:

“It reinforces the notion that we should not disturb wildlife habitats and never put wild animals into markets,”

Van SARS-2 wordt aangenomen dat het waarschijnlijk van een live animal market afkomstig is. Aangezien de auteurs van de studie zo'n markt als hoog risico aanwezen en de Chinese autoriteiten die markten (dus de handel in wilde dieren) niet permanent hebben verboden, is de Chinese overheid dus schuldig aan het ontstaan van de SARS-CoV-2 pandemie!

Noten

1. Thomas Frank (2020) FEMA Report Warned of Pandemic Vulnerability Months before COVID-19, Scientific American 10 April 2020
2. Het corona virus is 'a positive-sense single-stranded RNA genome' en het influenza virus is een segmented single-stranded negative-sense RNA.
3. Vincent C. C. Cheng et al Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus as an Agent of Emerging and Reemerging Infection, Clinical Microbiology Reviews, October 12, 2007. 
4. pagina 29/3310 en 2629/3310 in het e-book Laurie Garrett (1994).
5. "The world really is just one village. Our tolerance of disease in any place in the world is at our own peril."
   "Either we learn to live together or we die together. While the human race battles itself, fighting over ever more crowded turf and scarcer resources, the advantage moves to the microbes' court. They are our predators and they will be victorious if we, Homo sapiens, do not learn how to live in a rational global village that affords the microbes few opportunities." (2651/3310).

Het artikel van Cheng et al  uit 2007 dat waarschuwde
voor een nieuwe corona uitbraak

 

Vorige blogs over dit onderwerp

1. Was de huidige corona pandemie voorspelbaar? 8 april 2020
2. Wordt de verspreiding van het Corona virus bepaald door de luchtvochtigheid? 2 april 2020

Was de huidige corona pandemie voorspelbaar?

Was de corona pandemie  van 2020 voorspelbaar? Beter: is de corona uitbraak voorspeld? Columnisten die nu hun columns schrijven over corona hebben de wijsheid in pacht. Ze vertellen  ons precies wat er allemaal goed en fout gaat met het overheidsbeleid [1]. Dat is achteraf-wijsheid. Ik hecht meer waarde aan boeken over corona die vóór de corona uitbraak verschenen. En aan voorspellingen die op inzicht zijn gebaseerd.

Jaap Goudsmit (2003)
De Virus Invasie.
Over de overleving van virussen en de menselijke soort

 

Het eerste boek is van AIDS onderzoeker en viroloog Jaap Goudsmit. Het boek De Virus Invasie verscheen in 2003. Toeval of niet: dat is precies het jaar waarin SARS uitbrak. SARS en Corona komen er dus niet in voor, maar het boek legt op een bijzonder goede manier uit wat de verschillen zijn tussen de vele virus families, hoe ze zich gedragen, hoe en waarom virus epidemieën ontstaan en zich over de wereld verspreiden. Dit is een populair-wetenschappelijk boek geschreven door een wetenschapper. Veel anekdotes zul je niet in het boek vinden, maar wel inzicht in de biologie en ecologie van virussen. Je gaat begrijpen wat virussen wel en niet kunnen. Een voorspelling:

"Virusinfecties zullen de komende jaren alleen maar toenemen. ... Als de virussen van deze [wilde] dieren ook maar een kans hebben, zullen ze naar de mens overspringen. Dit zal dan vooral gaan om virussen die via de lucht of via consumptie van deze dieren kunnen worden overgebracht." (p.25-26). 

Virussen die zich via de lucht verspreiden: dat is de huidige corona pandemie. Goudsmit zou zeker een nieuwe druk moeten uitbrengen met een hoofdstuk over SARS en Corona. En over 10 jaar weer een nieuwe druk vanwege de volgende epidemie. Jaap Goudsmit geeft inzicht, geen drama. Het volgende boek bevat meer persoonlijk drama en reisverslagen:

 

David Quammen (2012)
Spillover: Animal Infections and the Next Human Pandemic.

