03 January 2022

Enige kanttekeningen bij het boek van Rolie Barth (1)

,
Hier volgen enige kanttekeningen bij het boek van Rolie Barth (2021) De Kosmos en het leven, een Meesterwerk, die nog niet aan bod zijn gekomen in vorige discussies op dit blog.

Uit de titel van het boek blijkt al dat de kosmos en het leven een 'Meesterwerk' is. Dat is geen neutrale beschrijving. Het is een waardeoordeel. De bouwstenen-bouwwerk-bouwmeester metafoor zet van begin af an het hele wetenschappelijke verhaal van de kosmos en het leven in een religieuze context: de kosmos en het leven zijn bedacht ('gewild') door een bovennatuurlijke Architect. De bouwstenen (de materie) bestaan niet zomaar, ze zijn bedoeld om een gebouw te maken [1]. Met andere woorden: de Big Bang is door de Architect precies zo afgesteld dat er stabiele atomen en moleculen zouden ontstaan waardoor de zon en de aarde konden ontstaan (Deel I). Dat bouwwerk heeft een bedoeling. Het doel is mensen onderdak te geven. Het is immers een huis. Deel II van het boek is gewijd aan de 'bewoners' van het 'huis': het leven. Maar, er is één bijzondere bewoner: de mens (Deel III). Niet zomaar ongeletterde mensen zoals Neanderthalers. Nee, mensen die in grammaticaal correcte volzinnen met hun Bouwmeester kunnen communiceren en (een vertaling van) de Bijbel kunnen lezen. Een chimpansee of papegaai die losse woorden kent, tellen dus niet mee. 

Is dit alles slechts een metafoor die we niet letterlijk moeten nemen? Dus, er bestaat niet echt 'Iemand die dit heelal gemaakt heeft'? Ik ben geen aanwijzingen tegen gekomen dat Barth meent dat die Bouwmeester niet echt bestaat. In tegendeel. Hij bestaat. Volgens Barth (p.131).

Geen bedoeling

Het probleem van dit alles is: in de exacte wetenschap heeft het heelal helemaal geen bedoeling! In de kosmologie, natuurkunde, scheikunde, biologie komen geen doelen voor [2]. In wetenschappelijke verklaringen behoren geen doelen voor te komen. Dat is teleologie. Dat soort verklaringen zijn in de exacte wetenschappen al lang geleden afgeschaft. Een gepasseerd station. Wat is het doel van het heelal? Wat is het doel van de zon? Wat is het doel van wolken? Wat is het doel van het SARS-CoV-2 virus? Dit zijn allemaal onwetenschappelijke vragen met alleen filosofische en religieuze antwoorden. In de exacte wetenschappen gelden alleen causale verklaringen, oorzaak en gevolg. In ieder geval geen doelen.

Bouwspecificaties

Hoofdstuk 8 heet 'Bouwspecificaties'. Bouwspecificaties stel je van te voren op. Het is helaas geen wetenschappelijke term. Maar het hoofdstuk gaat over kosmologie en fine tuning. Dit is van meet af aan kosmologische vragen in een religieuze context zetten. Een voorbeeld van religieuze intrusie in de wetenschap. Volgens Barth zijn fysici, met name Victor Stenger, er niet in geslaagd om een afdoende verklaring voor de fine-tuning van de kosmische constanten voor het leven te verklaren [3]. Dat schept ruim baan om het wetenschappelijke verklaringsgat te dichten met G0D (G0D of the gaps). Zijn religieuze opvatting dringt de wetenschap binnen [4]. Barth noemt fine-tuning een sterke aanwijzing (geen bewijs) voor ontwerp door de Schepper. En bij Barth is 'Schepper' niet metaforisch bedoeld.

Victor Stenger heeft een levensbeschouwing!

