Het mooiste proefdier dat er bestaat: de mens

Prof Frank Visseren:
"Het mooiste proefdier dat er bestaat: de mens"

Het mooiste proefdier dat er bestaat: de mens"! Een gouden uitspraak van Prof Frank F L J Visseren, hoogleraar vasculaire geneeskunde Universitair Medisch Centrum Utrecht, gisteren tijdens een college over de rol van vetweefsel bij het ontstaan van vaatziekten en diabetes. Een spontane, ongevraagde uitspraak. 

Prof Visseren behandelt niet alleen patiënten, maar geeft ook onderwijs aan medische studenten en doet ook nog biomedisch onderzoek. En in dat laatste ligt de sleutel tot zijn uitspraak, want hij kweekt cellen uit vetweefsel van patiënten en doet daar experimenten mee, om vragen te beantwoorden zoals: Wat is het effect van metabolieten en medicinale stoffen op menselijke vetcellen in vitro? Vandaar (vermoed ik): De mens, het mooiste proefdier dat er bestaat!

In een nog andere betekenis kun je de mens als proefdier opvatten. In figuurlijke zin 'experimenteert' de natuur met de erfelijke eigenschappen van de mens. Een voorbeeld is de zeldzame erfelijke ziekte Leptin deficiency. De patient heeft een onbedwingbare eetlust, heeft altijd trek en is nooit verzadigd. Deze patienten zijn ideale 'proefpersonen' om te onderzoeken welke therapie effectief is om overgewicht te lijf te gaan. Dankzij deze 'proefpersonen' kunnen wetenschappers fundamenteel inzicht krijgen in de biologische oorzaken van obesitas in de mens. Het experiment is ethisch verantwoord omdat de behandeling, hoewel experimenteel, de genezing van de patient als doel heeft.

Gerelateerde blogs

• Darwin was tégen vivisectie en vóór de wetenschap  
• De meeste medische experimenten met chimpansees waren overbodig  
• Paul Cliteur en Will Kymlicka gastsprekers op congres 10 jarig bestaan Partij voor de Dieren
• Nature valt ongewoon hard Amerikaanse dierenbeschermers aan
• De Empathie Paradox

Darwin was tégen vivisectie en vóór de wetenschap

27 november 2012: Darwin over vivisectie (herziene versie) 
 
NB: onderstaande is puur Darwin's mening, mijn mening zit er niet in verwerkt!

Charles Darwin

Ik ontdekte op de website Darwin Online twee mij onbekende documenten waarin Darwin zijn mening over vivisectie uitspreekt. Interessant, omdat ik hier eerder blogde over de ethiek van dierexperimenten. Dat leverde de nodige reacties op.
Het eerste document is een brief waarin Darwin antwoordt aan een professor uit Zweden die Darwin vraagt wat hij van vivisectie vindt. Die brief is op 18 April 1881 afgedrukt in The Times als Mr Darwin on vivisection.

Darwin begon met: "I have all my life been a strong advocate for humanity to animals". Verder schreef hij dat hij zich ingezet heeft voor een wet die de oorzaak van alle terechte klachten over dierenmishandeling weg zou nemen en tegelijkertijd wetenschappers vrij zou laten hun onderzoek te doen. De wet die uiteindelijk is aangenomen is niet dezelfde die Darwin verdedigde. De reden was dat de beschuldigingen aan het adres van de Engelse fysiologen onjuist waren. Echter, ik vermoed dat dit niet geldt voor andere Europese landen waar dieren inhumaan worden behandeld en waar adequate wetgeving op zijn plaats is. Aldus Darwin.

Maar, aan de andere kant kan wetenschappelijk onderzoek, met name 'fysiologie', geen vooruitgang boeken zonder experimenten op levende dieren. In zeer krachtige bewoordingen voegt Darwin daar aan toe dat het zijn diepste overtuiging is dat iedereen die de vooruitgang van de wetenschap tegenhoudt, een misdaad tegen de mensheid begaat ("he who retards the progress of physiology commits a crime against mankind")! Terugblikkend op ontwikkeling van de fysiologische wetenschap van de afgelopen halve eeuw, is het zonder meer duidelijk dat er een enorme vooruitgang is geweest. Ik begrijp van de 'fysiologen' dat de bijdrage aan de medische wetenschap een feit is. Bijvoorbeeld de bestrijding van infectieziektes en parasitaire ziektes. Ook dieren zelf profiteren hier van. Het zou van een onvergeeflijke ondankbaarheid getuigen jegens deze nobele tak van wetenschap en haar beoefenaars om dat onderzoek te belemmeren. Aldus Darwin.

Zes jaar eerder, in 1875, werd Darwin gehoord door een commissie die wetgeving moest voorbereiden. Toen was hij ook al van mening dat 'fysiologie' geen vooruitgang kon boeken zonder experimenten op levende dieren. De commissie vroeg hem of de experimenten ook onder verdoving konden plaatsvinden, waarop Darwin bevestigend antwoordde. Hij voegde daar aan toe, dat hoewel hij zelf geen dierexperimentator is, voor zover hij weet de aard van het experiment slechts bij hoge uitzondering vereist dat het dier onverdoofd is. Ik begrijp niet op grond van welke argumenten mensen in mijn land (behalve misschien Hindoes) bezwaar zouden kunnen maken tegen experimenten op (verdoofde) dieren. Tenslotte: Wat vindt U van onverdoofde, pijnlijke experimenten op dieren die voor hetzelfde geld verdoofd hadden kunnen worden? Dat vind ik weerzinwekkend. Aldus Darwin.

