Waarom Christenen tegen Pinker en morele vooruitgang zijn (6) (met update)

Steven Pinker

Ik kreeg bijzonder venijnige kritiek op mijn serie blogs over Steven Pinker's The Better Angels. Ik was verbijsterd over zoveel vijandigheid ten aanzien van de stelling dat we in de afgelopen eeuwen minder gewelddadiger zijn geworden, en dat we dat morele vooruitgang kunnen noemen. Zelfs de expliciete vraag of er überhaupt morele vooruitgang was of zelfs alleen maar 'vooruitgang' werd niet beantwoord door critici.

Alles werd uit de kast gehaald om Pinker onderuit te halen. Zo kwam het op mij over. Ik vermoedde dat Pinker (op de een of andere geheimzinnige wijze) fundamenteel bedreigend is voor het christelijk geloof. Ik kreeg de hele zaak niet helder. Het bleef in het ongewisse hangen. Ik kwam er niet achter wat er nu werkelijk aan de hand was. 
Naar aanleiding van het tv programma Schepper en Co (11 nov 2013) van Jacobine Geel (in het midden gezeten) met gasten Chris Rutenfrans en Stefan Paas (beide rechts gezeten) en Jan van Hooff (links gezeten, tegenover beide heren) werd mij op eens iets duidelijk over het mysterie Waarom Christenen tegen Pinker en morele vooruitgang zijn. In telegramstijl:

feit 1: 'morele achteruitgang': er is een toenemende verruwing in onze maatschappij waarneembaar: openlijk geweld tegen politie, brandweer, ambulancepersoneel, ongeregeldheden bij nieuwjaar en voetbalwedstrijden, geweld tegen bejaarden in verpleegtehuizen, etc etc etc.

feit 2: secularisering (leeglopende kerken, ontkerkelijking) en de daarmee gepaard gaande afname van de invloed van christelijke normen en waarden.

conclusie 1: de 'morele achteruitgang' (feit 1) wordt veroorzaakt door toenemende secularisering (feit 2). Door de toenemende secularisering heeft de christelijke moraal haar greep op de samenleving verloren en zien we verruwing en morele achteruitgang optreden. (Zie ook: Is massaal ongeloof werkelijk funest voor de moraal in Nederland?)


feit 3: De westerse beschaving is diepgaand door het Christendom beïnvloed. 

feit 4: Al het goede in de westerse samenleving is uiteindelijk afkomstig van het Christendom. De Verlichting heeft niets goeds bijgedragen aan de westerse beschaving. De Verlichting bracht alleen slechte dingen. Atheïsten ontberen de Bijbel, het boek van de Alwetende en Algoede God.

conclusie 2: De bewering van Steven Pinker dat de wereld er minder gewelddadig op is geworden en dat er sprake is van morele vooruitgang, is in strijd met feit 1. Dus het is niet waar. Moordcijfers mogen niet dalen, moordcijfers moeten hetzelfde blijven of stijgen. [1]
Er is zeker geen morele vooruitgang als Pinker die vooruitgang toeschrijft aan de Verlichting. Dat kan niet, want we weten al dat al het goede in de westerse samenleving van het Christendom afkomstig is (feit 3 en 4). Dit komt omdat de Bijbel het woord van God is en God is alwetend en algoed.  
Al het slechte in de samenleving wordt door de toenemende secularisering veroorzaakt (conclusie 1 en feit 4). Het zou onverdragelijk en onverteerbaar zijn als de Verlichting ook maar iets goeds teweeggebracht had.
Er kan en mag geen morele vooruitgang zijn, want dat is (volgens Pinker) geassocieerd met of veroorzaakt door secularisering, ontkerkelijking en Verlichting. Er kan per definitie geen morele vooruitgang bestaan, want de christelijke normen en waarden zijn al 2000 jaar hetzelfde en die zijn perfect. Zaken als de afschaffing van slavernij kunnen per definitie niet als morele vooruitgang betiteld worden. Er kan geen morele vooruitgang zijn, want dat zou betekenen dat mensen in Bijbelse tijden (en alle christenen daarna) moreel slecht of slechter waren, en dat kan niet. Buiten het Christendom bestaat geen moraal en geen ware kennis, dus geen enkele vooruitgang kan op het conto van de Verlichting geschreven worden.

