Een zwartbuikkoolmees: een superaantrekkelijk mannetje voor de vrouwtjes of een melanistische mutant?

Zwartbuik koolmees 27 mei 2025 (©GK)

Onlangs zag ik een heel bijzondere koolmees. Hij heeft een vrijwel geheel zwarte buik. Normaal hebben koolmees mannetjes een gele borst met een zwarte verticale streep op keel en borst. Het zwart in de foto komt niet door schaduwwerking. Het is echt een zwarte buik. Ter vergelijking: er is op de kop wit te zien en het bovenste deel van de borst is gelig. Ook de vleugel is donkerder dan normaal.

koolmeesman 2 juni 2025 (©GK)

Hier zijn nog 2 foto's van latere datum van vermoedelijk hetzelfde individu. Ik denk dat dit niet een willekeurige variate is, maar dat het verklaarbaar is. In wetenschappelijke publicaties kom je tegen dat vrouwtjes mannetjes met een brede borststreep prefereren [1],[2]. Ik kan me voorstellen dat door de onderliggende genetica van die zwarte borststreep er een keer een variant ontstaat waarbij de zwarte borststreep zich extreem heeft uitgebreid. Vrouwtjes zouden dat extra aantrekkelijk kunnen vinden. Daartegenover staat dat het contrast van een zwarte streep tegen een gele achtergrond helemaal wegvalt. 

Op de eerste foto is te zien dat de koolmees een rups in zijn snavel heeft, hij heeft dus een nest met jongen en dus een partner! Dat is gelukt!

Tot nu toe heb ik nog geen waarnemingen of literatuur gevonden over koolmezen met extreme zwarte borst.

 

Zo ziet een normale koolmees man er uit.
Foto: Marleen (waarneming.nl)

 

Literatuur

1. Mate Choice in Double-Breeding Female Great Tits (Parus Major): Good Males or Compatible Males, 11 January 2021. "Double-breeding females prefer males with large breast stripes,..."
2. The great tit abdominal stripe contains a sexually dichromatic colour patch hidden from the human eye. Deze publicatie gaat met name over de UV patronen die koolmezen zouden zien ('bird-visible'), maar laat ook verschil man-vrouw goed zien: vrouw links, man rechts ('human-visible').

 



Bron: publicatie [2]



3. Dutch Birding: koolmees met zwarte kop (met dank aan Klaas van Dijk) 
4. website strandloper.nl met Koolmees met melanisme (met dank aan Klaas van Dijk) 
5. Melanistische Pimpelmees in Heuvelland (W) (natuurpunt.be) met uitgebreide toelichting. (met dank aan Klaas van Dijk) 
6. Hein van Grouw (2006) Not every white bird is an albino: sense and nonsense about colour aberrations in birds. Dutch Birding 28: 79-89, 2006 (met dank aan Klaas van Dijk)
   

ObsIdentify

Het is altijd interessant hoe het beeldherkenningsprogramma ObsIdentify (waarneming.nl) afwijkende koolmezen en pimpelmezen identificeert. Wat zijn de essentiële kenmerken van deze soorten in de ogen van ObsIdentify? Hoeveel afwijking kan ObsIdentify verdragen voordat het helemaal fout gaat? Dit experiment geeft verrassende resultaten:

Koolmees 31%
Dutch Birding

Atlasvink 81% (!) Fringilla spodiogenys africana
zie ook foto beneden.  bron

Koolmees 59% bron

Koolmees 38% bron

 

Koolmees 100% (!) bron

Pimpelmees 72% bron

Pimpelmees 92% bron

Pimpelmees 82% bron

Fringilla spodiogenys africana. bron
(zie boven). Hierdoor wordt het begrijpelijk waarom ObsIdentify de fout maakte!
Deze soort lijkt een melanistische vorm van onze Europese vink!
Tegelijkertijd betekent het dat Obs. trainingsdata moet hebben gehad van niet-Europese vogels.

Een sfeervolle avondwandeling met een zeer relaxte ree

 

Na een bewolkte en regenachtige dag met zo nu en dan hevige stortbuien, begint 's avonds de zon door te breken.  Dan spot ik een ree die zich van niemand iets lijkt aan te trekken.

Hij doet gewoon zijn ding. Hij is kennelijk gewend dat mensen hem niet dicht kunnen naderen vanwege een sloot. Het is een klein landgoed van het Utrechts Landschap en ligt ingeklemd tussen drukke wegen. Er wordt sowieso niet gejaagd en zijn er geen wolven. Het gebied is niet toegankelijk voor honden.  De rustige sfeer komt goed tot uiting in de zang van merels en andere vogels op de achtergrond. Iedereen, mens en dier, is blij met een uurtje zon na een regenachtige dag. Na een paar hapjes bladeren van de struiken verdwijnt het dier weer in het dichte struikgewas.

 

Technische gegevens

Deze video is ook een aardige demonstratie van het zoombereik van de Sony RX10-iv (een 24 - 600mm zoom bridgecamera). Opname 28 mei 2025.

Een belediging voor Charles Darwin: deze bizarre larve van een lieveheersbeestje spot met de wetten van camouflage

Als het diertje een schutkleur had gehad, had ik hem zeker niet gezien! Het lijkt nog het meest meest op een kluwen witte wol met pootjes. Als hij niet gelopen had, zag je niet dat het überhaupt een dier was. En wat een zuivere witte kleur! Hoe kan dat een schutkleur zijn?! Een belediging voor Charles Darwin! Zijn ze misschien giftig voor vogels? Is het een waarschuwingskleur? Zijn ze oneetbaar door die stekels? Smaken die beestjes vies? De meeste larven van lieveheersbeestjes zien er totaal anders uit. En wat zijn dat voor uitsteeksels op zijn rug? Veertjes? Pluizen? Haren? Het blijft bizar! Het is een larve van een lieveheersbeestje. De precieze soort is niet vast te stellen. Op de pagina van de familie Lieveheersbeestjes staat geen foto van deze larve.

 

Bronnen

youtube (mijn filmpje)

waarneming.nl : Scymninae indet betekent niet vast te stellen soort van de subfamilie Scymninae. Waarneming.nl heeft een pagina Scymninae indet. waar wel een foto van het beestje staat. De Engelse Wikipedia pagina: Scymninae. 

De Onderfamilie SCYMNINAE worden ook wel Dwergkapoentjes !  genoemd (Nederlands soortenregister).

Familie lieveheersbeestjes (waarneming.nl)

BNNVARA maakte er in 2017 een pagina over met allerlei interessante wetenswaardigheden en een fraaie foto: Larve blijkt wolf in schaapskleren (ik ben het niet met alles eens!). Wist ik niet toen ik dit blog schreef.

Technische details: Sony A6400 90mm macrolens.