NRC journalist Steven de Jong gelooft in de creationistische Darwin-Hitler propaganda

NRC-journalist Steven de Jong schreef naar aanleiding van het verschijnen van het boek Darwin: Portrait of a Genius van de historicus Paul Johnson, een artikel onder de afgrijselijke titel Darwin hielp ‘natuurlijke selectie’ een handje. Geen wonder dat Holocaust volgde [1]. 

Het lijkt meer op de bekende ID-creationistsche 'Darwin-Hitler-connection' propaganda, dan op een boekbespreking. De nrc heeft er een juridische disclaimer bijgezet: "Dat is persoonlijk en niet het standpunt van nrc.nl, laat staan de krant." Heel fijn! Ik neem aan dat de nrc hem betaalt. Ik ben nu psychologisch eventjes niet meer in staat om geld te geven aan het nrc. En ik stond op het punt een digitaal jaarabonnement te nemen.

Ik blog hier met tegenzin over. Ik heb al verschillende keren geblogd [2-5] over de zogenaamde 'Darwin-Hitler connection'. Ik zal hier de ergste beweringen van Steven de Jong van kort commentaar voorzien.

Steven de Jong: "Darwin hielp ‘natuurlijke selectie’ een handje. Geen wonder dat Holocaust volgde".
Oorspronkelijk was de titel:
"Darwin hielp ‘natuurlijke selectie’ een handje. Logisch dat Holocaust volgde" (nrc dagoverzicht 27 november: het beste van het web).
De Jong heeft dus zitten editen ná publicatie zonder dat duidelijk te maken op de nrc website [6].
'Geen wonder' of 'logisch' klinkt als een excuus. Een excuus voor de nazi's die ter verantwoording werden geroepen tijdens de Neurenberger processen (zoals U weet zijn de nazi's toen veroordeeld). Waarom? Als de holocaust echt logisch volgt uit Darwin, dan mag je dat aanvoeren als oorzaak van je handelen, of op zijn minst als verzachtende omstandigheden. Mogelijke Nazi redenering: "Ik kon er niets aan doen, ik ben niet verantwoordelijk: Darwin made me do it! Weg vrije wil en eigen verantwoordelijkheid. Zou de Jong deze logische consequentie van zijn gedachtengang durven trekken? Als hij consequent door redeneert, zou hij alle nazi's moeten vrijspreken. Ze zijn onschuldig. Darwin is schuldig. Als hij die consequentie niet durft te trekken, dan moet hij ook niet roepen: "Logisch dat de Holocaust volgt!"

Steven de Jong: "Onder aanhangers van de evolutietheorie is het not done om de grondlegger ervan verantwoordelijk te houden voor mensonterende toepassingen als de Holocaust."
'Not done'? 'Aanhangers'? [7]  
Maar aan het eind van zijn blog schrijft de Jong: "Darwins theorie is misbruikt zoals een dna-databank misbruikt kan worden. Het kwaad zit hem echter niet in de theorie of de techniek, maar in de toepassing ervan."
Kennelijk is de Jong aan het eind van zijn artikel tot de conclusie gekomen dat niemand de grondlegger van de evolutietheorie verantwoordelijk kan houden voor de mensonterende toepassingen als de Holocaust, in tegenstelling tot het begin. De Jong gaat pas gaan nadenken als het artikel (bijna) af is?

Steven de Jong: "Voor de eerste aanwijzing hoeven we niet ver te zoeken, aldus de Britse historicus Paul Johnson in ..."
Was het misschien verstandiger geweest om éérst even te googelen naar recensies van het boek van Paul Johnson? Dan had hij gezien dat Johnson een zeer controversieel boek had geschreven [8-9], dat Johnson een conservatief katholiek was, en dat je niet zomaar onkritisch een boek als basis voor een artikel kunt nemen. Zeker als je geen deskundige bent op het gebied van de uitgebreide Darwin literatuur, antisemitisme, de historische oorzaken van het nazisme en WO2, Het charisma van Adolf Hitler, etc.