Rolie Barth vraagt zich af waarom Victor Stenger zo zijn best doet om het fine-tuning argument voor G0D te weerleggen en concludeert: 

"Stenger is er niet in geslaagd om de fysische argumenten voor fine-tuning te ontkrachten. Zijn onvermoeibare inspanningen om dat wel te willen doen, zouden er misschien op kunnen wijzen dat ook hij vindt dat fine-tuning wijst op ontwerp door God. Zijn argumenten zijn niet wetenschappelijk maar levensbeschouwelijk gemotiveerd." (p.131)

Onvermoeibare inspanningen zijn verdacht? Elders schrijft Barth: "Hij is een missionair atheïst"! (p.130). Maar Stenger bestrijdt ook creationisme, Intelligent Design, en hij is fervent verdediger van het deeltjesmodel. De atheïst Stenger zou stiekem geloven dat fine-tuning wijst op G0D? Zouden evolutiebiologen die Irreducible Complexity bestrijden stiekem geloven dat dat een bewijs voor God is? Stenger heeft levensbeschouwelijke motieven? Rolie Barth moet eerst eens precies aangeven welke wetenschappelijke uitspraken van Stenger levensbeschouwelijk gemotiveerd zijn. Gezien zijn boeken valt niet te ontkennen dat Stenger een atheïst is. Maar het is niet toevallig dat atheïsme en wetenschap heel goed bij elkaar passen. Theologie samen met occultisme en magie zijn al een paar eeuwen geleden van de wetenschap afgesplitst. OK, het heeft wat moeite gekost. Het is ook niet toevallig dat, in vergelijking met het christendom, atheïsme vele malen levensbeschouwelijk neutraler is, zo niet geheel neutraal. Immers, atheïsme is niet gebaseerd op aanbidding van een bovennatuurlijke G0D die bovennatuurlijke ingrepen doet; atheïsten hebben géén sterke emotionele, persoonlijke band met Jezus, de Verlosser; hebben geen Heilige Schrift (het onfeilbare Woord G0Ds); zien niet uit naar het Hiernamaals waar ze verenigd worden met hun Schepper en hun geliefden [5]. Christenen hebben dus nogal wat te verliezen. Allemaal tamelijk relevante verschillen in deze context.

Victor Stenger beoefent wetenschap. Wetenschap is het zoeken naar natuurlijke oorzaken (géén bovennatuurlijke oorzaken) [6]. Juist omdat wetenschap ondertussen alle religieuze concepten heeft geëlimineerd, staat het boven alle culturele en religieuze stromingen en is het dus een universele taal om de wereld te beschrijven.

Het opmerkelijke van dit alles is dat Barth zelf sterke levensbeschouwelijke motieven heeft. En dan verwijt hij Stenger dat hij onwetenschappelijke argumenten en levensbeschouwelijke motieven heeft! [7]. The stakes are high. Voor Barth is dit hele fine-tuning argument cruciaal. Het is het enige punt waarop de Bouwmeester ingrijpt in het Bouwwerk: 

"Denkend vanuit de bouwmetafoor verwachten we dat de Bouwmeester er alles aan gedaan heeft om een heelal te formeren waarin leven mogelijk is." (p.131)

Leven niet noodzakelijk

Even terzijde: een probleem dat fine-tuning niet oplost is dat het wel een heelal zoals het onze oplevert met atomen en moleculen, maar dat het geen garantie biedt voor het ontstaan van leven. Het ontstaan van het leven is niet onvermijdelijk. Barth schrijft het zelf: "waarin leven mogelijk is". Het ontstaan van het leven hangt van vele (nog niet geheel bekende) factoren af. Zoals een geschikte planeet [8]. Hij is wijs genoeg om niet te zetten 'waarin intelligent leven mogelijk is'. Maar ik denk dat hij dat wel bedoelt gezien de rest van zijn boek.

Speculatie? Cop-out?

Volgens Barth is het multiversum als verklaring voor fine-tuning  speculatief. Barth: "de multiversum hypothese is een niet-toegestane extrapolatie van het bekende naar het onbekende, vooral omdat experimentele verificatie per definitie uitgesloten is." [9]. En Barth schrijft: "maar ze [multiversum hypothese] is geen wetenschappelijke verklaring, eerder een filosofische en wel van speculatieve aard." [9]. Naar aanleiding van de multiversum hypothese citeert Barth: "a cop-out, which dispenses with the attempt to explain anything." [9].

