,
|
Uit de titel van het boek blijkt al dat de kosmos en het leven een 'Meesterwerk' is. Dat is geen neutrale beschrijving. Het is een waardeoordeel. De bouwstenen-bouwwerk-bouwmeester metafoor zet van begin af an het hele wetenschappelijke verhaal van de kosmos en het leven in een religieuze context: de kosmos en het leven zijn bedacht ('gewild') door een bovennatuurlijke Architect. De bouwstenen (de materie) bestaan niet zomaar, ze zijn bedoeld om een gebouw te maken [1]. Met andere woorden: de Big Bang is door de Architect precies zo afgesteld dat er stabiele atomen en moleculen zouden ontstaan waardoor de zon en de aarde konden ontstaan (Deel I). Dat bouwwerk heeft een bedoeling. Het doel is mensen onderdak te geven. Het is immers een huis. Deel II van het boek is gewijd aan de 'bewoners' van het 'huis': het leven. Maar, er is één bijzondere bewoner: de mens (Deel III). Niet zomaar ongeletterde mensen zoals Neanderthalers. Nee, mensen die in grammaticaal correcte volzinnen met hun Bouwmeester kunnen communiceren en (een vertaling van) de Bijbel kunnen lezen. Een chimpansee of papegaai die losse woorden kent, tellen dus niet mee.
Is dit alles slechts een metafoor die we niet letterlijk moeten nemen?
Dus, er bestaat niet echt 'Iemand die dit heelal gemaakt heeft'? Ik ben
geen aanwijzingen tegen gekomen dat Barth meent dat die Bouwmeester niet
echt bestaat. In tegendeel. Hij bestaat. Volgens Barth (p.131).
Geen bedoeling
Het probleem van dit alles is: in de exacte wetenschap heeft het heelal helemaal geen bedoeling! In de kosmologie, natuurkunde, scheikunde, biologie komen geen doelen voor [2]. In wetenschappelijke verklaringen behoren geen doelen voor te komen. Dat is teleologie. Dat soort verklaringen zijn in de exacte wetenschappen al lang geleden afgeschaft. Een gepasseerd station. Wat is het doel van het heelal? Wat is het doel van de zon? Wat is het doel van wolken? Wat is het doel van het SARS-CoV-2 virus? Dit zijn allemaal onwetenschappelijke vragen met alleen filosofische en religieuze antwoorden. In de exacte wetenschappen gelden alleen causale verklaringen, oorzaak en gevolg. In ieder geval geen doelen.
Bouwspecificaties
Hoofdstuk 8 heet 'Bouwspecificaties'. Bouwspecificaties stel je van te voren op. Het is helaas geen wetenschappelijke term. Maar het hoofdstuk gaat over kosmologie en fine tuning. Dit is van meet af aan kosmologische vragen in een religieuze context zetten. Een voorbeeld van religieuze intrusie in de wetenschap. Volgens Barth zijn fysici, met name Victor Stenger, er niet in geslaagd om een afdoende verklaring voor de fine-tuning van de kosmische constanten voor het leven te verklaren [3]. Dat schept ruim baan om het wetenschappelijke verklaringsgat te dichten met G0D (G0D of the gaps). Zijn religieuze opvatting dringt de wetenschap binnen [4]. Barth noemt fine-tuning een sterke aanwijzing (geen bewijs) voor ontwerp door de Schepper. En bij Barth is 'Schepper' niet metaforisch bedoeld.
Victor Stenger heeft een levensbeschouwing!
Rolie Barth vraagt zich af waarom Victor Stenger zo zijn best doet om het fine-tuning argument voor G0D te weerleggen en concludeert:
"Stenger is er niet in geslaagd om de fysische argumenten voor fine-tuning te ontkrachten. Zijn onvermoeibare inspanningen om dat wel te willen doen, zouden er misschien op kunnen wijzen dat ook hij vindt dat fine-tuning wijst op ontwerp door God. Zijn argumenten zijn niet wetenschappelijk maar levensbeschouwelijk gemotiveerd." (p.131)
Onvermoeibare inspanningen zijn verdacht? Elders schrijft Barth: "Hij is
een missionair atheïst"! (p.130). Maar Stenger bestrijdt ook creationisme,
Intelligent Design, en hij is fervent verdediger van het deeltjesmodel. De
atheïst Stenger zou stiekem geloven dat fine-tuning wijst op G0D? Zouden
evolutiebiologen die Irreducible Complexity bestrijden stiekem
geloven dat dat een bewijs voor God is? Stenger heeft levensbeschouwelijke
motieven?