Steven de Jong begaat een eindeloze hoeveelheid fouten doordat hij steeds onkritisch anti-Darwin bronnen voor waar aanneemt. Keer op keer citeert hij Johnson alsof het een Darwin-expert was. Verder illustreert de Jong zijn 'betoog' met youtube filmpjes met o.a. Intelligent Designer en historicus Richard Weikart erin (interessant!). Als de Jong wat had gegoogeld dan had hij gezien dat zelfs Christen, ID-er en historicus Weikart, degene die de zogenaamde 'Darwin-Hitler-connection' heeft uitgevonden, verrassend kritisch schreef over het boek van zijn collega historicus Paul Johnson [10-11]. Weikart ontdekte vele historische fouten en onnauwkeurigheden in het boek van Johnson:

"Critics of Darwinism should beware of Johnson's biography. Some elements of it are alluring, but it contains so much misinformation that it damages the cause of the truth. Anyone relying on it will be leaning on a broken reed." [15]

Steven de Jong:  "De auteur kan Hitlers autobiografie en politiek program Mein Kampf (mijn strijd) daarom niet los zien van Darwins struggle for life. ... Darwins invloed op Hitler komt het best tot uiting in ..."
De grootste fout die de Jong begaat (net als Paul Johnson) is wel het gigantisch anachronisme: woorden als ‘selectie’, ‘strijd’, ‘begunstigde’ uit de titel [12] van een 19e eeuws boek interpreteren op een na-oorlogse, 21e eeuwse manier! [13]. Ná de oorlog, ná de holocaust, ná het dagboek van Anne Frank, ná de Neurenberger processen waarin nazi's veroordeeld werden, ná ooggetuigenverslagen en films over concentratiekampen en gaskamers, ná de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, kunnen wij zeggen dat 'strijd', 'ras' en 'selectie' zeer beladen woorden zijn! Maar dat waren ze niet (zeker niet op dezelfde manier) in Darwins tijd. Dat is een ding dat zeker is.

Darwin was fout in de oorlog
Met de kennis van nu, oordelen over mensen in het verleden: dat heet anachronisme. Nota bene, Steven de Jong krijgt het voor elkaar om te schrijven: "Adolf Hitler was een kind van zijn tijd", alsof Charles Darwin geen kind van zijn tijd was!  

Tip
Als U een boek wil schrijven, zorg er dan voor dat woorden in de titel over 150 jaar geen andere betekenis kunnen hebben.

Noten

1. Met dank aan Gerdien de Jong, die mij op het artikel attent maakte.
2. Het demoniseren van Darwin 20 december 2006
3. Weikart’s misbruik van de term ‘evolutionaire ethiek’ 25 juni 2010
4. Darwin, Hitler, God 1 november 2010
5. God, Hitler and the Free Will Defense 2 november 2010
6. als je googelt op de oorspronkelijke titel zie je die terug op vele plaatsen
7. 'aanhangers van de evolutietheorie' is net zo onzinnig als: 'de aanhangers van Einstein' of: "de aanhangers van Mendelev".
8. Ludicrous biography attempts to link Darwin to Hitler, New Scientist  15 Oct 2012
9. 'Darwin, That Genius, Was Responsible for Hitler, Stalin, and Pol Pot' (Slate 11 Oct 12).
10. Richard Weikart: From Paul Johnson, a Contrarian Portrait of Darwin, (deel 1) is een review van Paul Johnson's boek door Richard Weikart (23 november 2012).
11. Richard Weikart: Paul Johnson on Social Darwinism (deel 2) 24 november 2012
12. Steven de Jong kon de titel van zijn blog nog veranderen, maar Darwin kan dat niet meer.
13. Men kan terecht opmerken dat Darwin teveel nadruk legde op 'strijd' en 'concurrentie' in zijn 'Origin of Species' (en dat hebben deskundigen ook gedaan [14]). Maar corrigeer je mening als blijkt dat Darwin ook wees op samenwerking tussen individuen.
14. Paul Ekman (2010) Darwin's Compassionate View of Human Nature
15. vertaling: "Critici van het Darwinisme moeten dus oppassen. Sommige delen zijn aaantrekkelijk, maar het boek bevat zoveel misleidende informatie dat het de waarheid geweld aandoet. Iedereen die zich er op baseert, baseert zich op een onbetrouwbare bron." (NB: broken reed is bijbelse tekst!)

dinsdag 4 dec: typefout ('creationistsiche') in titel verbeterd.