Barth wil dus het meest speculatieve concept dat ooit in de geschiedenis van de mensheid bedacht is, als verklaring voor het bestaan van het heelal introduceren! Een concept dat per definitie onverifieerbaar is omdat het boven-natuurlijk is. Een concept dat een ieder op zijn eigen manier kan definiëren. Niet een natuurkracht, maar een persoon. Het enige dat zeker is over G0D is dat het uit drie letters bestaat. Een concept dat per definitie een uitvlucht, een cop-out is als het om verklaringen gaat. Is G0D überhaupt een verklaring? Het heelal is gemaakt door iemand die een heelal kan maken uit niets?

G0D werkt niet

Hoe verifieer of falsifieer je de volgende stelling: 'G0D stuurt continu, van seconde tot seconde, de planetenbanen rond de zon bij, zodat ze precies voldoen aan de wetten van Newton'. Hoe test je die stelling? Zo lang theïsten daar geen antwoord op hebben, neem ik aan dat G0D 100% overbodig en zelfs schadelijk is in de wetenschap [6]. Een theïst zou net zo goed kunnen beweren dat iedere regenboog steeds door G0D gecreëerd wordt.

Een super intelligent persoon

Waarom zou het überhaupt een persoon moeten zijn en geen onpersoonlijke natuurkrachten of zoiets? Een super-intelligent persoon die al bestond voordat er überhaupt iets bestond? Een lichaamsloos, niet-materieel, bovennatuurlijk wezen dat eeuwig heeft bestaan voordat hij aan zijn scheppingswerk begon? Dat is vele malen onbegrijpelijker dan welke wetenschappelijke verklaring dan ook. Begrijpt Barth dit eigenlijk? Barth is eerlijk:"Als we willen spreken over het scheppende werk van God schiet ons denken altijd tekort."; "Het scheppende werk van God is een mysterie." (p.172) en volgens Barth is een mysterie een onoplosbaar raadsel. Dat zou hem bescheidener moeten maken in zijn kritiek op wetenschappers zoals Victor Stenger. Wetenschappers moeten aantonen dat iets uit niets kan ontstaan, maar theologen hoeven alleen maar te zeggen: G0D kan iets uit niets creëren.

Het concept 'G0D' is niet anders dan onwetendheid een naam geven: G0D, the Unknowable, that through which all things exist. Zeg dan gewoon, dat je het ook niet weet en er in feite niets van snapt. Als je het wel weet, vertel het! Als je niet zomaar het ontstaan van het heelal mag aannemen, waarom mag je dan wel zomaar een mysterieus bovennatuurlijk persoon aannemen? Aan een kosmoloog, een deeltjesfysicus, die het ontstaan van het heelal uit het niets wil verklaren, worden de hoogste wetenschappelijke eisen gesteld (terecht!), maar G0D mag iets uit niets creëren. Omdat hij G0D is.

G0D of the Gaps

Hierboven noemde ik al dat volgens Barth G0D het heelal uit het niets laat ontstaan en dat wetenschappers dat niet kunnen verklaren. Dat is de beroemde 'G0D van de gaten'. Als theologen werkelijk beschikken over kennis die wetenschappers niet bezitten, dan mogen ze de onopgeloste problemen in de astronomie en natuurkunde oplossen [12]. Maar dat hebben theologen nog niet gedaan. Theologen hebben geen kennis van de werkelijkheid. Als ze consequent en eerlijk willen zijn moeten theologen ook zwijgen over de oorsprong van het heelal.

Een protestants-christelijk heelal!