 

In 2012 verscheen Spillover: Animal Infections and the Next Human Pandemic van wetenschapsjournalist David Quammen. (In het Nederlands: Van dier naar mens, 2013). Het verscheen 8 jaar geleden. Corona virussen komen in dit boek voor. De huidige corona pandemie lijkt een griezelige herhaling van de SARS epidemie die in februari 2003 begon. En dat is geen wonder want de officiële naam voor de huidige corona ziekte is: Severe Acute Respiratory Syndrome coronavirus 2, afgekort: SARS-CoV-2. We maken nu dus de tweede SARS epidemie mee. 
Quammen weet zijn verhaal zo te schrijven dat je het gevoel krijgt dat je er zelf bij bent als ooggetuige. En dat maakt het zo beklemmend. Hij interviewt betrokken onderzoekers en artsen waardoor je de verhalen uit de eerste hand krijgt. De artsen wisten snel dat het besmettelijk was, maar nog niet of het door een bacterie of virus veroorzaakt werd. De artsen die de eerste patiënten behandelden droegen geen mondkapjes omdat ze nog niets wisten van de besmettelijkheid en de dodelijkheid van de ziekte. De patiënten moesten vrij snel opgenomen worden op de Intensive Care afdeling, en vrij snel waren er niet genoeg IC bedden beschikbaar, er waren te weinig mondkapjes voor medisch personeel, de prijzen verviervoudigden, artsen en verpleegsters werden ziek en sommige stierven zelfs, corona patiënten met diabetes en hartproblemen werden binnengebracht. Komt het U allemaal bekend voor? We maken een tweede SARS epidemie mee, maar dan op veel grotere schaal.

Toeval of niet: in het jaar van verschijnen van Spillover, 2012, werd de eerste patiënt met wat later het Middle East Respiratory Syndrome (MERS) ging heten. Dat was ook een corona virus.

Het boek verscheen dus 8 jaar geleden [3], maar staan er echte voorspellingen in? Wat dacht U van deze:

"that the wet markets provide a venue for SARS-like coronaviruses "to amplify and to be transmitted to new hosts, including humans, and this is critically important from the point of view of public health" (569/1829)

('wet markets': markten in China van levende dieren die ter plaatse worden geslacht, allemaal zeer dieronvriendelijk en onhygiënisch)

"coronaviruses in particular should be considered as serious threats to human health." 1578/1829

"SARS-CoV wasn't gone, it was only hiding. It could return" (570/1829)

SARS-CoV was het eerste coronavirus waarvan aangetoond werd dat het mensen ernstig ziek kon maken. Dat was nog nooit eerder gebeurd. Een corona virus dat lijkt op SARS-CoV werd gevonden in vleermuizen. (578/1829). SARS gedraagt zich op dezelfde manier als corona. 

Een voorspelling die niet op inzicht gebaseerd is, is niet meer dan een bewering. Dat inzicht bestaat uit kennis van factoren die een nieuwe uitbraak bevorderen: 1) virussen die in (wilde) dieren voorkomen, 2) die in China in grote aantallen verhandeld worden op markten; 3) RNA virussen want die zijn variabeler dan DNA virussen; 4) die zich in de lucht kunnen verspreiden; 5) die van dier op mens overgedragen kunnen worden ('spillover'); 6) van mens tot mens overgedragen kunnen worden; 7) wat zeker bevorderlijk is voor de verspreiding is dat besmettelijkheid vooraf gaat aan merkbare symptomen bij de mens; 8) wat zeker helpt in de verspreiding naar andere continenten is dat besmette personen in een vliegtuig stappen [4].
Coronavirussen voldoen aan deze criteria. Het was en is onduidelijk in welke dieren coronavirussen zich schuil kunnen houden (reservoirs), maar geen nood, in Zuid-China wordt alles wat loopt, zwemt, vliegt en kruipt gegeten [5]. Dat vergroot de kansen aanzienlijk. Die markten zijn niet verboden sinds SARS. In tegendeel: ze zijn explosief toegenomen [5]. Het is dus geen wonder dat de 2020 epidemie in China is uitgebroken. Omdat je niet weet in welk dier het nieuwe pandemie-virus zich schuilhoudt kun je niet gericht te werk gaan. Het is evident dat het virus per vliegtuig naar alle continenten is vervoerd.