Darwin over vivisectie (herziene versie)

De titel van mijn blog Darwin was tégen vivisectie en vóór de wetenschap van 19 november was niet geheel correct. En dat heeft commentaren opgeleverd. Ook was niet duidelijk dat de inhoud van het blog een weergave was van uitspraken van Darwin, soms letterlijk vertaald, soms een samenvatting, maar zonder mijn eigen mening. Een ongebruikelijk experiment, omdat een blog vrijwel altijd de mening van de blogger bevat. Ik zou nu Darwin's mening over vivisectie als volgt samenvatten:

Darwin vond vivisectie met verdoving van het dier ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek toelaatbaar of zelfs een morele verplichting, maar hij was pertinent tegen dierproeven zonder verdoving, met uitzondering van die experimenten die vereisen dat het experiment zonder verdoving plaatsvindt. Darwin vond dierproeven tbv de medische wetenschap een morele verplichting omdat zonder dierproeven vooruitgang in de medische wetenschap onmogelijk is, en de medische wetenschap is een zegen voor de mensheid.

Een lezer suggereerde dat Darwin vivisectie 'een noodzakelijk kwaad' vond, maar dat vind ik iets te sterk uitgedrukt. Want nergens blijkt dat Darwin bezwaar had tegen dierproeven onder verdoving. Zodra er verdoving wordt toegepast, is er eigenlijk niets aan de hand. Want dan voelen ze geen pijn. 
Maar Darwin maakte een uitzondering voor sommige experimenten waarbij door de aard van het experiment er geen verdoving toegepast kan worden. Hij geeft geen voorbeelden. Tegenwoordig zou je natuurlijk denken aan hersenonderzoek van bewustzijn (!), empathie, spiegelneuronen, verwerken van zintuigelijke informatie inclusief het vermogen pijn te ervaren (!), leerprocessen, geheugen, etc. Dat alles kan moeilijk als het dier geheel of gedeeltelijk onder verdoving is, want verdoving legt de hersenen geheel of gedeeltelijk plat. In Darwin's tijd was dat soort onderzoek waarschijnlijk niet omvangrijk, maar hij zet wel de deur naar onverdoofde dierexperimenten op een kier. En die kier is in de loop van de tijd steeds groter geworden. Iets anders is dat ook al heeft een dier geen pijn, een experiment stress kan opleveren.  De meeste experimenten bij dieren zijn bij de mens niet toelaatbaar. Als die experimenten bij mensen uitgevoerd zou worden noemen we dat een aantasting van de lichamelijke integriteit. Daarnaast spelen zaken als onnatuurlijke huisvesting (een individu in een kooitje los van alle sociale verbanden) een rol. Dat dierexperimenten zo sterk in omvang zouden toenemen heeft Darwin natuurlijk niet kunnen voorzien.

Mijn teleurstelling over Darwin's houding –in moderne bewoordingen– is dat de benefits van dierexperimenten uitsluitend bij de mens liggen, en de costs uitsluitend bij het individuele dier. Dat is onrechtvaardig en onethisch. Met mensen mag je geen (medische) experimenten doen. Een experimentele medische behandeling van een patient moet altijd op genezing gericht zijn. Dus, Darwin's opmerking dat soms andere dieren van het experiment profiteren, maakt het niet zomaar ethisch acceptabel. Immers, het proefdier profiteert er zélf niet van. Het wordt opgeofferd voor anderen. Maar goed, dat zijn moderne gedachten.

Mijn teleurstelling wordt natuurlijk veroorzaakt doordat ik vanuit de 21e eeuw oordeel over iemand in de 19e eeuw. In Darwin's tijd worstelde men nog met slavernij en vrouwenrechten. In Europa was de doodstraf tot ver in de 19e eeuw gangbare praktijk. De tijden waren toen anders.

Tegenwoordig moeten wetenschappers vergunningen aanvragen om dierproeven te doen, het onderzoeksplan ter goedkeuring aanbieden aan Dier Experimenten Commissie (DEC); de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA) controleren alle locaties van vergunninghouders ten minste één keer per jaar; hebben we een hbo specialisme proefdierkundige en is het werken met proefdieren aan vergunning onderhevig volgens artikel 12 van de wet op dierproeven; hebben we een Nationaal Kenniscentrum Alternatieven voor dierproeven (NKCA); Stichting Proefdiervrij, etc. 

