Heftige emotionele reacties en stuitende onwetendheid n.a.v. drie-ouder kind

Gisteravond bracht het actualiteiten programma EENVANDAAG het bericht:

'Drie biologische ouders om ziektes te voorkomen'.

EenVandaag 4 Feb 2015

Dinsdag 3 feb 2015 werd Engeland het eerste land ter wereld dat een op IVF gebaseerde voortplantingstechniek toelaat die wel wordt aangeduid als het 'drie-ouder-kind' [1]. In Nederland is het niet toegestaan en hebben we er daarom geen ervaring mee.

Op de facebookpagina van EENVANDAAG trof ik heftige emotionele, afkeurende reacties aan die getuigen van onmetelijke onwetendheid en desinteresse om zich te verdiepen in de zaak. Maar er zijn ook ethici die de techniek afkeuren [3].

Wat is er aan de hand?
Drie-ouder kind? is dat juist? Ja, er zijn drie personen bij betrokken. Een vrouw (de moeder) die 23 chromosomen, een man (vader) die 23 chromosomen en een andere vrouw die mitochondriëen (37 genen) levert (mitochondriëen donor). Maar hun genetische bijdrage is uiterst ongelijk: de vader en moeder dragen samen 99,9% bij en de tweede vrouw draagt 0,1% bij aan het kind. Dit komt door het bizarre feit dat mitochondrieën, de energieproducerende lichaampjes in iedere cel van ons lichaam, ook DNA bevatten (slechts 37 genen). Als je het aantal genen van de mens op 22.000 stelt dan leert een simpele berekening: 37/22.000 ≈ 0,1%.
Normaal draagt de moeder 23 chromosomen + 37 genen bij aan het kind. Het enige verschil met de nieuwe techniek is dat die 37 genen van een andere vrouw afkomstig zijn.

Evolutionair verleden
Het feit dat er in mitochondriëen, dus buiten de celkern, ook DNA voorkomt is een –niet meer terug te draaien– gevolg van een bizarre gebeurtenis 1,5 miljard jaar geleden die bekend staat als de 'eukaryotic merger' of 'eukaryotic symbiosis' of 'Symbiogenesis' [2]. Door een tweede bizar verschijnsel worden mitochondriëen uitsluitend via de moeder (eicel) doorgegeven aan het nageslacht. De vader draagt daar niets aan bij. Mitochondriëen worden via de vrouwelijke lijn doorgegeven. En daar zijn goede evolutionaire redenen voor [4].

Is deze techniek onnatuurlijk?
Ja, natuurlijk is dat onnatuurlijk omdat normaal ieder kind maar twee ouders heeft. Is drie ouders erg? De derde 'ouder' kun je eigenlijk niet een volwaardige 'ouder' noemen omdat de genetische bijdrage maar 0,1% is. Deze techniek is net zo onnatuurlijk als IVF waar het op gebaseerd is. Anti-conceptiemiddelen, de pil, gezinsplanning, etc zijn ook onnatuurlijk en erfelijke ziektes zijn natuurlijk omdat ze ontstaan door spontane natuurlijke mutaties in DNA.

Waarom willen mensen dit?
Omdat mitochondriëen DNA bevatten kunnen er ook mutaties optreden. Vrouwen die een mitochondriale ziekte hebben, geven dit door aan hun kinderen (zonen en dochters). Hun dochters geven dit weer door aan hun kinderen. Mitochondriale ziektes erven via de vrouwelijke lijn over. Voor vrouwen met die ziekte is de nieuwe techniek een manier om gezonde kinderen te krijgen die genetisch van jezelf zijn. Voor meer achtergrond zie het Nature news artikel van 3 feb [5].

Wat zijn de ethische bezwaren?
1) Omdat de techniek risico's heeft omdat het nog nooit is uitgeprobeerd op mensen en het daarom theoretisch mogelijk is dat er alsnog een kind met een afwijking ontstaat [3].
2) deze techniek is in feite 'germ-line gene-therapy' ('germline engineering') omdat die mitochondriëen (van de tweede vrouw) steeds naar iedere volgende generatie worden doorgegeven met alle risico's vandien [3].
3) waarom miljoenen dollars verspillen aan een handvol vrouwen met erfelijke mitochondriale ziektes die graag genetisch eigen kinderen willen en die bijvoorbeeld ook kinderen zouden kunnen adopteren? [3].
4) het is een 'designer-baby'...
5) er kan een mismatch ontstaan tussen het genoom (DNA) van de eerste vrouw (de biologische moeder) en de mitochondriëen van de tweede vrouw. 

