Heeft Wallace een Tree of Life getekend?

Tree of Life
zoals te zien in BBC documentaire
'Bill Bailey's jungle hero'

In de BBC documentaire Bill Bailey's jungle hero die gisteravond 21 april werd uitgezonden, werd bovenstaande 'Tree of Life' getoond met de sterke suggestie dat die afkomstig was van Alfred Russel Wallace, samen met Chares Darwin de mede-ontdekker van evolutie door natuurlijke selectie. Het vergeelde papier, de achtergrond van de tekening (Wallace's notebook?) en het commentaar suggereren dat het een originele tekening van Wallace is.

Dit komt mij hoogst onwaarschijnlijk voor. Het is waar dat volgens Theodore W. Pietsch, de expert op het gebied van alle Trees of Life die ooit gepubliceerd zijn, dat Wallace in 1855 al de Tree of Life metafoor gebruikte (in woorden!), maar in zijn encyclopedisch werk 'Trees of Life. A visual history of Evolution' van Pietsch komt er géén tekening voor die ook maar enigszins lijkt op bovenstaande afbeelding. Daarom komt het mij hoogst onwaarschijnlijk voor dat die Tree of Life in de documentaire authentiek is. En dan nóg staan er maar een dozijn vogels in de tekening. En dat is nog wel wat anders dan het idee dat al het leven verbonden is door gemeenschappelijke afstamming. Het zal een 'dichterlijke vrijheid' zijn die dient om het idee op een visueel aantrekkelijke, maar anachronistische manier te illustreren. Ik heb professor Pietsch gevraagd naar zijn mening. Zodra ik antwoord heb, zal ik hierover berichten op dit blog. 

Theodore Pietsch (2012)
Trees of Life

Het zou uiterst fascinerend zijn als de tekening en de redenering er achter, écht van Wallace zou zijn. Wallace zou dan niet alleen de mede-ontdekker van natuurlijke selectie zijn, maar ook van de gemeenschappelijke afstamming van het leven!

De BBC documentaire is zeer de moeite waard. Deel 2 zal waarschijnlijk zondag 28 april uitgezonden worden.

Blog van de producer van de documentaire.

Vorige blogs

Darwin heeft de evolutietheorie van Wallace gestolen, 15 maart 2010 
Tree of Life ouder dan die van Darwin ontdekt, 10 okt 2009
Dit lag bij de post vanochtend, 26 juni 2008
Darwin fanclub contra Wallace fanclub, 1 maart 2008
Darwin of Lamarck? 5 feb 2007

Enige kanttekeningen bij De Bonobo en de Tien Geboden van Frans de Waal

De Bonobo en de Tien Geboden

Wat mij opviel in het nieuwe boek De Bonobo en de Tien Geboden van Frans de Waal is dat hij de wereld opdeelt in helden en schurken. Ik beperk me in dit blog tot wat Frans de Waal in hoofdstuk twee schrijft over de bekende genoom onderzoeker Francis Collins. Dat levert al méér dan genoeg stof ter discussie op voor één blogpost. 

Een tweede reden is dat ik mij indertijd grondig verdiept heb in het boek van Francis Collins The Language of God (2006). Om te beginnen dit citaat van Frans de Waal:

"De enige wetenschapper die tot een geheel logische conclusie kwam - ook al ben ik het grondig met hem oneens - was Francis Collins. Nadat Collins al die boeken had gelezen die twijfelden aan de evolutie van de moraal en had geconstateerd dat de mensheid er desondanks in zekere mate over beschikt, kon hij niet om een bovennatuurlijke oorsprong heen: 'De morele wet toon zich aan mij duidelijk als de belangrijkste wegwijzer naar God' ." (p.50 Ned. vert. De Bonobo en de Tien Geboden.)

De enige wetenschapper die tot een geheel logische conclusie kwam? Een logische conclusie? Frans de Waal noemt een conclusie waarmee hij het grondig mee oneens is logisch? Dat kan ik niet volgen. Is de opvatting van Frans de Waal zelf dan onlogisch? Bovendien: een wetenschapper die zijn toevlucht neemt tot het bovennatuurlijke: is dat wetenschappelijk? Is Frans de Waal daar een voorstander van? Als we voor die stap respect moeten hebben, waarom dan niet voor creationisme en Intelligent Design? Die nemen immers ook hun toevlucht tot het bovennatuurlijke? Wat is hier aan de hand? Waarom zegt hij dit soort dingen?

Nadat Collins al die boeken had gelezen die twijfelden aan de evolutie van de moraal? Heeft Collins echt een serieus literatuuronderzoek gedaan? Het blijkt in ieder geval niet uit zijn boek The Language of God. Het ironische is dat Collins de boeken van Frans de Waal niet heeft gelezen! Al in 2001, dus 5 jaar vóór het verschijnen van Collins' eigen boek, schreef de Waal in The Ape and the Sushi Master:

"Moraal is een integraal bestanddeel van de menselijke natuur" (p. 242).
"In plaats van moraal te zien als een radicaal nieuwe uitvinding, zie ik die toch eerder als een natuurlijke ontwikkeling die voortbouwt op oeroude sociale neigingen." (p.243) [1]

(aan te vullen met veel meer soortgelijke citaten uit hetzelfde hoofdstuk). En in 1996 verscheen zijn boek 'Good Natured: The Origins of Right and Wrong in Humans and Other Animals' [9]. Dus Frans de Waal zelf had zelf al 10 jaar eerder betoogd dat moraal in dieren kan voorkomen en niet uniek menselijk is! Conclusie: Frans de Waal neemt Francis Collins niet kwalijk dat hij de boeken van Frans de Waal niet gelezen heeft...

Waarom is Francis Collins toch de held in het verhaal van Frans de Waal? Nota bene: alles wat Collins beweerde over de oorsprong van de moraal en het vermogen van de evolutietheorie om moraal te verklaren staat lijnrecht tegenover alles wat Frans de Waal de afgelopen decennia heeft geschreven! Er is geen grotere tegenstelling denkbaar over de oorsprong van de moraal in de mens dan die tussen Collins en de Waal. En Frans de Waal noemt het een 'logische conclusie'! Daar begrijp ik niets van.

Als U het boek The Language of God van Francis Collins niet kent, dan verwijs ik naar mijn review [3]. In het kort: Collins concludeert op basis van een zeer oppervlakkige lezing van een handvol boeken, dat het Darwinisme er niet in geslaagd is 'de morele wet' ('Moral Law') te verklaren. En omdat het Darwinisme daar niet in geslaagd is, moet de Moral Law wel een bovennatuurlijke oorsprong hebben. Dat is de conclusie van de zeer gerespecteerde wetenschapper Francis Collins, die tegenwoordig hoofd is van het Amerikaanse National Institutes of Health, een zeer belangrijke baan.

