EO blijft moeite hebben met evolutie

De EO blijft moeite hebben met de evolutietheorie. In een EO uitzending op vrijdag 26 juni NPO2 Natuur op 2 over roofvogels: 'The Wonder of Animals: Roofvogels', hoorde ik teksten die vermoedelijk een 'vrije EO vertaling' van het BBC origineel zijn. Aangezien ik de originele Engelstalige uitzending (nog) niet heb kunnen traceren, weet ik het niet 100% zeker. Het Engels commentaar is vervangen door een Nederlandse stem (dus geen ondertiteling). Maar ik laat de teksten hieronder volgen samen met wat beelden zodat U de beelden misschien herkent:

slechtvalk

Nederlandse tekst:

"Ze hebben dus een andere geleidelijke ontwikkeling gevolgd dat tot aparte adaptaties heeft geleid." (00:58 in mijn opname)

Dat klinkt als een vertaling van: "they evolved in a different way".

close-up in flight!

En verderop:

 "Valken hebben daar volgens de evolutietheorie al miljoenen jaren een natuurlijke oplossing voor." (4:04 in mijn opname)

Dat klinkt mij vreemd in de oren: "volgens de evolutietheorie". Dat is net zo iets als: volgens de heliocentrische theorie dat de aarde een bol is en om de zon draait. Hun vertaling geeft associaties met de beruchte kreet: "it's only a theory!', het is maar een theorie! Die kan fout zijn! En volgens de scheppingstheorie heeft God alles geschapen. Goed, het is al heel wat dat er geen schepping staat, of dat de hele zin niet gecensureerd is, maar het blijft een verdachte EO-vertaling.

slechtvalk grijpt duif (detail)

Ik heb gezocht naar het origineel in mijn eigen archief van BBC dvd's maar die zijn allemaal veel ouder dan 2014 en bevatten niet bovenstaande opnames. Er bestaan opnames van roofvogels in oudere documentaires, maar die zijn niet zo geavanceerd als in deze uitzending. Een slechtvalk filmen in duikvlucht is technisch wel zo ongeveer het moeilijkste wat er is. 

slechtvalk in duikvlucht

In 'uitzending gemist' (NPO) is de aflevering niet te vinden, en dat is sowieso niet het Engelse origineel. Vermoedelijk is de originele titel "Birds of prey" (BBC website) want die voldoet aan de beschrijving:

"New research reveals how pop-up feathers on the peregrine falcon's back act like pits on a golf ball to reduce drag - allowing it to reach 220mph." ( peregrin falcon = slechtvalk, 220 mph = 354 km/u )

De BBC shop geeft een verwarrende hoeveelheid DVDs en DVD Collections zonder exacte gegevens als jaar van productie, inhoud, etc.

een toevalstreffer!

 

Als iemand de originele uitzending/dvd kent of in zijn bezit heeft dan hoor ik graag wat de originele teksten zijn. De documentaire is overigens zeer de moeite waard en het is uitstekend dat de EO / NPO dat uitzend. Dat wel, natuurlijk.


Postscript 22 juli 2015
(Met dank aan Bert Morrien):

De eerste tekst is:

"Research by American ornithologists, however, found that falcons come from an entirely diferent branch of the family tree to their other raptor cousins. Their closest relative is in fact the parrot". (23'38'')
This different evolutionary path has led to some novel adaptations which allow the falcon to fly faster than all other birds. (24'03'')
EO-vertaling:
"Ze hebben dus een andere geleidelijke ontwikkeling gevolgd dat tot aparte adaptaties heeft geleid."

Dus: het woord evolutie is vervangen door 'geleidelijke ontwikkeling'.

De tweede tekst is:
"Falcons, however, have had their own natural solution for millions of years."(27'10'')
EO-vertaling:
"Valken hebben daar volgens de evolutietheorie al miljoenen jaren een natuurlijke oplossing voor."

Dus: merkwaardig, hier heeft de EO 'natural solution' vervangen door: 'volgens de evolutietheorie' alsof ze willen zeggen: het is maar een theorie, er zijn meerdere theorieën.

Conclusie: 
De EO is nog steeds bang voor evolutie. Miljoenen jaren worden niet meer gecensureerd ('6000 jaar' is verleden tijd). 'Schepping' of 'ontwerp' worden niet meer toegevoegd. Maar het blijft zielig dat hun geloof niet bestand is tegen de wetenschappelijke stand van zaken en dat je de kijkers een ideologisch aangepaste vertaling voorschotelt.



Vorig blog over dit onderwerp:

Is de EO nu definitief gestopt met het censureren van evolutie? 16 feb 2015

Postscript

In de uitzending van de EO 'Wild France', NPO1 13 april 2016 hoor ik:

"De zeehond is een wonder van evolutie"!
"Jura: 200 miljoen jaar oud" (met dank aan Gerdien de Jong)

Dat is op zich een wonder! Gefeliciteerd EO! Je begint bij de moderne wereld te horen!

Onze eigen Maastrichtse Mosasaurus in Jurassic World (3D)

Onze eigen Mosasauris krijgt een white shark als lunch
en dat levert altijd een spectaculaire 'dolfinarium'-achtige show

safari driving with Gallimimus: ze lijken gevaarlijk,
raampjes dicht, maar het zijn een soort struisvogels.

dinotrainer in actie, ik twijfel of ze geschikt zijn
 voor circussen: het blijven wilde dieren!

een Pterosaur: zgn sterk genoeg om een mens op te tillen,
dus zorg dat ze niet ontsnappen!