Weerlegging van de bezwaren
1) dat het nog nooit is uitgeprobeerd op mensen is niet te weerleggen zonder dat het voor de eerste keer wordt toegepast op mensen. Die mensen moeten volledig op de hoogte gebracht zijn van de risicos (informed consent). Iedere nieuwe medische techniek en geneesmiddel is ooit eens voor de eerste keer op mensen uitgeprobeerd.
2) dit is géén gen-therapie: er wordt niet aan genen 'gesleuteld'. Er worden géén losse genen getransplanteerd. Er wordt alleen gebruik gemaakt van intacte, gezonde mitochondriëen waarin de genen op standaard manier opgeborgen zitten. NB: ieder kind krijgt mitochondriëen die van generatie op generatie wordt doorgegeven (via de vrouwelijke lijn), dus dat is natuurlijk. Als de techniek succesvol is, heeft ze géén nadelige effecten op het genetisch erfgoed van de mensheid, alleen gunstige effecten op de nakomelingen van de behandelde echtparen.
3) ditzelfde bezwaar kan ingebracht worden tegen IVF als techniek om kinderwens in vervulling te laten gaan bij ouders waarbij het niet op natuurlijke weg lukt. En bij vele andere zeldzame ziektes. Ik zou graag horen van de ethicus hoe hij/zij berekent welke ziektes de moeite waard zijn om miljoenen dollars aan te besteden.
4) het is géén 'designer baby' want er wordt niet gesleuteld aan genen. Er worden nieuwe combinaties gemaakt van bestaande genomen. Sowieso is 'designer' zwaar overtrokken, want we corrigeren tot nu toe alleen schadelijke mutaties [6].
5) dit is vooral een wetenschappelijk-technisch bezwaar. Maar iedere voortplantingsdaad is een experiment of de mitochondriëen van de vrouw passen bij de genen van de vader. Als er een mismatch (incompatibiliteit) zou bestaan zou dat in een vroeg stadium van de ontwikkeling van het embryo tot problemen kunnen leiden. Net als bij iedere 'normale' zwangerschap. 

Ik ben een voorstander van de techniek op voorwaarde dat de drie betrokkenen volledig geïnformeerd worden over alle onzekerheden; vrijwillig instemmen met de procedure; het uitvoeren van de techniek beperkt wordt tot een klein aantal ziekenhuizen die er een vergunning voor hebben; de indicaties voor de behandeling geregeld zijn; en de gezondheid van het kind op de lange termijn gemonitord wordt; en geregeld wordt dat het kind recht heeft op informatie over zijn oorsprong.

Noten

1. MPs say yes to three-person babies 3 Feb 2015
2. Behalve wikipedia zie ook mijn boekbespreking (Lynn Margulis) op mijn WDW website over deze gebeurtenis. Achtergrond:
3. Françoise Baylis Ethical Objections to Mitochondrial Replacement 2 Jul 2013
4. Zie mijn Mendels Demon review.  (Mark Ridley)
5. Scientists cheer vote to allow three-person embryos  Nature 3 Feb 2015 (gratis). Eerder verscheen achtergrond artikel: Reproductive medicine: The power of three Nature 21 May 2014 (gratis)
6. Designer baby? Nee! die mensen hebben echt helemaal geen idee wat een echte 'designer baby' zou kunnen zijn! Wat mij betreft: het DNA zodanig corrigeren dat er geen erfelijke ziektes optreden, geen kanker; immuniteit voor alle besmettelijke ziektes, geen ouderdomsverschijnselen zoals verminderde spierkracht en uithoudingsvermogen, nieren en lever; goede ononderbroken slaap, goede ogen, oren, geheugen, geen dementie en tenslotte een levenslange vitaliteit tot een plotselinge dood op je 80e! En dat is in feite niets anders dan een goede gezondheid. Een echte designer baby begint bij het geven van eigenschappen die nog geen mens bezit (bijvoorbeeld een IQ groter dan 200).