Collins heeft zich niet verdiept in mogelijke evolutionaire verklaringen (4 boeken die Richard Dawkins [2] noemt dateren van 2000 - 2006 en komen niet voor in Collins zijn boek), en dat is een ernstige fout voor een wetenschapper. Dawkins [2] noemt 4 mogelijke verklaringen en Mark Ridley How to Read Darwin (2005) noemt er ook 4.
Waarom heeft Collins de wetenschappelijke literatuur niet goed bestudeerd? Collins' redenering is als volgt: als moraal een evolutionaire oorsprong heeft, dan kan de moraal geen bewijs zijn voor het bestaan van God ("If this argument could be shown to hold up, the interpretation of many of the requirements of the Moral Law as a signpost to God would potentially be in trouble" p.24). Dat zou dus zijn geloof in God ondermijnen [6]. Dat is de reden waarom Collins zéér sterk gemotiveerd is om alle evolutionaire verklaringen te verwerpen. Collins' conclusie is net zo sterk beïnvloed door Dawkins, etc. als door zijn overheersende wens om christelijk geloof te bevestigen [4].

De agenda van de Waal wordt duidelijk uit het volgende citaat: 

"Vanzelfsprekend werd de hooggewaardeerde geneticus de risee van de ontluikende atheïstische beweging" (p.50) ("Naturally, the esteemed geneticist became the laughingstock of the nascent atheist movement", p.40). 

De Waal neemt Collins in bescherming omdat Collins aangevallen wordt door de 'nieuwe atheïsten'. Maar wat zegt de Waal  verder op: "Het had allemaal voorkomen kunnen worden als Collins kennis had genomen van een veel inzichtelijker literatuur over de evolutie ..." (p. 50). Precies! Laat dat nu nèt ook het bezwaar zijn van de zgn. 'nieuwe atheïsten'! Collins had immers zijn huiswerk niet gedaan. Maar die mogen dat niet zeggen! Verdorie, Francis Collins is geen buitenstaander, hij is bioloog! Hij hoort de wetenschappelijke literatuur te kennen! Inclusief Charles Darwin! Inclusief Frans de Waal! Maar in plaats daarvan citeert Collins keer op keer C.S. Lewis [4], die hij kennelijk veel gezaghebbender vindt als het over altruïsme gaat. Het is niet zo dat Collins een serieus onderzoek heeft gedaan, maar helaas op het verkeerde been was gezet door Darwinisten die altruïsme hadden wegverklaard. Nee, Collins heeft actief de verklaring van altruïsme van bv. E. O. Wilson met één 'tegenvoorbeeld' verworpen [5]. Maar, volgens de Waal het is allemaal de schuld van de nieuwe atheïsten. De nieuwe agenda van Frans de Waal: pleasen van religieuzen door middel van onzinnige aanvallen op de 'nieuwe' atheïsten en het in bescherming nemen van de christenwetenschapper Francis Collins. Snapt U nu waarom de twee Nederlandse bloggende theologen [7,8] het nieuwe boek van Frans de Waal zo geweldig vinden? 

Deze achtergrond informatie bij enige schijnbaar achteloos opgeschreven zinnetjes van Frans de Waal lijkt mij wel nuttig bij het lezen van zijn boek.

Genoeg voor vandaag!



Noten

1. Ned. vert.: 'De aap en de sushimeester. Over cultuur bij dieren'. Deze citaten komen uit hoofdstuk 11: 'Weg met het dualisme. Tweeduizend jaar debat over het goede in de mens'. De titel van het hoofdstuk zegt genoeg!
2. Richard Dawkins (2006) The God Delusion, hoofdstuk 6: 'The roots of morality: why are we good?' paragraaf: 'Does our moral sense have a Darwinian origin?' p. 214.
3. Mijn review van Collins boek 23 aug 2006: "It is puzzling that a professional scientist bases his most important conclusions and decisions on a self-thought theologian."
4. Collins had in zijn studententijd Mere Christianity van C. S. Lewis gelezen, en was diep onder de indruk. Lewis, een self-made, leken-theoloog en sprookjesverteller, wordt door Collins aangeduid als "this legendary Oxford scholar" (p.21), wordt op één lijn gesteld met "great thinkers from Saint Paul to Saint Augustine" en wordt maar liefst 9 keer geciteerd uit 5 boeken en met complete vermelding van publicatie details. Terwijl de Darwinisten en sociobiologen in krap anderhalve pagina (p.27-28) 'weerlegd' worden (dwz hun verklaring voor altruïsme) zonder enig citaat of bronvermelding. Darwin wordt 2x geciteerd: 1x The Origin en 1x een citaat in een ander boek... het houdt niet over!  Het vreemde is dat Collins schrijft "examination of the potential harmony between the scientific and spiritual worldviews" (p.281), terwijl hij de Darwinistische verklaring van altruïsme zo hard aanvalt. Niet echt harmony! (update 19 april)
5. Zie p. 27 en verder in Collins boek. (pdf is gratis op internet te vinden). Ghiselin, de schurk in de Waal's boek, en andere Darwinisten zijn helemaal geen bron voor Collins!
6. Collins: "After my conversion to belief in God ..." (p. 219). En anders spreekt de subtitel van zijn boek voor zich: "A Scientist Presents Evidence For Belief.". 
7. Jan Riemersma: Frans de Waal, De Bonobo (en de tien geboden) 31 maart 2013: "Dit is een wonderbaarlijk goed boek. Volgens mij is dit zelfs (...) een belangrijk boek"; "je weet dat je een volmaakt boek in handen hebt"
8. Taede Smedes: Frans de Waal: De Bonobo en de Tien Geboden (boekbespreking) 30 maart 2013
9. "Good Natured" ( Van nature goed. Over de oorsprong van goed en kwaad in mensen en andere dieren): dit is het tegenovergestelde van de Christelijke mensopvatting: de mens is van nature geneigd tot al het kwade! (zonde, zondeval). De inconsistentie van Frans de Waal is dus dat hij in algemene termen religie verdedigt maar negeert dat de christelijke doctrines de essentie van zijn betoog op vele manieren radicaal tegenspreken. [11 Oct 2013 ]

Vorige blogs

Frans de Waal houdt lezing in een uitverkocht Paradiso 25 maart 2013

Duizenden muizen voor niets opgeofferd voor de medische wetenschap?

Een groot opgezet 10 jaar durende onderzoek concludeert dat voor drie medische aandoeningen de muis géén voorspellende waarde voor de mens heeft. Het onderzoek verscheen 26 feb in PNAS, een gezaghebbende wetenschappelijk tijdschrift. Ik hoorde voor het eerst van het onderzoek op een college van prof. Berent Prakken (UMC Utrecht). Een blogbericht over een verontrustend en opzienbarend onderzoek.