Voorspelling die nog niet is uitgekomen: een nieuwe dodelijke H5N1 griep epidemie (¶83). Dat kan de Next Big One worden (¶113). Ook is nog niet uitgekomen een nieuwe HIV-achtige, Hendra of Nipah epidemie (¶83,84). Als je meerdere voorspellingen doet heb je een grotere kans dat er één uitkomt.
Ook al heb je een epidemie voorspeld, het is voor de dienstdoend arts niet meteen duidelijk dat een virus de oorzaak is van een syndroom. Ik zou zeggen dat er een universele, programmeerbare virus diagnose kit op de markt gebracht moet worden, waarvan alleen de virus sequentie aangepast hoeft te worden. Wat ik begrepen heb is dat Chinese wetenschappers vrij snel de virus sequentie bekend hebben gemaakt. En dat helpt.

Tenslotte: virussen zijn letterlijk alomtegenwoordig en onuitroeibaar. Een pandemie ontstaat door menselijk handelen waardoor virussen de kans krijgen om zich tot een pandemie te ontwikkelen of niet.  

Leestips

Ik raad aan om het ebook van Quammen te kopen (is goedkoop, doorzoekbaar, geen papierverspilling, er staan sowieso geen foto's in het boek en je hoeft het niet in zijn geheel te lezen van a tot z). Lees hoofdstuk IV over SARS, ¶62 over The Next Big One (de volgende grote pandemie). In ¶65 wordt de formule besproken die o.a. het rivm gebruikt om te berekenen hoe snel de epidemie zich verspreidt. In ¶66 wordt het verschil tussen DNA- en RNA virussen uitgelegd (belangrijk verschil).

donderdag 9 april: kleine verbetering in de tekst.
 

Noten

1. Prinses Irene: nu betalen we de prijs voor de ongebreidelde groei, Volkskrant 7 april 2020 (is een voorbeeld). Ze geeft in zeer algemene termen een analyse wat er fout is aan onze westerse manier van leven en heeft dat ook eerder gedaan. Globaal ben ik het daar allemaal mee eens. Maar het helpt niet een volgende epidemie te voorkomen. Sluit alle markten in China en Afrika waar wilde dieren verhandeld worden. Dat zet zoden aan de dijk.
2. (vervallen)
3. Er verschijnt over 2 dagen een papieren herdruk met nieuw nawoord over de huidige pandemie: David Quammen (2020) Zoönose. Hoe dodelijke ziekten van dier naar mens overspringen, 10 april 2020. NB: er staat al een (zeer positieve) bespreking van het boek op bol.com. Hoe kan dat als het boek nog niet is uitgekomen?
4. Dit kunnen ook een aantal trekvogels (eenden, ganzen).
5. In de stad Guangzhou alleen al zijn er 2000 zgn. 'Wild Flavor' restaurants (as het maar wild en exotisch is).
6. Dit is niet overdreven, zie lijst hieronder: 

uit paragraaf 38 van het boek Spillover.

Wordt de verspreiding van het Corona virus bepaald door de luchtvochtigheid?

In een interessant interview van Vincent Everts op youtube claimt Maurice de Hond dat de verspreiding en het aantal doden door corona voor het grootste deel door de luchtvochtigheid ter plaatse verklaard kan worden. Luchtvochtigheid als oorzaak: een bijzonder intrigerende stelling die ik in alle officiële berichtgeving nog niet was tegen gekomen. 