Vorige blog over dit onderwerp

Mijlpaal in prenatale diagnostiek: compleet dna van embryo uit bloed van de moeder bepaald 20 juli 2012

Is er orde in de natuur?

Is er orde in de biologische wereld? 

Neem een voorbeeld uit mijn eigen vakgebied: de mens heeft 46 chromosomen. Dus orde. Maar, er zijn individuen die 47 chromosomen hebben. Ze hebben chromosoom 21 in drievoud in plaats van tweevoud (zoals de rest van de mensheid). Is er nu nog steeds orde? Nu, er is geen chaos. De mens heeft 46 óf 47 chromosomen. Maar er zijn méér afwijkingen. Bij kanker zie je een waanzinnig groot aantal chromosoomafwijkingen in de tumorcellen. Het lijkt wel chaos. Dus: is er orde in chromosomen? Ja, behalve in een aantal clinisch vaststelbare chromosoomafwijkingen en kanker. Is dat orde? Het lijkt mij nogal subjectief. Het is maar hoe je 'orde' definieert. 

Een ander, beroemd voorbeeld is de vraag: zit er orde in de planten- en dierenwereld? Ja, zei Linnaeus en hij deelde de planten en dierenwereld in, in ordes, families, geslachten, soorten en ondersoorten. Dit werkte geweldig totdat men tegen twijfelgevallen aanliep. Darwin vond het soortbegrip maar een menselijke uitvinding. Soorten bestaan niet objectief. Kun je objectief vaststellen waar de grens ligt tussen een soort en een ondersoort? Toen bacteriën ontdekt werden, kwam men er achter dat het soortbegrip daar slecht werkte.

Zit er orde in de dierenwereld? Ja, je hebt: insecten, vogels, reptielen en zoogdieren. Complicaties zijn: vogels die dinosaurierkenmerken hebben of dinosauriërs met veren; zoogdieren met reptielkenmerken, of reptielen met zoogdierkenmerken. Orde? Relatief.

Ananas. Deze komt aardig in de buurt van zeshoekige cellen...

 

Heeft de ananas echt Fibonacci spiralen? (= wiskundige regelmatige reeks) (zie mijn blog: Zomergast Ionica Smeets, Wilfried de Jong, Fibonacci, Ananas, God). Toen Ionica de spiralen op een meegebrachte ananas liet zien, maakte Wilfried spontaan de (cruciale!) observatie dat die ananas "een kleine afwijking had. Het is een beetje gekke ananas. Sommige spiralen zijn wel een beetje moeilijk te zien". Ze zijn minder precies dan je denkt. Planten zijn niet perfect mathematisch gevormd. Als planten door een computer gegenereerd worden, zie je onmiddellijk dat ze niet levens-echt zijn. Dus: is er orde? Ja, bij benadering. Het is dus enigszins subjectief om te zeggen of ananassen beantwoorden aan de Fibonacci reeks. Er is geen ja of nee.

Zit er orde in ons planetenstelsel? De Grieken dachten dat planeten perfect cirkelvormige banen hadden. De cirkel was de meest perfecte vorm. Perfecte orde! Maar het bleken geen cirkels maar ellipsen te zijn. Orde? Ja, als je het begrip aanpast.
De aarde draait om haar as. Dat is orde. Maar de as wiebelt. Orde? Ja, er zit een patroon in: Axial tilt, Axial precession, etc. Orde? Altijd raak, als je maar je formule aanpast voor wat orde inhoudt.
Deze vind ik altijd fascinerend: de dagen worden langer vanaf 21 december, maar niet echt regelmatig. Of niet logisch. De vroegere zonsopkomst loopt niet in de pas met de latere zonsondergang. Waarom is dat nu weer? Is dat regelmaat?

Orde in de scheikunde? Ja, zei  Mendelejev! Kijk maar: het Periodiek Systeem der Elementen. Er zit structuur in het periodiek systeem. Maar er zijn elementen die niet in de natuur voorkomen. En elementen met een atoomnummer hoger dan 82 (lood) vervallen door radioactieve processen tot elementen met lagere atoomnummers. Instabiel. Orde? Ja, maar radioactiviteit compliceert de orde.