Mensen zijn een miljoen maal gevoeliger dan muizen (NYT)

 

Het onderzoek had zich in eerste instantie beperkt tot patienten met ernstige brandwonden, sepsis en heftige ontstekingsreacties. De onderzoekers hadden onderzocht welke genen aan werden gezet in cellen van het immuunsysteem als reactie op het trauma. Ondanks de diversiteit van de patienten kwam er een consistente set geactiveerde genen naar voren. Uit de genactiviteit viel te voorspellen wat het verloop van de ziekte was, wie zou overleven en wie er in de intensive care zou belanden. De onderzoekers hadden een jaar lang tevergeefs hun manuscript ter publicatie aangeboden aan verscheidene wetenschappelijke tijdschriften. Het bezwaar van de reviewers was dat de onderzoekers niet hadden laten zien dat dezelfde genen die in de mens werden geactiveerd ook in de muis geactiveerd werden. Eigenlijk een bizar verwijt, want het was de onderzoekers te doen om mensen te genezen, niet muizen. Toch besloten ze om een grootschalig vergelijkend onderzoek te gaan doen van de reactie van het menselijke en muizen genoom op lichamelijke verwondingen. De resultaten waren totaal onverwachts. Ze vonden géén enkele overeenkomst in gen activiteiten van muis en mens. Dit ondanks het feit dat muis en mens een hoog percentage overeenkomstige genen heeft. Maar ze vonden geen enkele significante correlatie in gen activiteit. Dat resultaat was zo vreemd dat Nature en Science het weigerden te publiceren: "It has to be wrong. I don’t know why it is wrong, but it has to be wrong".

Uiteindelijk accepteerde PNAS het artikel. De reviewers konden geen fouten in het onderzoek vinden. Vooral de verschillen mens-muis waren opvallend. Het bleek dat er 3x zo veel genen in de mens gactiveerd werden en dat die tot 6 maanden lang actief bleven, terwijl die in de muis slechts enkele dagen actief bleven. Het werd nu duidelijk waarom 150 (!) geneesmiddelen die naar aanleiding van muis onderzoek in de afgelopen decennia op de mensen met sepsis werden getest, allemaal faalden. De geneesmiddelen hadden als target  de geactiveerde genen in de muis (logisch!). En omdat die niet overeenkwamen met die van de mens, faalden die geneesmiddelen (logisch!). Echter, men wist al jaren dat muizen niet gauw dood gaan aan een bacteriële infectie. Dat was een hint. Muizen zijn zelfs bestand zijn tegen een miljoen maal meer bacteriën in het bloed dan de mens (zie foto: een factor 10⁶ verschil staat er op het bord).

Evolutie
De verklaring van dit onvoorstelbaar grote verschil tussen muis en mens heeft met evolutie te maken. Muizen komen in hun natuurlijke omgeving in aanraking met voedsel dat onder de bacteriën zit, rottend en bedorven voedsel, etc. Bepaald geen hygiënische omstandigheden. Muizen doen niet aan handen wassen met stromend water en zeep en doen niet aan voedsel expiratie datums. De Keuringsdienst van Waarde zou dat voedsel afkeuren en onmiddellijk uit de handel laten nemen. Mensen zouden er doodziek van worden. Muizen niet. Hun immuunsysteem is daarop aangepast. Onderzoekers in het biomedische onderzoeks wereldje kwamen nooit eerder op dat idee. 

Subsidie
De auteurs van de publicatie zelf hebben grote vraagtekens gezet bij het gebruik van muizen voor het ontwikkelen van geneesmiddelen voor de mens en zijn van mening dat het niet verstandig is dat de overheid nog langer dit soort onderzoek subsidieert. Ook een aantal niet bij het onderzoek betrokken wetenschappers zeiden desgevraagd dat er geen geld meer naar dit soort muisonderzoeken moet gaan. Een alternatief is cellen en weefsels van de patient onderzoeken.

Dierenwelzijn

Ik kon niet het totaal aantal gebruikte muizen vinden in de publicatie. Dat is verdacht. Ik denk dat het aantal muizen dat nutteloze experimenten moesten ondergaan en dus voor niets zijn opgeofferd minimaal in de duizenden, en gezien het aantal van 150 geneesmiddelen, misschien zelfs in de miljoenen loopt. Het experiment zelf liep 10 jaar. De commentaren melden dat het een enorme verspilling van mankracht en geld was (ze noemen geldbedragen), maar vertellen niets over het lot van de muizen. Gezien het soort onderzoek (sepsis, ernstige brandwonden, trauma) zal het geen diervriendelijk onderzoek geweest zijn. Het protocol vermeldt dat de dieren met Isoflurane verdoofd werden en dat de ethische commissie van het instituut waar de experimenten uitgevoerd werden toestemming had gegeven (...). Maar als je bedenkt dat de experimenten inhielden dat de muizen met opzet ernstige (brand)wonden werden toegebracht, zo ernstig dat ze nog net niet dood gingen, dan vraag ik me af of dat ethisch acceptabel is. En hoe zou het voor het laboratorium personeel zijn dat die verwondingen bij honderden of duizenden muizen moest aanbrengen? En achteraf te horen krijgen dat alle experimenten voor niets waren? 

Het trieste is dat er nog wetenschappers bestaan die naar aanleiding van het vernietigende onderzoek doodleuk opmerken dat er vast wel andere muis modellen bestaan die wel een goede voorspellende waarde voor de mens hebben. Ze verzuimen te zeggen welke muismodellen dat zijn. 

De resultaten zeggen niet dat de muis in het algemeen een slecht model is voor menselijke ziektes. Maar wel een slecht model voor de genoemde ziektes en wellicht nog andere ziektes bij de mens. Het toont ook aan dat wetenschappers jarenlang onkritisch doorgaan op een eenmaal ingeslagen pad. En dat zelfs reviewers en editors van topwetenschappelijke tijdschriften 'gewoontedieren' zijn. Dit onderzoek onthult dat onderzoekers nogal gedachtenloos, routinematig omgaan met dierexperimenten. Zelfs als het om zeer dier-onvriendelijke experimenten gaat. 

Eerder blogde ik over het nieuws dat de meeste medische experimenten met chimpansees overbodig waren. Nu dus een soortgelijk verhaal over muizen. En een eerder blog over de mens als ideaal proefdier. Dat lijkt ook op te gaan voor bovengenoemd onderzoek.

Mensen die dierexperimenten verdedigen met het argument dat het ethisch is om dieren te gebruiken voor het nut van de mens, hebben er een probleem bij. Muizen mogen dan wel goedkoop en makkelijk te hanteren zijn, hebben ze echt wel nut voor de mens?

Bronnen:

• Junhee Seok et al (2013) Genomic responses in mouse models poorly mimic human inflammatory diseases, PNAS 26 Feb 2013 (staat nu nr 1 in de meest gelezen articles!)
• Mice Fall Short as Test Subjects for Humans’ Deadly Ills The New York Times 11 Feb 2013
• Do Mice Make Bad Models? The Scientist February 11, 2013
• Mouse Models Fail to Reproduce Inflammatory Genomic Response to Serious Injuries, ScienceDaily, Feb. 11, 2013
• Mice poor models for inflammation, Nature 21 maart 2013
• Isoflurane inhalerings verdovingsmiddel dat bij de muizen gebruikt werd.
• Brandwonden
• Prof. Berent Prakken, UMC Utrecht, Cellular Immunology Lab.
• Over het verschil in gevoeligheid: "Relative to the human response, mice are highly resilient to inflammatory challenge. For example, the lethal dose of endotoxin is 5–25 mg/kg for most strains of mice, whereas a dose that is 1,000,000-fold less (30 ng/kg) has been reported to cause shock in humans."