Maar er ontbreekt nog iets belangrijks aan zijn betoog. Zelfs als je een 'bovennatuurlijk persoon' aanneemt, waarom zou de protestants-christelijke G0D (of Jezus?) uit de Bijbel de schepper van het heelal zijn?  Voor Barth vanzelfsprekend, maar hoe gaat hij dat beargumenteren? Heeft hij aangetoond dat zijn godsdienst de beste is? Waarom bijvoorbeeld niet de Joodse G0D? Waarom niet Allah uit de Koran? Waarom niet Boeddha? Waarom niet de hindoeïstische G0D Brahma? Waarom niet de Griekse G0DEN? Het idee moge duidelijk zijn. Voor zover ik kan overzien heeft Barth zich niet met dit soort vragen bezig gehouden. Hij claimt het heelal. Hij maakt er een protestants-christelijk heelal van! Is er nog ruimte in zijn universum voor andersdenkenden? niet-gelovigen? Het heelal is van ons allemaal! Wij willen ons heelal terug! [10]. 

Cognitief versus zingeving

Het probleem met gelovigen is dat ze kennis over de wereld (cognitie) koppelen aan zingeving van hun eigen leven. Voor Barth moet het heelal door G0D uit het niets geschapen zijn, anders heeft zijn leven geen zin [11]. Die koppeling heeft een risico. De werkelijkheid kan net even anders in elkaar blijken te zitten dan je aanvankelijk dacht. De zon blijkt niet om de aarde te draaien. De aarde blijkt niet het middelpunt van het heelal te zijn. De aarde blijkt meer dan 6000 jaar oud te zijn. De regenboog blijkt natuurkundig te verklaren. De mens blijkt van aapachtigen af te stammen. Als je dit soort conflicten wilt vermijden moet je dus je geloof niet af laten hangen van bepaalde feiten in de werkelijkheid. Zoals het ontstaan van het heelal. Dat moet je aan specialisten over laten.

Het grote voordeel van de wetenschap is dat het onderzoek steeds doorgaat. Er is vooruitgang. Nieuwe dingen worden ontdekt. Ook over de oorsprong van het heelal: Geslaagde lancering van ruimtetelescoop die vroegste sterren moet gaan zien. Dat zie ik theologen nog niet doen: een ruimtetelescoop naar G0D sturen. Dat is het grote verschil tussen wetenschap en theologie.

 

Noten

  1. "Denkend vanuit de bouwmetafoor verwachten we dat de Bouwmeester er alles aan gedaan heeft om een heelal te formeren waarin leven mogelijk is." (p.131) 
  2. "Many biologists, especially those seeking a union of the life and physical sciences, would expunge all talk of meaning and purpose from biology because this sullies the purity of their science." uit:   David Haig (2020) From Darwin to Derrida, hoofdstuk 2: Social Genes, 103/1250 ebook versie.
  3. Victor Stenger wordt besproken op pag 131.
  4. Direct volgend op de discussie over fine-tuning schrijft Barth: "Denkend vanuit de bouwmetafoor verwachten we dat de Bouwmeester er alles aan gedaan heeft om een heelal te formeren waarin leven mogelijk is." (pag 131).
  5. "Door Jezus heb ik God leren kennen als Iemand op wie ik kan vertrouwen en dat is deels gebaseerd op de overtuiging dat Hij deze kosmos en indirect ook mijn leven gewild heeft."; "een besef van geborgenheid, besef dat de Eeuwige mij kent en liefheeft. " (comment).
  6. Barth is het wonderlijk genoeg hiermee eens: "we kunnen bij ons onderzoek geen goddelijke invloed veronderstellen omdat we niet weten hoe we die kunnen waarnemen." "Dus ja, wetenschap sluit goddelijke invloed buiten, eenvoudig omdat onderzoekers alleen natuurlijke oorzaken kunnen onderzoeken.". (p.369)
  7. Het lijkt er sterk op dat Barth denkt: jullie atheïsten hebben ook levensbeschouwelijke motieven. Dus we staan quitte. Deze passage is een zwak onderdeel van zijn boek. Misschien heeft hij ondertussen al spijt van die persoonlijke aanval op Stenger. Het past niet in zijn overigens onberispelijke, faire betoog. Stenger is deeltjes fysicus, dus hij begeeft zich op zijn eigen terrein. Hij is deskundig. Als Stenger vindt dat er onzin over fine-tuning wordt verkondigd heeft hij het volste recht om dat te kritiseren zonder dat er andere motieven in het spel hoeven te zijn.
  8. Op mijn WDW website heb ik fine-tuning boeken besproken: Michael Denton: Nature's Destiny. How the Laws of Biology reveal Purpose in the Universe; Dean Overman: A Case Against Accident and Self-Organization; Barrow & Tipler: The Anthropic Cosmological Principle.
  9. p. 129 en voetnoot 10.
  10. Als we accepteren dat het heelal christelijk is, moeten we dan ook op de SGP stemmen, en tegen abortus, prenatale diagnostiek, in vitro fertilisatie, euthanasie, homohuwelijk, vrouwenrechten, evolutie, klimaat, windturbines en vaccinatie zijn?
  11. Barth: "En de belijdenis dat God de schepper is van de kosmos – of als je dat graag zou willen: van het multiversum – is natuurlijk belangrijk bij zingevingsvragen omdat mijn leven door die belijdenis verbonden wordt met Iemand die groter is dan alles wat bestaat."
    "Ik heb de vraag naar de oorsprong van de ‘wetmatige basisstructuur’ (van de kosmos) een zingevingsvraag genoemd, omdat geloven dat er een schepper is niet alleen over natuurkunde etc. gaat, maar impact heeft op mijn hele leven. Te geloven dat de God, zoals Jezus die bekend gemaakt heeft, de schepper van het heelal is, maakt het leven tot een kostbaar geschenk en leidt mij op de weg van dankbaarheid. " (comment).
  12. List of unsolved problems in astronomy (wikipedia); List of unsolved problems in physics (wikipedia). 14 januari 2022 toegevoegd.