Maurice de Hond (sociaal geograaf) begint met op te merken dat influenza ook een seizoens-gebonden epidemie is. Dat is ook een virus ziekte. Om te controleren of dat ook voor corona geldt, heeft hij letterlijk in kaart gebracht wat het weer en luchtvochtigheid was in landen en steden op het moment van de corona uitbraak. Hij vond een sterke correlatie tussen het weer (luchtvochtigheid) en het aantal besmettingen (en doden?). Volgens hem is zonnig + koud + droog weer gunstig voor de verspreiding van influenza en corona. Dat is het weer zoals het de afgelopen dagen in Nederland was. Hoge luchtvochtigheid belemmert verspreiding. Hij baseert zich op een paar wetenschappelijke publicaties en verder epidemiologische en meteorologische statistieken. Hij gaat zelfs zover te claimen dat een 'lockdown' niet nodig is als het weer ongunstig is voor de verspreiding. Dus de nationale of zelfs lokale maatregelen laten afhangen van het weer. En dat is nieuw voor mij. En daar heb ik het rivm en Rutte nooit over gehoord.

Het mechanisme zou zijn dat als de lucht erg vochtig is gaat een virusdruppel niet zweven, maar valt meteen op de grond en als het heel droog is blijft hij heel lang zweven. [1]

Ik vind het fascinerend dat geografische en klimatologische factoren een rol spelen in de verspreiding van een virus. In evolutie en ecologie is dit vanzelfsprekend. Een virus houdt zich aan evolutionaire en ecologische omstandigheden net als ieder ander organisme. Maar dat dit ook opgaat voor de mens die voornamelijk in steden en binnenshuis woont is verrassend. Met al onze medische kennis en techniek wordt de ernst van een pandemie niet door menselijke maatregelen bepaald, maar door zoiets stoms als de luchtvochtigheid. Die we niet onder controle hebben.

Ik zie wel enige onduidelijkheden in het verhaal van Maurice de Hond. Bijvoorbeeld: hij lijkt geen duidelijk onderscheid te maken tussen de start, verspreiding en sterftecijfer van een lokale uitbraak. Het sterftecijfer heeft o.a. te maken met de leeftijdsopbouw (hoog percentage 70-plussers), en de Intensive Care capaciteit in een land. Als je eenmaal op de IC ligt zal de luchtvochtigheid niet veel meer uitmaken. Ook de mate van verspreiding zal sterk afhangen van overheidsmaatregelen en de mate waarin de bevolking de aanbevelingen opvolgt. En of mensen andere medische problemen hebben (obesitas, hartproblemen, diabetes) heeft grote invloed op de survival.

Hoe dan ook een fascinerende hypothese die ik graag met mijn lezers wilde delen.

Noten

1. "Air humidity also influences the transmissibility of respiratory viruses. Once the pathogens have been expelled from the respiratory tract with a strong sneeze, they literally hang in the air. "On cold and usually dry winter days, the small droplets, together with the viruses, float in the air longer than when the air humidity is high," Pietschmann elaborates. In this way, the pathogens can spread rapidly" 28.02.2020 bron: Will warmer weather stop the spread of the coronavirus?

 

Bronnen

• Vincent Everts Corona virus veroorzaakt 20x meer doden afhankelijk van luchtvochtigheid volgens Maurice de Hond. (youtube 1 april 2020)
• Maurice de Hond The influence of humidity on the spread of the COVID-19 virus (30 maart 2020)

PS: op weer.nl verscheen op 31 maart 2020 het volgende artikel:
Coronavirus: weer factor in verspreiding? (met dank aan Susan) dat weer verwijst naar dit artikel:
Temperature, Humidity and Latitude Analysis to Predict Potential Spread and Seasonality for COVID-19 Posted: 9 Mar 2020 Last revised: 26 Mar 2020

In deze studie (preprint):
Effects of temperature variation and humidity on the mortality of COVID-19 in Wuhan Posted March 18, 2020
wordt de luchtvochtigheid in verband gebracht met het sterftecijfer.

Vraag: zouden de mathematische modellen van virusverspreiding rekening houden met luchtvochtigheid?