 

Vorige blogs over dierproeven: 

- Darwin over vivisectie (herziene versie) 27 november 2012
- Het mooiste proefdier dat er bestaat: de mens 22 november 2012
- De meeste medische experimenten met chimpansees waren overbodig 5 november 2012

Evolutiehandboeken beoordeeld vanuit het Big History perspectief. Tien miljard jaar in de prullenbak?

Big History probeert, zoals ik heb laten zien in mijn vorige blog, kosmologische, biologische en culturele evolutie te integreren. Hoe doen de evolutiehandboeken het bezien vanuit dat perspectief? Brengen ze een kosmologisch perspectief aan? Ik bekijk een aantal recente handboeken.

Zimmer, Emlen (2012)

Zimmer, Emlen (2012) heeft een handige horizontale tijdschaal aan de binnenkant van het kaft die begint bij 4,5 miljard jaar geleden, het ontstaan van ons zonnestelsel en doorloopt tot het uitsterven de Neanderthalers. Er wordt verwezen naar de geologische tijdschaal die ook niet verder gaat dan 4 miljard jaar geleden. Op zich is de tijdschaal grafisch fraai uitgevoerd. Hoofdstuk 3 What the Rocks Say behandelt geologisch bewijsmateriaal voor het vroegste leven. Niets van een cosmologische tijdschaal. Jammer.

Bergstrom,Dugatkin, 2012

In Bergstrom, Dugatkin (2012) vinden we in hoofdstuk 11: The Origin and Evolution of Early Life een grafische tijdschaal (fig 11.2) die begint bij de vorming van ons zonnestelsel 4,5 miljard jaar geleden. Dat is beter dan niets, maar waarom nu niet de tijdschaal beginnen bij het begin, het ontstaan van ons heelal 13,7 miljard jaar geleden? Jammer.

Lieberman, Kaesler, 2010

Lieberman, Kaesler (2010) Prehistoric Life, Evolution and the Fossil Record is een enigszins afwijkend evolutie handboek: de nadruk ligt op de fossil record. Vanuit Big History perspectief bezien zijn er twee interessante hoofdstukken: Are We Alone in the Universe? (Ch. 17) en Humanity: Origins and Prospects (Ch. 18). De geologische geschiedenis van de planeet aarde komt aan bod in Hoofdstuk 10 over Plate Tectonics en H.11: Life, Climate and Geology. Gezien het karakter van het boek zou je een kosmologische context verwachten, maar die is er niet.

Strickberger 4th ed. (2008)

Strickberger Fourth edition (2008) geeft een historische introductie: hoe mensen vroeger over biologische soorten dachten. Aardig. Part 2 geeft de meest perfecte Big History die maar denkbaar is in een evolutiestudieboek. Hoofdstuk 4: The Origins of Cosmic Structures and Chemical Elements, Ch. 5: Origin of Earth. In Part 6 is Evolution and Society: Past, Present and Future; Society and Religion (met twee hoofdstukken). Dus zowel de cosmologische als culture evolutie van de mens is aanwezig. Uitstekend! Kernachtig citaat:

"Without these [galaxies, stars] there would be no atoms, no molecules, no solar systems, no Earth and thus no life as we know it." (p.62)

 

Freeman, Herron 2007

Freeman, Herron (2007) is een uitstekend evolutie studie boek, maar met planetaire, geologische, klimatologische of kosmologische context van de evolutie van het leven hebben de auteurs niets. Het komt er niet in voor. Jammer. Al zou het maar een paragraaf zijn of een handige time scale. Detail: de omslag van het boek bevat o.a. een foto van de aarde vanuit de ruimte gezien. Dat is een hint! Daar moeten we het mee doen.

Barton, etc 2007

Barton, et al (2007) begin met een mooie grafische tijdschaal die begint bij 4,5 miljard jaar geleden en eindigt bij het nu met enige cultuurhistorische mijlpalen. Opvallend detail: de beroemde Earthrise foto (1968) staat bij de Preface afgebeeld zonder onderschrift, zonder enige toelichting! Evolutiebiologie wordt gedefinieerd als de beschrijving van 'The History of Life' en de verklaring waarom organismes zijn zoals ze zijn. Dat verklaart het ontbreken van een  kosmologische context (?). Methodes om de leeftijd van de aarde te bepalen worden vermeld in hoofdstuk 4: The Origin of Life. Maar dat is alles. Er is wel een hoofdstuk over menselijke evolutie, maar culturele evolutie hoort daar niet bij.

 

Stearns,Hoekstra 2005

In Ch 16 van Stearns, Hoekstra (2005) staat een tabel die begint met de Big Bang 13,5 miljard jaar geleden (p. 377). Dat is het. Verder in het hoofdstuk zien we de geologische geschiedenis van de planeet. Het boek eindigt met menselijke evolutie inclusief moderne medische problemen maar geen culturele mijlpalen.

Zimmer, 2001

Prachtig geillustreerd overzichtswerk over evolutie voor niet-biologen door de bekende wetenschapsjournalist Carl Zimmer. In hoofdstuk 3 dat grappig genoeg 'Deep Time Discovered'  heet, staat een tijdbalk over de breedte van 2 pagina's die begint bij 4,55 miljard jaar geleden en als bijschrift heeft: 'a timeline of life's 4-billion history' (p. 70-71). Als je toch een tijdbalk weergeeft, waarom dan niet de complete tijdbalk? Deep Time! [1]




Voorlopige conclusie: alleen Strickberger Fourth edition (2008) geeft een Big History perspectief. Natuurlijk: het is allemaal begrijpelijk: evolutiebiologie is een waanzinnig uitgebreid vak, en de studenten moeten enorm veel leren over moleculaire en populatie genetica, natuurlijke selectie, adaptatie en de fossil record. En de meeste handboeken doen hun best om menselijke evolutie uit te leggen. Maar het hoeft maar een paar pagina's te kosten om de kosmologische context aan te brengen. Dit zou voor de hand liggen bijvoorbeeld in het hoofdstuk The Origin of Life. Tenslotte: als je het weglaat, gooi je de eerste 10 miljard jaar van de kosmos in de prullenbak! Bovendien zouden de kosmologische context en de menselijke culturele evolutie ook bijzonder nuttig zijn om het zgn. Creation-Evolution debate in historisch perspectief te zetten.

 

Noten

1. Grappig detail: volgens wiki is Deep Time "the concept of geologic time" staat voor de ouderdom van de aarde (4,5 miljard jaar). Het concept is afkomstig van geoloog James Hutton (1726–1797). Het begrip verwijst dus niet naar de ouderdom van het universum, tenminste oorspronkelijk niet!

Vorig blog over Big History

Big History: een synthese van kosmologie, evolutie, en cultuurgeschiedenis 26 maart 2013.

Over de evolutiehandboeken zie: mijn website.