Postscript

23 maart 2014

Heidelberger Catechismus:

"...dat wij ganselijk onbekwaam zijn tot enig goed en geneigd tot alle kwaad"

Als je dát gelooft, dan kun je niet tegelijk geloven in morele vooruitgang. Vandaar ook de instinctieve weerstand uit gelovige hoek tegen morele vooruitgang. Als je zo'n grondig pessimistisch mensbeeld hebt, kun je niet in vooruitgang geloven, laat staan een bijdrage leveren aan een betere wereld. Dat pessimistisch wereldbeeld is overigens door en door 'Darwinistisch'! (in de zin van strijd om het bestaan, eten of gegeten worden, egoïsme, etc).

Christelijke morele vooruitgang

"Gij hebt gehoord, dat gezegd is: Oog om oog, en tand om tand. Maar Ik zeg u, dat gij den boze niet wederstaat; maar, zo wie u op de rechterwang slaat, keert hem ook de andere toe". (Mattheüs 5:38-42 Statenvertaling)

Als dit geen morele vooruitgang is, wat is het dan wel?

toegevoegd: 31 dec 2024

Christelijke morele vooruitgang (2)

Een voorbeeld van een wrede, immorele straf in de Bijbel: Simson (Samson) werden de ogen uitgestoken als straf. Dat doen we tegenwoordig niet meer in het christelijke Westen. Dat is morele vooruitgang. Lees het verhaal van Simson : hij sloeg dertig Filistijnen dood, omdat hij hun kleren nodig had vanwege een verloren weddenschap. Merk op in de christelijke Interpretatie van dit verhaal alle moordpartijen niet worden veroordeeld, maar wel dat Simson een dood dier aanraakte en wijn dronk!

toegevoegd:  2 jan 2025

 

Noten

1. Abram de Swaan: "Christelijke theologen domineerden honderden jaren de discussie hierover [massageweld is het ergste kwaad]. De gedachte was dat sinds de zondeval in het paradijs de mens verdorven is, en dus schuilt er in iedereen een moordenaar. Die theologische discussie is sinds tientallen jaren nauwelijks meer aanwezig. Toch klinkt een echo daarvan door in het uitgangspunt dat iedereen een mogelijke massamoordenaar is." vpro gids pag. 88. Zie: Oba live radio 5 vrijdag 14 feb 19:02 - 20 uur.
   Je kunt je dus afvragen waarom Christenen de geconstateerde 'morele achteruitgang' niet simpelweg toeschrijven aan de zondeval.

Geologische tijdschalen naar aanleiding van Jelle Reumer: De Vis Die Aan Land Kroop

Jelle Reumer (2013)
'De Vis Die Aan Land Kroop'
Historische Uitgeverij

De Vis Die Aan Land Kroop van Jelle Reumer ziet er zeer aantrekkelijk uitziet, vele illustraties en het geeft een overzicht van de evolutie van gewervelde dieren in 200 pagina's [1]. Dit blog is géén bespreking van het boek. Dat zou veel meer tijd kosten. Waar ik nu wel een opmerking over wil maken is het volgende plaatje van de geologische tijdschaal: 

 

Figuur 4: de geologische tijdschaal.