Bronnen

Darwin op de hoorzitting in 1875. Darwin was toen 66 jaar.

Cruelty to Animals Act 1876  in Engeland (1 jaar na de hoorzitting).
 
Darwin letter 1881 (Darwin was toen 72 jaar)

wikipedia:
History of animal testing - Early debate.
Cruelty to Animals Act (1876): experimenten op levende gewervelde dieren ten behoeve van onderwijs en wetenschappelijk onderzoek zijn toegestaan mits onder verdoving en mits de dieren gedood worden direct na het onderzoek.

Darwin schreef over empathie maar gebruikte het woord sympathie

Charles Darwin gebruikte het woord 'empathie' (empathy) niet. Hij kende het woord waarschijnlijk niet omdat het in zijn tijd niet gangbaar was. Hij gebruikte wel het woord 'sympathie' (sympathy). Het interessante is dat hij in een aantal gevallen het woord sympathie gebruikte in een betekenis die wij tegenwoordig empathie zouden noemen.

 
Dat men in Darwin's tijd het woord empathie niet of nauwelijks gebruikte concludeer ik uit Google's Ngram Viewer. Dat is een tool waarmee eenvoudig het gebruik van willekeurige woorden in de boeken onderzocht kan worden. Ik blogde er 17 jan 2011 over.  Het woord empathy werd vóór 1910 niet gebruikt. Daarna begon het gestaag toe te nemen. Zie grafiek (klik voor vergroting):

'Empathy' gebruik volgens Ngram Viewer 1859 - 2000

Met de Ngram Viewer kun je makkelijk grafieken maken. 

Fig. 18. Chimpanzee disappointed

Maar wil je meer, dan is de Darwin Online de aangewezen website. Daar kun je snel en eenvoudig de hele tekst van al Darwin's boeken doorzoeken. Het woord sympathy komt 58x voor in The Descent of Man (exclusief index). Op zich de moeite waard om te onderzoeken, en ik kom daar misschien nog eens op terug, maar ik beperk me nu tot Expression of the emotions in man and animals (1872) (waarin sympathy  28x voorkomt) omdat het mij –vooralsnog– het meest relevante boek lijkt. Ik geef ook geen volledige inventarisatie van alle gevallen (het zou kunnen uitgroeien tot een jarenlang durend promotieonderzoek!). Ik geef hier alleen enkele voorbeelden waarin Darwin het woord sympathie duidelijk gebruikt in één van 8 betekenissen van empathie zoals ik hier blogde (23 okt).

Op p. 217 schrijft Darwin:

"Sympathy with the distresses of others, even with the imaginary distresses of a heroine in a pathetic story, for whom we feel no affection, readily excites tears."

Dit lijkt mij een geval van Empathie-7: Feeling distress at witnessing another person's suffering. Dit lijkt mij van toepassing omdat Darwin het heeft over tranen. Darwin vervolgt:

"So does sympathy with the happiness of others, as with that of a lover, .."

Dit lijkt mij een geval van Empathie-3: Coming to feel as another feels. In feite lijkt Empathie-7 een speciaal geval van Empathie-3. Zo kun je je ook blij voelen als de ander blij is. Ook dat lijkt mij een speciaal geval van Empathie-3, maar heeft geen aparte naam. Maar dit terzijde. Grappig is ook de mogelijke verklaring die Darwin oppert:

"The feeling of sympathy is commonly explained by assuming that, when we see or hear of suffering in another, the idea of suffering is called up so vividly in our own minds that we ourselves suffer." (218)

Mooi gezegd. Dus: het lijden van de ander wordt zo intens beleefd, dat jezelf ook lijdt, mee-lijdt, mede-lijden.

Darwins oproep tegen wreedheid

Rondkijken op de site Darwin Online kan nog wel eens iets onverwachts opleveren.  Zo vond ik een pamflet ('An appeal') waarin Darwin oproept om onmiddellijk te stoppen met het zetten van klemmen om 'schadelijke' wilde dieren te vangen. De dieren, bv een konijn, een vos, die met hun poot vast komen te zitten in de klem, en waarbij de poot verbrijzeld wordt, lijden urenlang –soms dagenlang– ondragelijke pijnen voordat ze aan hun einde komen. Darwin vond dat wreed en een gebrek aan beschaving! Dat moet stoppen! Let wel: Darwin is zogenaamd de man van the struggle for existence, de strijd om het bestaan... Dat wil dus helemaal niet zeggen dat hij een voorstander van wreedheid ten opzichte van dieren was!

Verder vond ik nog iets heel interessants dat ook nog actueel is. Daar zal ik binnenkort over bloggen. Even geduld aub.