Nota Bene: er zijn boeken met 'World History' of 'Global History' in de titel, maar die boeken gaan alleen over de planeet Aarde!

Big History: een synthese van kosmologie, evolutie, en cultuurgeschiedenis

Fred Spier (2011) 'Big History
and the Future of Humanity'.
(paperback)

Volgens Fred Spier, de auteur van Big History and the Future of Humanity, is Big History de academische discipline die een geïntegreerde geschiedenis van de kosmos, het leven en de mens probeert te geven [13]. In zijn eigen woorden: "big history integrates all the studies of the past into a novel and coherent perspective" (xi). Voor Fred Spier was de Earth rise foto uit 1968 dé grote inspiratiebron voor Big History: de aanblik van de planeet aarde vanaf de maan gezien. 

Earthrise, 24 December 1968

De foto geeft je het plotselinge besef dat de aarde waar je leeft en die je deelt met alle andere mensen en al het andere leven, een kleine, kwetsbare bol is met water, land, wolken en een dunne, onzichtbare atmosfeer, die in een oneindige, zwarte, vijandige, lege ruimte zweeft. Die pale blue dot [7] is een oase in een overigens levenloos heelal. Die planeet is onze woonplaats, ons thuis.

Je zou Big History ook een wetenschappelijke scheppingsgeschiedenis van de 21e eeuw kunnen noemen. En dat is niet helemaal ten onrechte, want Big History stelt Big Questions: Wie zijn we? Waar komen wij vandaan? Waar gaan we naar toe? Waar komt alles vandaan? [10]
Het perspectief van Big History is het meest omvattende perspectief dat denkbaar is. Het laat zien dat we onderdeel zijn van iets groters. Alle levende wezens, bacteriën, planten, dieren, zijn uiteindelijk ontstaan uit de Big Bang en bestaan letterlijk uit sterrenstof. Alle atomen en moleculen in ons lichaam en in de aarde, zijn in verschillende periodes en op verschillende plaatsen in de cosmos geproduceerd. Met dit soort inzichten kun je vragen als Wie zijn wij? en Waar komen we vandaan? beantwoorden. Voor Fred Spier is Big History "a wonderful way of explaining how both my own person and everything around me have come into being" (xi). Het is dus niet een abstracte theorie, maar een op de eigen persoon betrokken theorie. Dat lijkt wel gebaseerd op dezelfde motivatie die de auteurs van het bijbelboek Genesis gehad moeten hebben. Het Bijbelboek Genesis weet dat we uit 'het stof der aarde' zijn gevormd, maar bijvoorbeeld niet dat die stof op zijn beurt weer door sterren gevormd is. Dat geeft de mens ook nog een onlosmakelijke band met het universum. Big History vertelt het hele verhaal en onderbouwt dat verhaal met inzichten uit de meest uiteenlopende wetenschappelijke disciplines zoals kosmologie, astrobiologie, evolutiebiologie, paleontologie, geologie, klimatologie, antropologie, archeologie, geschiedenis en cultuurwetenschappen. Big History graaft dieper, gaat verder terug in de tijd, zoekt en vindt grotere, en vaak onverwachte verbanden. Je zou Big History ook kunnen typeren als een viervoudige evolutie: kosmsiche evolutie, chemische evolutie, biologische evolutie en culturele evolutie.

Typerend voor Big History is dat het ook naar de toekomst kijkt. Je ziet dat al in de titel van het boek van Fred Spier: 'Big History and the Future of Humanity' en het laatste hoofdstuk van het boek 'Facing the Future' gaat over de toekomst van de mensheid. Je ziet die belangstelling voor de toekomst ook in andere Big History boeken [8]. Het is niet alleen een zuiver wetenschappelijke belangstelling, maar ook een bezorgdheid: "My search for a theory underlying big history has been motivated by a deep concern about what humans have been doing to our living conditions on planet Earth." (Spier, Preface).

Cosmic evolution: particulate – galactic – stellar – planetary
– chemical – biological – cultural – future

 

In een lezing omschrijft Fred Spier Big History als volgt:

1. Big History answers the big questions concerning how everything has come into being
2. Big History offers a framework to which all knowledge can be attached
3. Big History provides the best academic overview of where we are right now in time and space
4. Big History may help to prepare ourselves better for what the future may bring

Gezien deze ambitie zou je een groot, zwaar boek verwachten, en die bestaan inderdaad [1], maar dit boek is een paperback van 200 pagina's  (exclusief noten, literatuur, index) [9]. Het boek van Spier zou je daarom een 'Introduction to Big History' kunnen noemen.
Het voordeel van Big History zoals in dit boek uiteengezet wordt, is dat het door één persoon geschreven is. Het nadeel van een boek dat door zeer diverse wetenschappers is geschreven dat die verhalen vaak weinig samenhang vertonen. Eén auteur betekent samenhang van de verschillende onderwerpen. Eén persoon kan een synthese van inzichten uit diverse vakgebieden maken. Dat is nu juist de essentie van Big History. Spier brengt die samenhang aan door de begrippen energie en complexiteit en het Goldilocks principe door het hele boek te gebruiken om zijn verhaal te structureren. Maar er zijn ook potentiele nadelen. Eén persoon kan geen expert zijn op alle vakgebieden zoals cosmologie, evolutie, en antropologie en kan daardoor belangrijke feiten en inzichten uit die vakgebieden over het hoofd zien. Maar Fred Spier is biochemicus en cultureel antropoloog, een zeldzame, maar nuttige combinatie van deskundigheden. En dat helpt natuurlijk. Bovendien maakt hij volop gebruik van wat vele anderen aan voorwerk hebben verricht en huurt hij bijvoorbeeld voor de cursus Big History aan de Universiteit van Amsterdam (zie info onder aan de post) vele experts in. Daardoor verbreedt hij zijn eigen kennis ook.

Energie en complexiteit

"The shortest summary of big history is that it deals with the rise and demise of complexity at all scales". (Spier, p.21)

Als je niet zou pogen samenhang aan te brengen dan zou Big History niets anders zijn dan een opeenvolging van gebeurtenissen. Dat heeft geen toegevoegde waarde. En dan heeft de hele onderneming geen zin. Fred Spier kiest voor de begrippen materie, energie, complexiteit omdat deze begrippen toepasbaar zijn op de belangrijkste verschijningsvormen van complexiteit, nl. de fysische dode natuur, de levende natuur en cultuur. Ze zijn in principe geschikt om samenhang aan te brengen tussen deze systemen. De hoofdstelling is: door energie stromen door materie zijn alle vormen van complexiteit op een natuurlijke wijze ('all by itself') ontstaan uit minder complexe systemen. Er is een continue energie stroom nodig om sterren te laten branden, planeten te laten roteren, levende wezens te laten groeien en beschavingen te laten ontstaan en voortbestaan. Dit idee is niet diepgaand uitgewerkt in dit boek. Het is in feite een research programma (paradigma) waaraan een interdisciplinair team jaren zou kunnen werken. Complexiteit wordt losjes gedefinieerd en door het boek heen ook losjes gebruikt. Soms wordt het als synoniem van (bio)diversiteit gebruikt. Ook dat zou nog beter uitgewerkt kunnen worden in de toekomst.