Bovenstaande de geologische tijdschaal (figuur 4), bevat alle tijdperken en ziet er heel kleurrijk en overzichtelijk uit, en is een standaard weergave van de geologische tijdschaal, maar een (groot) nadeel is dat alle tijdperken even lang duren. Zo lijkt het Pleistoceen (2,57 miljoen jaar) even lang te duren als het Oligoceen (11 miljoen jaar), en het Cambrium (54 miljoen) even lang als het Proterozoïcum (1958 miljoen jaar, dus 36x zo lang!). De tijden staan wel op de verticale as, dus je kunt er wel achter komen. Als je op het idee komt om er op te letten. Als je de werkelijke tijdsduur zou moeten weergeven wordt de hele figuur onleesbaar. Want je zou dan bijvoorbeeld de namen van de recente tijdperken in een veel te krappe ruimte moet proppen of een aantal namen weglaten. Hoe dan ook, figuur 4 geeft een vertekend beeld van de geologische geschiedenis van onze planeet. En dat vind ik jammer. Je ziet dan niet hoe lang het heeft geduurd voordat 'de vis aan land kroop' (= ontstaan van landdieren), en de mens is helemaal op het laatste moment verschenen. Daar kom ik in een volgend blog nog op terug: waarom heeft het zo lang geduurd? Je komt niet eens op de vraag naar aanleiding van zo'n misleidende tijdschaal.

Een alternatieve weergave is de geologische tijdschaal in een cirkel weergeven. Zo geeft een figuur op de wiki pagina Geologic Time Scale een aardige indruk van de echte tijdsduur. Klik 2x op de cirkelvormige figuur! De belangrijkste gebeurtenissen staan erbij. Het nadeel is dat er maar 6 tijdperken in staan genoemd. 

Een oplossing is de gehele 4,5 miljard jaar opsplitsen in 4 tijdschalen met ongelijke tijdschalen zoals gedaan is op dezelfde wikipagina onder het kopje Condensed graphical timelines. Als er ook nog met lijntjes aangegeven zou worden op welk deel er ingezoomd wordt, dan heb je een figuur die een juiste visuele indruk geeft van de tijdsduren. Als je dan ook nog de belangrijkste gebeurtenissen er in zet, zit je een eind in de goede richting.

Tijdperken als Hadean en Archean duren lang en er gebeurt weinig. Wat heeft het voor zin een leeg tijdperk weer te geven op dezelfde schaal als een recent tijdperk waarin veel gebeurt? Dat is juist het punt: waarom is dat tijdperk 'leeg'? En waarom duurt het zo lang? Het probleem moet zich visueel aan je opdringen.

Zelfs in een evolutieleerboek als 'Evolution. A Biological and Palaeontological Approach' zie je een geologische tijdschaal in de Appendix (!) die aan hetzelfde euvel lijdt, maar als opschrift heeft 'geological time-scale with variable scales for different eras'. Dat helpt een klein beetje!

Mijn favoriete Strickberger's Evolution 4th ed. heeft een hoofdstuk getiteld 'The Enormity of Time' (klinkt veelbelovend) dat begint met: "It is impossible to appreciate the vastness of the universe, or the enormity of time" en laat het daar bij! Doet nota bene geen enkele poging om de tijdschaal in beeld te brengen!

Scott Freeman, Jon C. Herron (2006) 'Evolutionary Analysis 4th Edition geven over 2 pagina's drie tijdschalen beginnend bij het Cambrium met de belangrijkste gebeurtenissen en de evolutie van continenten erbij. Op zich aardig gedaan, maar de 'enormity of time' wordt niet zichtbaar gemaakt omdat alles vóór het Cambrium wordt weggelaten.

Het populaire en fraai geïllustreerde 'Evolution. The Triumph of an Idea' van Carl Zimmer probeert het ook met variabele tijdschaal maar zet bya, mya en kya (miljard, miljoen, duizend jaar) bij de getallen (p.70-71). Ook een manier. Toch visueel niet overtuigend. In zijn Tangled Bank heeft hij een fraai tijdschaal over 4 pagina's (binnenkant van het kaft), waarbij hij smokkelt met de weergave van de totale tijdschaal, maar bedenkt een oplossing voor het Quarternary (de laatste 2,5 miljoen jaar) die hij in een aparte tijdschaal weergeeft, op zo'n manier dat direct visueel duidelijk is dat er ingezoomd is. Dit is een ideale methode.