Theodor Benfey's spiral
periodic table (wiki)

Al vrij snel bleek de manier van weergave van het Periodiek Systeem niet de enige manier te zijn. Een schatting is dat er behalve Mendelejev nog zo'n 700 alternatieve manieren zijn gepubliceerd om 'de regelmaat' in het PS weer te geven: cirkelvorming, cilindrisch, pyramide vormig, tot de Theodor Benfey's spiraalvormige PS en drie-dimensionale systemen. Deze alternatieve vormen zijn voorgesteld om bepaald eigenschappen beter tot hun recht te laten komen. Orde? Ja, zoveel als er manieren zijn om tegen de werkelijkheid aan te kijken.

Periodiek systeem, (wenteltrap) Wolf, 1941

De vraag 'Is er orde in de natuur?' is betekenisloos als je het begrip 'orde' niet goed definieert. En je kunt 'orde' zo definiëren dat je altijd orde in de natuur vindt. Desnoods met de chaostheorie! (Lorenz attractor, Strange attractors)

De vraag: Is de werkelijkheid logisch geordend? is net zo v(r)aag als: is de werkelijkheid getalsmatig geordend? Ja, de mens heeft 2 ogen, 2 benen, 2 armen, 2 longen, etc. Geen 2 neuzen, maar wel 2 neusgaten. Geen twee hersenen, maar wel twee hersenhelften. Geen twee harten, maar het hart heeft wel 2 helften. Orde is een subjectief begrip. De orde zit in je hoofd. De logica zit in je hoofd.

Bronnen

• blog Jan Riemersma De Ridder & Rutten, "En dus bestaat God" vormde de inspiratie voor dit blog.
• Zomergast Ionica Smeets, Wilfried de Jong, Fibonacci, Ananas, God 
  
• A New Pattern in Nature. Een leuk vlog van Sabine Hossenfelder over vlakvullende patronen in de natuur met 'ronde hoeken'. Het is helemaal geen 'new pattern', maar wiskundigen hebben het pas nu ontdekt. Dit voorbeeld laat ook weer zien dat de vraag 'Is er orde in de natuur?' afhangt van je definitie van 'orde'!
  

 

Nederlandsche Vogelen (5) Zo vroom en zo wreed. Waarom vroomheid niet helpt tegen wreedheid.

In mijn vorig blog Nederlandsche Vogelen (4) Theologische invloeden op de beschrijving van vogels gaf ik aan dat op vele plaatsen bewondering werd uitgesproken voor de wonderen van de Schepping en de wijsheid van de Schepper. In het derde deel liet ik zien dat men de vogels bewonderde om hun pure schoonheid, prachtige verenkleed en zang (zonder expliciet te verwijzen naar de Schepper), maar tegelijk respectloos omging met die mooie vogels. Nu vraag ik aandacht voor het feit dat het besef dat die bewonderde vogelwereld door een alwijze algoede Schepper is geschapen, geen enkele invloed had op de behandeling van die vogels. Hoe kon dat?

Hoe werden wilde vogels behandeld?

Kievit (Sepp, Nozeman,KB)

Ondanks het feit dat er jaarlijks honderdduizenden eieren van de kievit geraapt worden, en ondanks dat zij zelf in het najaar in grote hoeveelheden met slagnetten gevangen en gedood worden, blijven er door de Voorzienigheid altijd voldoende kievitten over:

"....blyft 'er echter altoos, door wyze en gunstige schikkinge der Voorzienigheid, voor ons Land eene verbaezende veelheid van dit gevogelte overig." (KB)

Hier zie je dat er een direct verband gelegd wordt tussen de overvloedige aantallen kievitten en de Goddelijke Voorzienigheid [1]. De kieviten zijn voor de mens geschapen. Dat blijkt wel uit het feit dat ze nooit opraken. Ze zijn 'niet uit te roeien'. En dus mag je ze zonder gewetensbezwaren vangen, doden, hun eieren rapen en opeten. Kieviten waren zeer nuttig omdat ze vooral voor arme mensen een grote hoeveelheden vlees en eieren leverden. "Onze Kieviten te mogen en te moeten plaetsen onder de zeer nuttige en dienstige vogelen des vaderlands". En zo was dat. Men maakte zich kennelijk geen zorgen dat het wel eens slecht zou kunnen gaan met het aantal kievitten. Immers: God zelf zorgde er voor dat ze bleven bestaan. Wat een Wijsheid, Goedheid en Voorzienigheid!