Biologische evolutie

De toepassing van het begrip energie stromen in de biologsiche evolutie geeft volgens mij een aanvullend gezichtspunt ten opzichte van de standaard begrippen reproductie en informatie (genomics). Het leven bestaat uit materie en heeft voortdurend energie nodig om te blijven bestaan. Evolutie kun je dan opvatten als variaties op het thema: het aanboren van diverse energiebronnen. Nieuwere manieren van energie oogsten zijn vaak complexer. Extra complexiteit kost extra energie, maar het zal netto winst opleveren, anders bestond het niet. Een aardig voorbeeld: fotosynthese betekent het aanboren van een onuitputtelijke (duurzame!) energiebron, maar vereist ook een complexe machinerie (fotosysteem I en II) om zonlicht te oogsten [2]. Vergelijk: zonnepanelen en windmolens zijn complex en kosten energie en grondstoffen om te maken, maar het levert (hopelijk!) méér energie op dan het kost. Overigens wordt de menselijke cultuurgeschiedenis ook omschreven als het onophoudelijk zoeken naar energiebronnen, wat leidde tot het gebruik van dierkracht, hout, en later steenkool, olie, kernenergie als vervanging van menselijke spierkracht [3].
Ik denk dat het begrip energie stromen binnen de evolutietheorie iets nuttigs toevoegt aan het tot nu toe belangrijkste paradigma dat DNA genetische informatie bevat en evolutie bestaat uit de verandering van de informatie inhoud van DNA. Dat de auteur geen expert is blijkt soms uit hoe hij evolutie beschrijft, maar tegelijk kom je ook interessante opmerkingen tegen die een bioloog niet zo gauw bedacht zou hebben (p. 102).

Goldilocks principe

Een belangrijke rol speelt het Goldilocks principe, [11] dat zegt dat het ontstaan en voortbestaan van complexe systemen afhangt van nauw begrensde condities. Toegepast op mensen: temperaturen permanent beneden -10°C of boven 40°C zijn niet geschikt voor menselijk leven. Volgens Spier heeft nog niemand het Goldilocks principe systematisch toegepast op Big History. Zijn stelling is dat energiestromen door materie gecombineerd met het Goldilocks principe de eerste aanzet vormen tot 'een historische theorie van alles' inclusief de menselijke geschiedenis is (p.39) [4].
Een voorbeeld van Goldilocks principe is de Habitable Zone, dat is de minimum en maximum afstand van een planeet tot de zon waarbinnen een planeet zich moet bevinden om leven mogelijk te maken. Eén factor is water. Dichter bij de zon en al het water zou wegkoken en verder weg zou al het water bevriezen. Niet toevallig staat de aarde in een Habitable Zone. Ja, de aarde zou iets verder weg of iets dichter bij de zon kunnen staan, maar dan heb je het wel gehad.

Ik vraag me af hoe groot de kans was dat die Habitable Zone door toeval leeg was gebleven bij de vorming van ons zonnestelsel. Immers, het is toch niet noodzakelijk dat er een planeet op die plek terecht was gekomen? Bijvoorbeeld, doordat de verdeling van de materie over de andere planeten anders was geweest. Dan waren wij er niet geweest. Of alleen bacteriën op een ijzige planeet. Je zou daar aan moeten kunnen rekenen. Het zal ook afhangen van de begin hoeveelheid materie waaruit een zonnestelsel gevormd wordt. Heb je veel materie, dan is waarschijnlijk de kans groot dat er een planeet op de juiste afstand komt te staan. Enzovoort.
Ook vraag ik me af of het toeval is dat we wij alle elementen van het Periodiek Systeem der Elementen op aarde hebben? Lang niet alle 118 elementen zijn nodig voor het leven. Had het leven een ruime keuze? Hoe zit het met de specifieke 'keuze' die het leven heeft gemaakt?
Er zijn zo veel factoren die planeetvorming, het ontstaan van het leven, en het ontstaan van een intelligent wezen beïnvloeden, dat het 'een wonder is' dat al die factoren opgetreden zijn. Er had zo makkelijk iets fout kunnen gaan. Het had niet veel gescheeld of de aarde was voorgoed bevroren: Snowball Earth.
Tot zover mijn eigen gedachten over het Goldilocks principe en Habitable Zone geïnspireerd door Spier's verhaal.

The Future

Zoals gezegd, Big History houdt zich met de toekomst bezig. In hoofdstuk 7 'Recent Human History' komt een zeer interessante tabel voor met de energie consumptie in de loop van de menselijke geschiedenis. Als je het energieverbruik van een jager-verzamelaar als eenheid neemt dan verbruikt de 'primitieve' landbouwer 2,4 maal zoveel, de 'geavanceerde' landbouwer 5 maal zoveel, iemand in het industriële tijdperk 15 maal zoveel en een inwoner van de moderne technologische samenleving (Amerika) 46 maal zoveel energie als de jager-verzamelaar. Dat geeft te denken. Let wel: dit is een gemiddelde per persoon! Als je het totale energie verbruik van de mensheid wilt weten, dan moet je bedenken dat van de menselijke populatie bottleneck van een paar duizend mensen, naar de huidige wereldbevolking van 6 miljard, de wereldbevolking met een factor van ruim 1 miljoen is toegenomen! Daardoor is ook het totale energieverbruik met een factor van ruim 1 miljoen toegenomen! een onvoorstelbaar grote toename, waar je nooit bij stil staat. Het zijn dus twee tendensen die elkaar versterken: méér mensen die méér energie verbruiken. Als je dat ziet, dan is de onvermijdelijk vervolgvraag: kan dat zo door gaan tot 9 miljard mensen in 2050? Is de aarde daarop berekend? Ook al is dit boek een Big History boek, hoofdstuk 8 'Facing the Future' is zeker geen overbodige toevoeging [12]. Het is een logisch vervolg. Zeker als je de Earthrise foto weer voor de geest haalt: wat zijn we aan het doen met de aarde? Watertekorten, extreem weer, verslechterende condities voor voedselproductie, verlies van ecosystemen, oceaanverzuring en een stijgende zeespiegel: zeer actueel themas [5].

Laat ik besluiten met een citaat uit onverwachte hoek, waarmee ik van harte kan instemmen:

"Evolutie moet niet alleen gaan om biologie, maar moet kosmologisch worden doorgetrokken: evolutie is een kosmologisch proces waarbij de evolutie van leven op aarde volledig ligt ingebed in de evolutie van het heelal, van de kosmos. De biologische evolutie is slechts een onderdeel van de evolutie van het heelal, en kan vanuit een theologisch-filosofisch perspectief pas worden begrepen wanneer de evolutie van het geheel ter sprake komt. Pas dan kom je volgens mij in de buurt van wat theologen door de eeuwen heen onder "schepping" hebben verstaan. Dit is volgens mij het punt waarop een verdiepende discussie zou moeten beginnen." [6]

Conclusies

Dit zijn mijn eigen conclusies, niet die van Fred Spier.