 

Vorig blog over Rolie Barth

14 comments:

  1. Een longread Gert,

    In zijn boek ‘Toeval en onvermijdelijkheid’ schrijft Jacques Monod over één van de drie eigenschappen van leven, de teleonomie. Dat is inderdaad niet hetzelfde als theologie, maar geeft wel aan dat tenminste het leven iets van een ‘project’ zou hebben. Het heelal mag dan zonder doel zijn, maar het leven heeft een primitief project, het behoud en de reproductie van de soort.

    Fine-tuning is een concept, maar is niet reëel. Het veronderstelt dat wij het doel van het heelal zijn, beetje hoogmoedig. Als er een kleine parameter in het heelal anders geweest was waren we er niet geweest, en daarom is dit hoe dan ook het enige heelal dat we kennen. Het is beter te stellen dat het heelal gewoon is zoals het is en wij zijn in dit heelal en vervolgens op deze planeet geëvolueerd. Wij leven hier omdat we er aan ‘aangepast’ zijn, vanaf bacteriën tot mensen, niet andersom.

    De alinea “G0D of the Gaps” is ijzersterk. Ik kijk uit naar (2)

    ReplyDelete
  2. Marleen,

    [het leven heeft een primitief project, het behoud en de reproductie van de soort.]

    Dat lijkt mij onzin.
    Een project impliceert een doel maar evolutie heeft -net als water in een rivier- geen doel en daar moet men vrede mee hebben.
    Evolutie heeft effecten en de manier waarop die tot stand komen is een onderwerp van studie. Er is nooit doelgerichtheid aangetoond.

    ReplyDelete
  3. Bert,

    Dit zijn de woorden van Jacques Monod, niet zomaar de eerste de beste. Volgens mij komt dit idee het best tot uitdrukking wanneer we zeggen dat een vleugel van een vogel is “om mee te vliegen” en een oog is “om mee te zien” net zoals je dat van door de mens gemaakte apparaten/machines zou kunnen zeggen, zoals van een vliegtuig en een fotocamera. Natuurlijk zijn de vogel vleugel en het (geëvolueerde) oog nooit ontwikkeld als door een plan, maar feit is dat zij, ondanks hier en daar wat toevallige mutaties, worden doorgegeven van generatie op generatie. We moeten immers erkennen dat evolutie steeds meer soorten voortbrengt als je denkt aan hoe het leven begonnen is vanaf een bacterie en dat door niet-random natuurlijke selectie.