Zelfs de Geological Society of America 'rommelt' een beetje met de tijdschalen.

Conclusie

Als de tijdschaal niet op een visueel verantwoorde manier wordt weergegeven, dan krijgt de student geen correct beeld van de evolutie van het leven op aarde en zal hij/zij niet gauw specifieke vragen stellen over het hoe en waarom van de timing van gebeurtenissen in de geschiedenis van het leven op aarde. Op die vragen kom ik terug in een volgend blog.

update 3 dec 24: enkele taalfouten gecorrigeerd!

 

Noten

1. Zie mijn Nederlandse evolutieliteratuur pagina met recensies.

 

God is geen werkbare hypothese in de wetenschap. Ronald Meester: Arrogant.

"Newton, believing that the secular perturbations which he had sketched out in his theory would in the long run end up destroying the solar system, says somewhere that God was obliged to intervene from time to time to remedy the evil and somehow keep the system working properly.
This, however, was a pure supposition suggested to Newton by an incomplete view of the conditions of the stability of our little world. Science was not yet advanced enough at that time to bring these conditions into full view.
But Laplace, who had discovered them by a deep analysis, would have replied to the First Consul that Newton had wrongly invoked the intervention of God to adjust from time to time the machine of the world and that he, Laplace, had no need of such an assumption. It was not God, therefore, that Laplace treated as a hypothesis, but his intervention in a certain place." (wikipedia)

Na Laplace zal het nooit meer iets worden met God in de wetenschap. Het werkt niet, het kan niet werken. Jonge-Aarde en Oude-Aarde creationisten hebben het geprobeerd, Intelligent Design creationisten hebben het geprobeerd, Theïstische Evolutionisten hebben het geprobeerd: het zal nooit wetenschappelijk bruikbaar worden. Het is tot mislukken gedoemd. Dat weten astronomen, geologen, natuurkundigen, chemici en biologen. Dat natuurwetenschappers God-hypothese uit hun wetenschap hebben geschrapt is geen arrogantie, maar professionaliteit. Ze hebben de God-hypothese verwijderd uit de biologie omdat ze er geen biologische verschijnselen mee kunnen verklaren. 
Ronald Meester ziet dat niet scherp. Dat blijkt uit de volgende 'verspreking':

"Darwins theorie heeft velen ervan overtuigd dat we God niet meer nodig hebben, en misschien is het juist daarom dat kritiek op het darwinisme doorgaans zo slecht wordt ontvangen."

Hij vergeet toe te voegen: dat we God niet meer nodig hebben om biologische verschijnselen te verklaren. Dat is een groot verschil! Overigens, komt daardoor zijn conclusie dat kritiek op het darwinisme 'doorgaans zo slecht wordt ontvangen' geheel op losse schroeven te staan.

Ronald Meester: Arrogant.

 

Ronald Meester weet dat eigenlijk ook wel "omdat God niet te vangen is in rationele argumenten" (zijn eigen uitspraak). Daarom kan de wetenschap zo'n begrip helemaal niet gebruiken. Meester kan terecht of onterecht klagen over het feit dat wetenschappers de grenzen van wetenschappelijke kennis niet erkennen. De ene wetenschapper wel, de andere niet. Dat geklaag zal nooit als resultaat kunnen hebben dat de God-hypothese ingeschakeld wordt om 'de gaten' in de wetenschappelijke kennis op te vullen.

Seksuele voortplanting niet verklaard? Een gat in de evolutietheorie? Strijdig met het Darwinisme? Of zelfs een mysterie? Wil Meester biologen verbieden om het probleem van seksuele voortplanting verder te onderzoeken? Meester vergeet dat topwetenschappers impliciet grenzen erkennen, omdat hun onderzoek per definitie grensverleggend is. Je kunt alleen grenzen verleggen, als er grenzen zijn. Die grenzen zijn de grenzen van dit moment. Het zijn tijdelijke grenzen.
Ronald Meester zal uitsluitend privé kunnen denken: dat gat in de kennis wijst op het bestaan van God. In de wetenschappelijke tijdschriften is er geen plaats voor een dergelijke hypothese. In een boek bij de uitgeverij Ten Have is het op zijn plaats.