• Big History is de voor de hand liggende context voor onderwijs in de evolutiebiologie. Evolutiehandboeken zouden moeten beginnen met de evolutie van de cosmos (Big Bang). In ieder geval met de leeftijd van het heelal om biologische evolutie op onze planeet in historisch perspectief te zetten. Dit gebeurt nog veel te weinig. In het nieuwste evolutieleerboek van Carl Zimmer en Douglas Emlen begint de tijdsbalk op de binnenkant van het kaft bij 4,5 miljard jaar geleden met het ontstaan van het zonnestelsel. Jammer/onbegrijpelijk. De andere studieboeken moet ik nog na gaan.
• Big History geeft een ideaal kader om de ecologische footprint van de menselijke beschaving te bestuderen en om over de toekomst na te denken.
• Big History is een benadering van de plaats van de mens in de natuur en de cosmos die de potentie heeft boven traditionele scheidslijnen zoals theïsme–atheïsme uit te stijgen en zo een verbindend gemeenschappelijk perspectief kan bieden. Omdat Big History in principe descriptief is blijft er ruimte over voor beide partijen om hun eigen levensbeschouwing toe te voegen. Ook de ecologische footprint stijgt boven de tegenstelling theïsme–atheïsme uit: beide partijen zouden zich zorgen moeten maken om de toekomst van de mensheid. Alle planetaire problemen zoals wereldbevoling(!), klimaat(!) stijgen boven nationaliteit, ras, geloof, arm en rijk uit.

Noten

1. Christopher Lloyd (2012) Van oerknal tot nu. Het complete verhaal van onze geschiedenis, Nieuw Amsterdam, hardback 479 pag. Dit is een luxe, kleurrijk coffee table book uitgave. Nadruk op menselijke cultuur. Big History and the Future of Humanity van Fred Spier is in het Engels en is niet vertaald, maar er is een vertaling van een ouder werk: Fred Spier Geschiedenis in het groot. Een alomvattende visie (1999). Een ander Nederlandstalig boek is: Cynthia Stokes Brown (2009) Big History · Van de oerknal tot vandaag, hier ligt de nadruk op culture evolutie van de mens.
2. Het begrip energie speelt op de achtergrond een belangrijke rol bij de gedwongen keuze tussen voortplanting of een lang leven ('theory of aging').
3. Zeer recent belangrijk artikel Not All About Consumption in Science 15 Mar 2013 illustreert opvoortreffelijke wijze dat zelfs bij gelijkblijvende consumptie op wereldniveau de ecologische voetafdruk (milieuschade) van energiewinning zal toenemen per gewonnen energie-eenheid omdat de recente energiebronnen schaarser en moeilijker winbaar zijn.
4. Het Goldilocks principle wordt zeer frequent en vaak losjes gebruikt in het boek. De omstandigheden worden vaak niet nauwkeurig omschreven, soms betekent het naar mijn idee niets meer dan 'omstandigheden'. Het begrip zal in meer detail uitgewerkt moeten worden in de toekomst. Het review van het boek in Times Higher Education had ook al iets dergelijks opgemerkt.
5. Ik lees net een Nature artikel Policy: Sustainable development goals for people and planet (21 maart) waarin wordt betoogd dat de doelstellingen van de VN om armoede uit de wereld te helpen niet zonder bescherming van het 'Earth's life-support system' (atmosphere, oceans, forests, waterways, biodiversity and biogeochemical cycles) kunnen. Zeer actueel.
6. Blog Taede Smedes 12 feb 2013. Zie ook Taede Smedes (2009) God én Darwin, hoofdstuk 'Sterrenkinderen'. Dus zo onverwachts is het citaat nu ook weer niet. Het is onverwacht in die zin dat het van een theoloog komt.
7. Pale Blue Dot (lichte blauwe stip) is een foto van de aarde op een afstand van 6 miljard kilometer in 1990 genomen. Carl Sagan was door die foto geïnspireerd: zie video pale blue dot (ook met Nederlandse ondertiteling). Met dank aan Cor Haagsma.
8. Je ziet die belangstelling voor de toekomst ook in andere Big History boeken zoals het recente Cynthia Stokes Brown (2012) Big History. From the Big Bang to the Present. Het laatste hoofdstuk is getiteld: What Now? What Next? De Nederlandse vertaling: Big history. Van oerknal tot vandaag (2009).
9. Ik hoorde dat de omvang van het boek een eis van de uitgever was en dat Fred Spier zelf wel een groter boek had willen maken. (30 maart)
10. Later vond ik in een recensie van David Christian (2004) Maps of Time. Citaat:
    "A Modern Creation Myth.
    In writing Maps of Time the author has in mind something more ambitious that simply writing history on a larger scale than usual. The book’s Introduction begins by noting that “We need to know where we are going, where we have come from, and in whose company we are traveling. . . . ‘Who am I? Where do I belong? What is the totality of which I am a part?’ In some form, all human communities have asked these questions. . . . Often, the answers have been embedded in cycles of creations myths." (2 april 2013, met dank aan Harry)
11. Toevoeging 2 april: ik was vergeten dat ik op 11 sept 2007 geblogd had over het boek van Paul Davies The Goldilocks Enigma. Why Is The Universe Just Right For Life?. De titel zegt alles! NB: Fred Spier zegt niet dat het universum precies goed is voor leven.
12. Een boek dat over de verre toekomst van het universum schrijft:
    Five Ages of the Universe (wiki), geschreven door Fred Adams en Gregory Laughlin. De wiki pagina geeft een aardig overzicht van die 5 tijdperken. Je ziet dat er nog 3 (levenloze) tijdperken van het universum volgen. Toegevoegd 27 april 2013  
13. Er zijn boeken met 'World History' of 'Global History' in de titel, maar die boeken gaan alleen over de planeet Aarde! en dan alleen plm. de laatste 100.000 jaar! Toegevoegd 17 mei 2013 