Dit gold niet alleen voor kievitten. De schrijver geeft een nuttige handleiding voor het vangen van tapuiten met paardenharen strikken! [KB]. Wat wreed en respectloos: het zijn van die prachtige, kwetsbare en nu zeldzame vogeltjes. Je mag blij zijn dat je ze nog te zien krijgt. Die respectloosheid kan dus niet uitsluitend toegeschreven worden aan de boeren en plattelanders van die tijd. Het was de auteur van de Nederlandsche Vogelen zelf. Iemand van de betere standen zou je kunnen zeggen.
In die tijd werden de nu in Nederland zeer zeldzame ortolanen in kleine kooitjes in het donker gehouden omdat ze anders zich doodvliegen door de schrik, en ze werden vetgemest. Onvoorstelbaar. Nu broeden ze niet meer in Nederland. Hoogstens kleine aantallen op doortrek. 
In het derde deel ('zo mooi en zo lekker') heb ik nog vele andere voorbeelden gegeven. Het was niet alleen de vanzelfsprekendheid waarmee vogels gevangen en gegeten werden, velen zagen het als volksvermaak om bijvoorbeeld houtduiven met lijmstokjes te vangen door middel van blind gemaakte soortgenoten. Het zgn. 'kwakschudden' was een volksvermaak. In de vorige eeuw, lezen we, was het Zevenhuizensche Bosch vermaard wegens de kolonies van de daar broedende kwakken (nu zeldzaam!). Men hield jaarlijks 'plezierpartijen': in de broedtijd net zo lang schudden aan de bomen tot de nog niet vliegvlugge jongen naar beneden donderden (KB).
Ook zonder de Voorzienigheid te noemen had men het idee dat sommige soorten voorbestemd waren 'om de mens tot spyze te dienen' [3].

Conclusie

Vroomheid maakt gelovigen niet respectvol ten opzichte van de natuur. Integendeel: men geloofde dat het de bedoeling van de schepper was dat die vogels, gevangen, geschoten en gestrikt werden om als lekkerny voor de mens te dienen! Geheel in overeenstemming met Genesis [2]. Hoe moderne christenen tegenwoordig de Bijbel ook mogen lezen, toen weerhield de Bijbel de gelovigen niet om op een ongewoon wrede en inhalige manier met de natuur om te gaan. En aangezien de Bijbel niet gewijzigd is sinds de 18e eeuw, moeten eventuele diervriendelijke moderne christenen door buiten-Bijbelse, culturele factoren beïnvloed zijn.

Noten

1. Goddelijke Voorzienigheid (wiki): De almachtige en alomtegenwoordige kracht Gods, door welke Hij hemel en aarde, mitsgaders alle schepselen, gelijk als met Zijn hand nog onderhoudt, en alzo regeert, ... van Zijn Vaderlijke hand ons toekomen."
2. Genesis 9: "En de vrees en de schrik voor u zij over al het gedierte der aarde en over al het gevogelte des hemels, al wat zich op de aardbodem roert en alle vissen der zee; in uw hand zijn zij gegeven. 3 Alles wat zich roert, wat leeft, zal u tot spijze zijn; Ik heb het u alles gegeven evenals het groene kruid." Met deze Bijbelse woorden: waarom zou je dan nog aarzelen?
3. Over de wilde eenden: "De natuur schynt deze Vogels, even als de Haringen, dit te hebben ingegeven, dat zy, om zelf de Kost voor zig te zoeken, aan het Menschelyk Geslagt Spyze verschaffen moesten" (217)

Vorige blogs over dit onderwerp

1. Nederlandsche Vogelen (1) Een vernieuwend ornithologisch standaardwerk uit de 18e - 19e eeuw
2. Nederlandsche Vogelen (2) Een aanzet tot evolutionair denken in de kiem gesmoord.  
3. Nederlandsche Vogelen (3) Zo mooi en zo lekker!
4. Nederlandsche Vogelen (4) Theologische invloeden op de beschrijving van vogels