Ik vind het sympathiek dat vele Intelligent Design aanhangers, zoals bijvoorbeeld Michael Behe, geen probleem hebben met common descent. Ronald Meester gelooft ook in de 'gezamenlijke afstamming', hij laat zelfs 'het evolutionaire bouwwerk volledig intact'. Wat valt er nog te kritiseren als je het hele evolutionaire bouwwerk intact laat? Moet hij hier ook niet kritisch zijn? Gemeenschappelijke afstamming van al het leven impliceert dat alle 1,7 miljoen nu levende soorten planten, dieren, bacteriën aan elkaar verwant zijn. Kunnen 'Darwinisten' daar ook niet een steekje hebben laten vallen? Moet hij niet grondig al het bewijsmateriaal bestuderen in zijn rol als professioneel criticus van het Darwinisme in het belang van de wetenschap? Des te meer als je bedenkt dat hij de volgende mening is toegedaan:

"Geloof in een wetenschappelijke verklaring voor alles vind ik persoonlijk een grotere geloofsdaad dan geloven in God."

Waar baseert hij dat op? Hoe onderbouwt hij dat? Hoe zou je zo'n uitspraak überhaupt hard kunnen maken als "God niet te vangen is in rationele argumenten"? Zijn het trouwens geen totaal onvergelijkbare zaken die hij aan het vergelijken is? Of is het gewoon een persoonlijke losse flodder waarmee hij zich op handige wijze onttrekt aan iedere argumentatie?

 
Ronald Meester (2014) 'Arrogant. Waarom wetenschappers vaak minder weten dan ze denken', uitgeverij Ten Have. 
Deze post is gebaseerd op een voorpublicatie die verscheen in de Trouw zaterdag 18 januari 2014 (het is letterlijk overgenomen uit zijn boek 'Arrogant').

Bijgewerkt en aangevuld: zondag 19 januari. [18:59]

Postscript

25 jan 2014

In een artikel 'Twist over Adam of aap is passé' in de Trouw van zaterdag 25 jan. wordt gesteld dat de controverse over de evolutietheorie niet meer meetelt in het grote religiedebat. Als voorbeeld geven de auteurs dat de vraag of de evolutieleer te verenigen is met Genesis niet voorkomt in het boek van Paas en Peels. Maar het Trouw artikel vergeet dat: Joris van Rossum promoveert aan de VU op weerlegging van de Darwinistische verklaring van het ontstaan van sexuele voortplanting met als promotoren:  Rene van Woudenberg en Ronald Meester. Darwinisme (Darwinistische verklaringen) is dus nog steeds een doelwit van christelijke denkers. De discussie verplaatst zich nu van Genesis naar de volledigheid van Darwinistische verklaringen ('Darwin kan niet alles verklaren'). 

Postscript

6 Feb 2014

In de Volkskrant van donderdag 16 januari 2014 verscheen een interview met Ronald Meester door Martijn van Calmthout.

Postscript

12 Feb 2014

De oorspronkelijk titel van dit blog was "Tegen Ronald Meester: God is geen werkbare hypothese in de wetenschap" .  Sommigen wezen er op dat het in het boek van Meester het nergens over God gaat. Daarom is 'Tegen Ronald Meester' verwijderd. Het blog blijft een stuk over andere fouten van Meester en tegen God in de wetenschap.

 

Postscript

23 Oct 2024

Ronald Meester (2008) Wetenschap lost mysterie niet op, Trouw, 5 december 2008. (mijn samenvatting: Wetenschappers zijn arrogant, maar creationisme is niet het antwoord.) (Met dank aan Klaas van Dijk).