Verdere informatie over Big History

• Fred Spier home page Universiteit Amsterdam (UvA). 
• Big History pagina UvA 
• Big History cursus pagina UvA geeft een goed overzicht van de inhoud en het indrukwekkend interdisciplinaire karakter van Big History. Een jaarlijkse serie van 27 colleges gegeven door 19 docenten waaronder een astrofysicus, geoloog, biochemicus, evolutiebioloog, paleontoloog, archeoloog, neurobioloog, politicoloog, wetenschapshistoricus, socioloog, econoom, historicus en een mileuwetenschapper. Dus: alle vakken met een historische component en niet: wiskunde, taal- en letterkunde, theologie (?)
• Why Big History? (youtube) lezing van Fred Spier
• HOVO Utrecht cursus Big History 2013 op zeer inspirerende wijze gegeven door Esther Quaedackers (promovendus van Fred Spier), wat de aanleiding voor dit blog vormde. (feb, mrt , apr 2013. 8 colleges)
• De International Big History Association (IBHA) heeft een website met een indrukwekkende lijst van Big History literatuur.
• Wikipedia: Big History
• ChronoZoom (betaversie) is een interactieve visuele tool om Big History te exploreren: zoom in and out! Uitproberen! Veel leuker dan een boek!
• The Epic of Evolution (wikipedia): "The phrase Epic of Evolution represents an attempt to create a mythic narrative aimed at reconciling religious and scientific views of cosmic evolution, biological evolution, and sociocultural evolution". "Not all of the Epic’s advocates are distinguished scientists. Some are Christians who consider it a ‘narrative of mythic proportions’ that contain religious aspects."
• Chaisson Cosmic Evolution website interactive website.
• TED talk David Christian (youtube) is een Big History pionier, auteur van het boek Maps of Time. Er is een nuttige bespreking (pdf) van dat boek; geeft een goed overzicht.
• The Known Universe: Indrukwekkende animatie (6:31 min) over de omvang van het ons bekende Heelal.
• René Fransen (2009) Gevormd uit sterrenstof: "Ook wij mensen zijn gemaakt van sterrenstof." (p. 49). Hij heeft zelfs zijn blog sterrenstof.info genoemd! Opmerkelijk voor een evangelisch christen is dat het hele perspectief van sterrenstof niet in de Bijbel (Genesis) voorkomt, maar een modern, wetenschappelijk Big-History-achtig perspectief is.
• Interview met Matthijs Schouten (studeerde biologie, vergelijkende godsdienstwetenschappen en Oosterse filosofie): "Als je het woord religie gebruikt in wat wellicht de oorspronkelijke betekenis was, 'herverbinden', ligt hier wel een interessant punt. Het duurzaamheidsdenken komt voort uit het bewustzijn dat we als mens deel uitmaken van een groter geheel, het ecosysteem aarde zou je kunnen zeggen. Het betrokken zijn op het welzijn daarvan is voor meer en meer mensen betekenisvol" (citaat uit nrc DE LUXE interview)
• Zie ook: Kevin W. Plaxco, Michael Gross (2006) Astrobiology: A Brief Introduction. Het geeft goede achtergrond informatie over vragen als: welke elementen van het periodiek systeem zijn geschikt om leven van te maken? Alternatieven? Waar komen die voor in het heelal? Wat zijn de conditie's waaronder leven kan ontstaa?

Gelijksoortige blogs over dit onderwerp

Ik heb nooit eerder over Big History geblogd, maar hieronder enige verwante onderwerpen:

Hoe rekbaar is onze planeet? boekbespreking 12 juli 2011

Laatste Beagle uitzending had interessante gast 8 juni 2010 gaat over Prof Johan Rockström.

Grenzen van het systeem aarde 24 sept 2009

De Medea Hypothese: een nieuwe kijk op evolutie en het leven 19 juni 2009

Waarom zouden we ons zorgen maken over de toekomst van de aarde? 8 april 2009 (4 delen) is een evident relevant onderwerp

Andere bloggers

Paul Delfgaauw: Big History: wetenschappelijke scheppingsgeschiedenis 5 april 2013 (naar aanleiding van mijn blog) Ik voel me zeer vereerd met deze uitgebreide aandacht! Hartelijk dank!

Frans de Waal houdt lezing in een uitverkocht Paradiso

De Bonobo en de Tien Geboden

Zondag 24 maart 2013 hield Frans de Waal een lezing ter gelegenheid van zijn nieuwe boek De Bonobo en de Tien Geboden in een uitverkocht Paradiso.
Het onderwerp van het boek is de vraag of we religie nodig hebben om een moraal te hebben en moreel gedrag te vertonen. 

 
In de woorden van Frans de Waal:
"Waarom zouden we er niet van uitgaan dat onze menselijkheid, inclusief de zelfbeheersing die een leefbare samenleving vereist, in ons zit ingebouwd? Gelooft ook maar iemand werkelijk dat onze voorouders geen sociale normen hadden voordat ze godsdienstig werden?
Mensen moeten zich zorgen hebben gemaakt over het functioneren van hun gemeenschap lang voordat de huidige religies ontstonden, slechts een paar duizend jaar geleden." (p.12)

De Bonobo en de Tien Geboden
achterkant

Hij voegt er aan toe dat gedrag dat wij moreel gedrag zouden noemen zeker 100.000 jaar geleden ook al bestaan moet hebben. Het christendom is pas 2.000 jaar oud. Of zoals de ondertitel van het boek het zegt: de moraal is ouder dan de mens.
Nieuw voor mij was dat (Thaise) olifanten voor de spiegeltest zijn geslaagd (filmpje in de lezing).

Ik kom er later nog uitgebreid op terug, want enig kritisch kommentaar is wel nodig o.a. zijn mening  over religie. 
Het boek is afgelopen vrijdag in Nederlandse vertaling verschenen en vandaag is de Engelse versie (het origineel!) 'The Bonobo and the Atheist. In Search of Humanism among the Primates' bij W. W. Norton verschenen als hardback. De Nederlandse versie is een paperback en bevat behalve een katern met 14 zwart-wit fotos, vele tekeningen van de auteur. De tekeningen in de Nederlandse vertaling zijn om onduidelijke redenen kleiner dan de eBook versie en de Engelse hardback. Bij één tekening van de Ned. vertaling is het onderschrift weggevallen. De foto's zijn in beide uitgaves identiek. Ik heb ter vergelijking ook de Engelse editie aangeschaft. (wijziging: 30 maart)


- Frans de Waal (2013) De Bonobo en de Tien Geboden. De Moraal is ouder dan de mens is uitgegeven bij Atlas Contact als paperback.

- Frans de Waal (2013) The Bonobo and the Atheist. In Search of Humanism among the Primates W.W. Norton, hardback.
Er is ook een eBook versie (Amazon Kindle Edition). Op Amazon zijn een aantal paginas van hoofdstuk 1 te lezen.

Frans de Waal was vrijdag 22 maart te gast bij DWDD.

Vandaag 25 maart is Frans de Waal te gast bij het Studium Generale van de Universiteit Maastricht.

Frans de Waal heeft nov 2011 een TED lezing gehouden (Nederlands ondertiteld, 17 min.) die veel gelijkenis vertoond met de Paradiso lezing en de inhoud van het boek. Aanbevolen! (o.a. filmpje van samenwerking bij olifanten! beroemd fairness experiment met capucijner aapjes)

Frans de Waal spreekt dinsdag 26 maart over vrede bij mensapen ter gelegenheid van het 377-jarig bestaan van de Utrechtse Universiteit en is ook live te volgen op het internet. Helaas was de powerpoint presentatie niet te zien voor de thuisblijvers vanwege auteursrechten van de filmpjes in de presentatie. Zijn toespraak was een verkorte versie (plm 15 min) van zijn Paradiso lezing, maar boeiend zoals altijd. Tevens kreeg hij een eredoctoraat. (update 27 maart)

Zie ook: mijn blog over Tinbergen lezing van Frans de Waal 19 april 2007