Rolie Barth moet eerst eens precies aangeven
welke wetenschappelijke uitspraken van Stenger
levensbeschouwelijk gemotiveerd zijn.
Gezien zijn boeken valt niet te ontkennen dat Stenger een atheïst is. Maar het
is niet toevallig dat atheïsme en wetenschap heel goed bij elkaar passen.
Theologie samen met occultisme en magie zijn al een paar eeuwen geleden van de wetenschap afgesplitst.
OK, het heeft wat moeite gekost. Het is ook niet toevallig dat, in vergelijking met het christendom,
atheïsme vele malen levensbeschouwelijk neutraler is, zo niet geheel
neutraal. Immers, atheïsme is niet gebaseerd op aanbidding van een
bovennatuurlijke G0D die bovennatuurlijke ingrepen doet; atheïsten hebben
géén sterke emotionele, persoonlijke band met Jezus, de Verlosser; hebben
geen Heilige Schrift (het onfeilbare Woord G0Ds); zien niet uit naar het
Hiernamaals waar ze verenigd worden met hun Schepper en hun geliefden
[5]. Christenen hebben dus nogal wat te verliezen. Allemaal tamelijk relevante verschillen in deze context.
Victor Stenger beoefent wetenschap. Wetenschap is het zoeken naar natuurlijke oorzaken (géén bovennatuurlijke oorzaken) [6]. Juist omdat wetenschap ondertussen alle religieuze concepten heeft geëlimineerd, staat het boven alle culturele en religieuze stromingen en is het dus een universele taal om de wereld te beschrijven.
Het opmerkelijke van dit alles is dat Barth zelf sterke levensbeschouwelijke motieven heeft. En dan verwijt hij Stenger dat hij onwetenschappelijke argumenten en levensbeschouwelijke motieven heeft! [7]. The stakes are high. Voor Barth is dit hele fine-tuning argument cruciaal. Het is het enige punt waarop de Bouwmeester ingrijpt in het Bouwwerk:
"Denkend vanuit de bouwmetafoor verwachten we dat de Bouwmeester er alles aan gedaan heeft om een heelal te formeren waarin leven mogelijk is." (p.131)
Leven niet noodzakelijk
Even terzijde: een probleem dat fine-tuning niet oplost is dat het wel
een heelal zoals het onze oplevert met atomen en moleculen, maar dat het
geen garantie biedt voor het ontstaan van leven. Het ontstaan van het leven is niet onvermijdelijk. Barth schrijft het zelf: "waarin leven mogelijk is". Het ontstaan van het leven
hangt van vele (nog niet geheel bekende) factoren af. Zoals een geschikte
planeet [8]. Hij is wijs genoeg om niet te zetten 'waarin
intelligent leven mogelijk is'. Maar ik denk dat hij dat wel
bedoelt gezien de rest van zijn boek.
Speculatie? Cop-out?
Volgens Barth is het multiversum als verklaring voor fine-tuning speculatief. Barth: "de multiversum hypothese is een niet-toegestane extrapolatie van het bekende naar het onbekende, vooral omdat experimentele verificatie per definitie uitgesloten is." [9]. En Barth schrijft: "maar ze [multiversum hypothese] is geen wetenschappelijke verklaring, eerder een filosofische en wel van speculatieve aard." [9]. Naar aanleiding van de multiversum hypothese citeert Barth: "a cop-out, which dispenses with the attempt to explain anything." [9].
Barth wil dus het meest speculatieve concept dat ooit in de geschiedenis van de mensheid bedacht is, als verklaring voor het bestaan van het heelal introduceren! Een concept dat per definitie onverifieerbaar is omdat het boven-natuurlijk is. Een concept dat een ieder op zijn eigen manier kan definiëren. Niet een natuurkracht, maar een persoon. Het enige dat zeker is over G0D is dat het uit drie letters bestaat. Een concept dat per definitie een uitvlucht, een cop-out is als het om verklaringen gaat. Is G0D überhaupt een verklaring? Het heelal is gemaakt door iemand die een heelal kan maken uit niets?