    Richard Dawkins zegt er het volgende over in zijn boek The greatest show on Earth:

    "We are surrounded by endless forms, most beautiful and most wonderful, and it is no accident, but the direct consequence of evolution by non-random natural selection – the only game in town, the greatest show on Earth."

    ReplyDelete
  4. Gert,
    We hebben hier ooit Thomas Nagel langs zien komen, n.a.v. zijn nieuwe boekje Mind & Cosmos.
    Hij schreef:

    The modern materialist approach to life has conspicuously failed to explain such central mind related features of our world as consciousness, intentionality, meaning and value.

    If physical science, whatever it may have to say about the origin of life, leaves us necessarily in the dark about consciousness, that shows that it cannot provide the basic form of intelligibility for this world.


    Wel, dat krijg je er van als fysici niet meer met fysica bezig zijn:
    - als je het heelal als snaren ziet
    - als je entanglement van elektronen op grote afstand meent waar te nemen (chaos waarvan we niet weten welke orde er achter zit - Einstein’s spukhafte Fernwirkung)
    - dat tijd niet bestaat (Rovelli)
    - dat er multiversum/s is/zijn - en dat je door een hupje te maken tijdens een presentatie een demonstratie geeft van dat multiversum (Carroll, of zou die multi version bedoelen?)
    Dan gaat de filosofie zich er vanzelf mee bemoeien.

    Het probleem is dat wij het met onze mind moeten doen, maar dat we het niet kunnen laten onze mind te willen betrekken in een theorie van het grote geheel - en dat gaat niet. Om iets zinnigs over onze mind te zeggen hebben we een arbiter nodig.
    Zoals er ook teveel wetenschappers zijn die over de “enigmatische” God willen delibereren (ook een soort spukhafte Fernwirkung, hoor).

    Nagel zegt het bijna in één adem: It is perfectly possible that the truth is beyond our reach ... But I believe that we cannot know this, and that it makes sense to go on seeking a systematic understanding … I would be willing to bet that the present right-thinking consensus will come to seem laughable in a generation or two [dat moet ie eens tegen klimatologen gaan zeggen] … The human will to believe is inexhaustible.
    En ik durf er wat onder te verwedden dat hij het eerste believe (zijn belief) veel serieuzer neemt dan het tweede believe (dat van serieuzere wetenschappers).

    ReplyDelete
  5. Marleen, 'een longread': ik heb mijn best gedaan het zo kort mogelijk te maken, zonder dat het onduidelijk wordt.
    Bovendien heb ik veel materiaal in de noten gezet. En heb ik geprobeerd een indeling in paragrafen met kopjes om het leesbaarder te maken.

    Volgens wiki:
    Teleonomy is the quality of apparent purposefulness and of goal-directedness of structures and functions in living organisms brought about by natural processes like natural selection.

    Je schrijft "De alinea “G0D of the Gaps” is ijzersterk." Dank voor je compliment. Zelf vind ik de laatste paragraaf 'Cognitief versus zingeving' het belangrijkste omdat het ahw een samenvatting is van de laatste 15 jaar discussie met creationisten, ID en andere gelovigen.

    ReplyDelete
  6. Leonardo schreef "...features of our world as consciousness, intentionality, meaning and value." (Thomas Nagel)
    die 4 begrippen kun je niet op 1 hoop gooien!!!
    'meaning and value', ('betekenis en waarden') zijn van geheel andere aard, en vallen buiten het domein van de natuurwetenschap.

    ReplyDelete
    Replies
    1. Gert,
      We zijn het eens hoor.
      Maar ik verzin zoiets dan ook niet. Thomas Nagel heeft het opgeschreven.
      Rolie Barth had het op kunnen schrijven.

      Dus, het helpt niet als je zegt: die dingen mag je niet op één hoop gooien. Ze worden op één hoop gegooid. Door Thomas Nagel nog wel: gerespecteerd en gerenommeerd hoor.
      En een atheïst.