Tegenwoordig houden zelfs filosofen zich bezig met het vraagstuk dieren en ethiek: Peter Singer (Animal Liberation), Lori Gruen (Ethics and Animals) en de 'Internet Encyclopedia of Philosophy' heeft een voortreffelijke pagina 'Animals and Ethics'.

Dit alles bestond nog niet in Darwin's tijd. Wat er wél was in het Engeland van Darwin: protest uit de samenleving tegen vivisectie. Darwin zei daarover dat de beschuldigingen van wreedheid tegen dieren na onderzoek onjuist bleken te zijn [1]. Ook was Darwin op de hoogte van het feit dat Hindoes vegetariërs waren en hij kon zich voorstellen dat zij tegen dierexperimenten waren [2]. Maar hij kon zich niet voorstellen dat er in Engeland mensen tegen dierproeven zouden kunnen zijn. De gedachte dat niet-Hindoes, bijvoorbeeld Engelsen, ook vegetariër zouden kunnen zijn, kwam kennelijk niet in hem op. Vegetarisme bestond wel in Engeland [3], maar werd kennelijk nog niet echt serieus genomen.

Al met al: ik vind het buitengewoon lastig om vanuit de 21e eeuw te oordelen over Darwin's houding ten aanzien van vivisectie. Maar ik kan ook niet mijn oordeel onderdrukken. Ik kan niet zeggen dat Darwin voorop liep op het gebied van dierenrechten, ondanks dat hij tegen onnodige wreedheid tegen dieren was [4]. Maar als je bedenkt dat er zelfs nu mensen, zelfs kamerleden [5], in Nederland bestaan die nog niets van vegetarisme snappen, ja het zelfs willen bestrijden, ondanks alle makkelijk toegankelijke informatie, dan kunnen we misschien iets meer begrip opbrengen voor iemand in de 19e eeuw...

Bronnen

1. "Several years ago, when the agitation against physiologists commenced in England, it was asserted that inhumanity was here practised and useless suffering caused to animals; and I was led to think that it might be advisable to have an Act of Parliament on the subject. I then took an active part in trying to get a Bill passed, such as would have removed all just cause of complaint, and at the same time have left physiologists free to pursue their researches—a Bill very different from the Act which has since been passed. It is right to add that the investigation of the matter by a Royal Commission proved that the accusations made against our English physiologists were false." Darwin Online 
2. "It is unintelligible to me how anybody could object to such experiments. I can understand a Hindoo, who would object to an animal being slaughtered for food, disapproving of such experiments, but it is absolutely unintelligible to me on what ground the objection is made in this country." Darwin Online
3. "A prominent advocate of an ethically motivated vegetarianism in the early 19th century was the poet Percy Bysshe Shelley (1792–1822). ... The Vegetarian Society by 1853 had 889 members." (wiki)
4. Zie ook: Darwin was tegen dierenklemmen: zie paragraaf 'Darwin's oproep tegen wreedheid' van mijn eerdere blog.
5. Het antwoord van Jaap Korteweg op de Kamervragen van CDA Kamerlid Jaco Geurts (youtube) geweldig!!!

24 November 1859: The Origin of Species verschijnt

"It will be published in the first week in November, and a copy shall be sent you. Remember it is only an Abstract (but has cost me above thirteen months to write! ! )  
So much for my abominable volume, 

which has cost me so much labour that I almost hate it." 

Screen shots by Shutter 0.88.1 from: Darwin's Darkest Hour ( zie: 'Darwin's Darkest Hour' geeft positief beeld van relatie Emma en Charles Darwin )

Het bovenstaand citaat komt uit een brief van Darwin aan Mr Fox, 23 Sept 1859

Toelichting: 
'abominable' betekent zoiets als gehate, vreselijke (Darwin eigen woorden, dus ironisch). "It is only an Abstract": betekent dat Darwin een veel groter werk van plan was, maar daar was geen tijd voor en de uitgever vond dit wel groot genoeg.