G0D werkt niet
Hoe verifieer of falsifieer je de volgende stelling: 'G0D stuurt continu, van seconde tot seconde, de planetenbanen rond de zon bij, zodat ze precies voldoen aan de wetten van Newton'. Hoe test je die stelling? Zo lang theïsten daar geen antwoord op hebben, neem ik aan dat G0D 100% overbodig en zelfs schadelijk is in de wetenschap [6]. Een theïst zou net zo goed kunnen beweren dat iedere regenboog steeds door G0D gecreëerd wordt.
Een super intelligent persoon
Waarom zou het überhaupt een persoon moeten zijn en geen onpersoonlijke natuurkrachten of zoiets? Een super-intelligent persoon die al bestond voordat er überhaupt iets bestond? Een lichaamsloos, niet-materieel, bovennatuurlijk wezen dat eeuwig heeft bestaan voordat hij aan zijn scheppingswerk begon? Dat is vele malen onbegrijpelijker dan welke wetenschappelijke verklaring dan ook. Begrijpt Barth dit eigenlijk? Barth is eerlijk:"Als we willen spreken over het scheppende werk van God schiet ons denken altijd tekort."; "Het scheppende werk van God is een mysterie." (p.172) en volgens Barth is een mysterie een onoplosbaar raadsel. Dat zou hem bescheidener moeten maken in zijn kritiek op wetenschappers zoals Victor Stenger. Wetenschappers moeten aantonen dat iets uit niets kan ontstaan, maar theologen hoeven alleen maar te zeggen: G0D kan iets uit niets creëren.
Het concept 'G0D' is niet anders dan onwetendheid een naam geven:
G0D, the Unknowable, that through which all things exist. Zeg dan
gewoon, dat je het ook niet weet en er in feite niets van snapt. Als je het
wel weet, vertel het! Als je niet zomaar het ontstaan van het heelal mag
aannemen, waarom mag je dan wel zomaar een mysterieus bovennatuurlijk
persoon aannemen? Aan een kosmoloog, een deeltjesfysicus, die het ontstaan
van het heelal uit het niets wil verklaren, worden de hoogste
wetenschappelijke eisen gesteld (terecht!), maar G0D mag iets uit niets creëren. Omdat hij G0D is.
G0D of the Gaps
Hierboven noemde ik al dat volgens Barth G0D het heelal uit het niets laat ontstaan en dat wetenschappers dat niet kunnen verklaren. Dat is de beroemde 'G0D van de gaten'. Als theologen werkelijk beschikken over kennis die wetenschappers niet bezitten, dan mogen ze de onopgeloste problemen in de astronomie en natuurkunde oplossen [12]. Maar dat hebben theologen nog niet gedaan. Theologen hebben geen kennis van de werkelijkheid. Als ze consequent en eerlijk willen zijn moeten theologen ook zwijgen over de oorsprong van het heelal.
Een protestants-christelijk heelal!
Maar er ontbreekt nog iets belangrijks aan zijn betoog. Zelfs als je een 'bovennatuurlijk persoon' aanneemt, waarom zou de protestants-christelijke G0D (of Jezus?) uit de Bijbel de schepper van het heelal zijn? Voor Barth vanzelfsprekend, maar hoe gaat hij dat beargumenteren? Heeft hij aangetoond dat zijn godsdienst de beste is? Waarom bijvoorbeeld niet de Joodse G0D? Waarom niet Allah uit de Koran? Waarom niet Boeddha? Waarom niet de hindoeïstische G0D Brahma? Waarom niet de Griekse G0DEN? Het idee moge duidelijk zijn. Voor zover ik kan overzien heeft Barth zich niet met dit soort vragen bezig gehouden. Hij claimt het heelal. Hij maakt er een protestants-christelijk heelal van! Is er nog ruimte in zijn universum voor andersdenkenden? niet-gelovigen? Het heelal is van ons allemaal! Wij willen ons heelal terug! [10].
Cognitief versus zingeving
Het probleem met gelovigen is dat ze kennis over de wereld (cognitie)
koppelen aan zingeving van hun eigen leven. Voor Barth moet het
heelal door G0D uit het niets geschapen zijn, anders heeft zijn leven geen
zin [11]. Die koppeling heeft een risico. De werkelijkheid kan net
even anders in elkaar blijken te zitten dan je aanvankelijk dacht. De zon
blijkt niet om de aarde te draaien. De aarde blijkt niet het middelpunt van
het heelal te zijn. De aarde blijkt meer dan 6000 jaar oud te zijn.