      Wel een atheïst met een noodkreet: I want atheism to be true and am made uneasy by the fact that some of the most intelligent and well-informed people I know are religious believers. It isn't just that I don't believe in God and, naturally, hope that I'm right in my belief. It’s that I hope there is no God! I don’t want there to be a God; I don’t want the universe to be like that.
      Geen filosoof, meer een stampvoetend jongetje.

      Delete
  7. Leonardo,

    [The human will to believe is inexhaustible.]

    Met het geloof van wetenschappers kunnen slimme telefoons gerealiseerd worden zonder dat dit geloof op fundamentele wetmatigheden steunt.
    Blijkbaar kun je al behoorlijk uit de voeten met wetten die op empirische waarnemingen gebaseerd zijn.

    Ik weet niet of Nagel erbij gezegd heeft wat je met geloof moet aanvangen wat niet op iets aanwijsbaars gebaseerd is.
    Als hij gelooft dat wetenschap op langere termijn belachelijk wordt -wat ik niet geloof- dan lijkt het wel duidelijk hoe hij over religieus geloof denkt.
    De vraag wat de waarde van zulk geloof is moet iedere gelovige maar voor zichzelf uitzoeken.

    ReplyDelete
  8. Leonardo, "Maar ik verzin zoiets dan ook niet. Thomas Nagel heeft het opgeschreven."
    dus???
    "gerespecteerd en gerenommeerd hoor"
    dus???
    "En een atheïst."
    dus???
    Sinds wanneer accepteren wij iets als het door een beroemdheid gezegd wordt? Als het onzin is dan is het onzin. Klaar.
    "some of the most intelligent and well-informed people"
    Sorry, moeten wij nu onder de indruk zijn?
    Ik hoef niet eens te weten wie die geweldige mensen zijn, ik beoordeel mensen op hun woorden!
    "are religious believers"
    en wat geloven die mensen dan allemaal wel of niet?

    ReplyDelete
    Replies
    1. nou ja, Gert,
      Nou moet je niet boos op mij worden; da’s niet aardig.

      Jij zegt: atheïsme en wetenschap passen heel goed bij elkaar
      En dan toon ik je een atheïst die jou/ons niet zo goed past (herinner je de discussie hier, onder een post van zo’n jaar of vijf geleden)
      En dan lijkt het of je de boodschapper wil onthoofden.

      Delete
    2. Leonardo, je interpreteert mijn vorige reactie ten onrechte als boos worden! Dat moet je echt niet doen. Er is een verschil tussen boos worden en kritiek hebben. Het is een oproep om nooit onnadenkend zomaar de mening van een autoriteit te accepteren. Oordeel ongeacht de persoon wie het zegt. Je moet je altijd afvragen: wat zegt hij nu eigenlijk? Is het erg vaag? dan zegt hij in feite niets. Beroept hij zich op anonieme getuigen? Dan is zijn uitspraak waardeloos.
      Overigens verbaasd het me een beetje dat niemand bovenstaande analyse van het boek van Rolie Barth te hard of te kritisch vindt. Is het fair? Wat vindt men daarvan?

      Delete
  9. Gert,
    Om je vraag over je kritiek te beantwoorden: ik ben blij met deze post. Het leek - bij de eerste twee posts over het boek - bijna alsof je reclame zat te maken voor een evolutietheorie waarin een Bouwmeester een belangrijke rol heeft.
    Wel, voor zover dat beeld schijn / ietwat overdreven was: dat heb je nu wel weggepoetst.

    ReplyDelete
  10. Leonardo, Dank. Het is niet mijn bedoeling reclame te maken voor het boek, maar ik wil ook niet dat het blog een persoonlijke aanval is. De bedoeling is dat het een puur inhoudelijke kritiek is. Een persoonlijke aanval zou het hele betoog onderuit halen.

    ReplyDelete

Comments to posts >30 days old are being moderated.
Safari causes problems, please use Firefox or Chrome for adding comments.