De regenboog blijkt natuurkundig te verklaren. De mens blijkt van
aapachtigen af te stammen. Als je dit soort conflicten wilt vermijden moet je dus je geloof niet af
laten hangen van bepaalde feiten in de werkelijkheid. Zoals het ontstaan van
het heelal. Dat moet je aan specialisten over laten.
Het grote voordeel van de wetenschap is dat het onderzoek steeds doorgaat. Er is vooruitgang. Nieuwe dingen worden ontdekt. Ook over de oorsprong van het heelal: Geslaagde lancering van ruimtetelescoop die vroegste sterren moet gaan zien. Dat zie ik theologen nog niet doen: een ruimtetelescoop naar G0D sturen. Dat is het grote verschil tussen wetenschap en theologie.
Noten
- "Denkend vanuit de bouwmetafoor verwachten we dat de Bouwmeester er alles aan gedaan heeft om een heelal te formeren waarin leven mogelijk is." (p.131)
- "Many biologists, especially those seeking a union of the life and physical sciences, would expunge all talk of meaning and purpose from biology because this sullies the purity of their science." uit: David Haig (2020) From Darwin to Derrida, hoofdstuk 2: Social Genes, 103/1250 ebook versie.
- Victor Stenger wordt besproken op pag 131.
- Direct volgend op de discussie over fine-tuning schrijft Barth: "Denkend vanuit de bouwmetafoor verwachten we dat de Bouwmeester er alles aan gedaan heeft om een heelal te formeren waarin leven mogelijk is." (pag 131).
- "Door Jezus heb ik God leren kennen als Iemand op wie ik kan vertrouwen en dat is deels gebaseerd op de overtuiging dat Hij deze kosmos en indirect ook mijn leven gewild heeft."; "een besef van geborgenheid, besef dat de Eeuwige mij kent en liefheeft. " (comment).
- Barth is het wonderlijk genoeg hiermee eens: "we kunnen bij ons onderzoek geen goddelijke invloed veronderstellen omdat we niet weten hoe we die kunnen waarnemen." "Dus ja, wetenschap sluit goddelijke invloed buiten, eenvoudig omdat onderzoekers alleen natuurlijke oorzaken kunnen onderzoeken.". (p.369)
- Het lijkt er sterk op dat Barth denkt: jullie atheïsten hebben ook levensbeschouwelijke motieven. Dus we staan quitte. Deze passage is een zwak onderdeel van zijn boek. Misschien heeft hij ondertussen al spijt van die persoonlijke aanval op Stenger. Het past niet in zijn overigens onberispelijke, faire betoog. Stenger is deeltjes fysicus, dus hij begeeft zich op zijn eigen terrein. Hij is deskundig. Als Stenger vindt dat er onzin over fine-tuning wordt verkondigd heeft hij het volste recht om dat te kritiseren zonder dat er andere motieven in het spel hoeven te zijn.
-
Op mijn
WDW
website heb ik fine-tuning boeken besproken: Michael Denton:
Nature's Destiny. How the Laws of Biology reveal Purpose in the
Universe; Dean Overman:
A Case Against Accident and Self-Organization; Barrow & Tipler:
The Anthropic Cosmological Principle.
- p. 129 en voetnoot 10.
- Als we accepteren dat het heelal christelijk is, moeten we dan ook op de SGP stemmen, en tegen abortus, prenatale diagnostiek, in vitro fertilisatie, euthanasie, homohuwelijk, vrouwenrechten, evolutie, klimaat, windturbines en vaccinatie zijn?
-
Barth: "En de belijdenis dat God de schepper is van de kosmos – of
als je dat graag zou willen: van het multiversum – is natuurlijk
belangrijk bij zingevingsvragen omdat mijn leven door die belijdenis
verbonden wordt met Iemand die groter is dan alles wat bestaat."
"Ik heb de vraag naar de oorsprong van de ‘wetmatige basisstructuur’ (van de kosmos) een zingevingsvraag genoemd, omdat geloven dat er een schepper is niet alleen over natuurkunde etc. gaat, maar impact heeft op mijn hele leven. Te geloven dat de God, zoals Jezus die bekend gemaakt heeft, de schepper van het heelal is, maakt het leven tot een kostbaar geschenk en leidt mij op de weg van dankbaarheid. " (comment). - List of unsolved problems in astronomy (wikipedia); List of unsolved problems in physics (wikipedia). 14 januari 2022 toegevoegd.
Vorig blog over Rolie Barth
-
Rolie Barth over zebra's en Turing modellen, 6 dec 2021