 

Het vernieuwende van de nieuwe Jurassic World is wat mij betreft de 3D opnames; je krijgt er een 3D bril bij. Zonder die bril zie je beelden enigzins dubbel. Dus verplicht bril dragen. De 3D effecten zijn zeer overtuigend en levensecht. 

Eén feit dat in Amerikaanse evangelische kringen nog niet zo is doorgedrongen: er is één uitspraak in de trant van: 'miljoenen jaren evolutie zit in die beesten' (ongeveer). Zowel in de ondertiteling als in de gesproken Engelse tekst. Het is dus niet waarschijnlijk dat er een gecensureerde Amerikaanse versie bestaat waarin die uitspraak niet staat. Bovendien komen er regelmatige 'miljoenen jaren' voorbij, waardoor de film in ieder geval niet geschikt is voor Young Earth Creationists. Voor de rest wordt er niet gesproken over evolutie. Jammer, dat ze ook niet echt  aandacht gaven aan de namen en levenswijze van verschillende soorten, die wel in de film voorkwamen. Ze staan wel op de officiële website.

Hier wordt Jurassic World besproken door Christian Answers net: 

"They can, sadly, be be used to promote a Darwinian Evolutionary worldview, but they can also be used to promote a Biblical worldview"

Dat laatste omdat dinosauriers, zoals bekend [3], in de Bijbel voorkomen. Christelijke ouders mogen hun kinderen wel meenemen naar de film, maar zo moeten wel uitgebreide follow-up geven over de bijbelse interpretatie van dino's. Ouders moeten hun kinderen dirigeren naar christelijke websites over bijbelse dino's, dan worden ze niet vergiftigd door evolutiepropaganda.

Leuk dat onze eigen Maastrichtse Mosasauris er in voorkwam, jammer dat hij moet optreden in dolfinarium-achtige shows. Ik zeg Maastrichtse omdat het beest in de Sint Pietersberg gevonden is, maar later door de Fransen als oorlogsbuit meegenomen is naar Parijs... helaas.

Zitten er foutjes in de film?

dit kan dus echt niet!

Een Pteranodon (30 kg) en zeker een Dimorphodon (2 kg) kunnen echt geen volwassen mensen optillen en vliegend meenemen! Een Pteranodon zou misschien net een baby of kleuter op kunnen tillen, maar daarmee heb je het wel gehad.

Pteranodon vergeleken met de mens (wikipedia)

 

De Pteranodon lijkt wel groot ten opzichte van een mens, maar dat komt door de vleugelspanwijdte van 6 meter. Hij vliegt zoals een albatros (10 kg): voornamelijk zwevend en zo nu en dan actief vliegend. Een zwaan weegt 15 kg. Het is zeer onwaarschijnlijk dat hij nog eens zijn eigen gewicht zou kunnen tillen, laat staan een mens van 60 kg. Ieder vliegend dier bezuinigt zoveel mogelijk op zijn gewicht.
In de film komt de Indominus rex voor. Dat is een niet bestaande, genetische gemodificeerde combinatie van verschillende dinosauriers. Dat is wat de paleontoloog en dinosaurier-expert Jack Horner, die als wetenschappelijk adviseur voor de film heeft gediend, vertelde in een interview in Nature [1]. Maar die heeft geen vleugels zoals op de Jurassic world website te zien is. Stel dat je die vleugels geeft? Helaas: zelfs een gefantaseerde genetisch gemodificeerd vliegend dier moet aan fysische wetten gehoorzamen. Hoe zwaarder, hoe meer spieren nodig, en daardoor wordt het nog zwaarder, waardoor ... Het kan dus echt niet [2].

Een wens. Ik had dino's met jongen willen zien. Een gezinnetje. Zeker leuk voor kinderen. En dit is ook een gemiste kans: dat kinderen baby-dino's mogen aaien (dan hebben ze nog geen tanden!) als een soort apenheul (baby Triceratops is wel op de website). En, zoals ik elders las: ze moeten natuurlijk ontsnappen en de rest van de wereld veroveren: zich oncontroleerbaar voortplanten en rampen veroorzaken en een bedreiging voor de mensheid vormen. De pterosauriers doen het vliegend/zwevend, dieren als de mosasauris verspreiden zich via de zee over de rest van de wereld. De rest heeft het wat moeilijker, maar die zouden nog net op de passenger catamaran met vluchtende bezoekers kunnen springen en zich zo over de continenten verspreiden! Aangezien de inkomsten van deze film een aardig startkapitaal vormt voor de volgende, moet dat toch allemaal kunnen?

Noten

1. Q&A: The dinosaur doctor, Nature  522, 32–33 (04 June 2015)
2. Vliegtuigen hebben ook dat probleem. Grotere vleugels, zwaardere motoren en meer brandstof maken een vliegtuig zwaarder, waardoor de vleugels nog groter moeten zijn en er nog meer brandstof nodig is. Voor iedere extra 100 kg brandstof moet je 15 kg extra brandstof (15%) meenemen, puur vanwege het gewicht. 
3. Zie:  Behemoth, en deze: Behemoth magazine ! (gekker kan het niet!)

Why Christians should oppose Jurassic World (waarschijnlijk een parodie!)

Jurassic World - Official Trailer (HD)

De nieuwe generatie merels

Mereljong op de dag van uitvliegen (14 juni 2015)
Het verenkleed is een mengsel van het donkerbruin-zwart
van een volwassen man en het bruin-gespikkelde van een volwassen vrouw

Een mereljong moet nog veel leren. Op de eerste dag van het uitvliegen gaat het uitgerekend op de bijzonder stekelige takken van de Japanse wijnbes zitten! Terwijl er toch vele betere plekken zijn te bedenken. Ik pak die takken nooit aan zonder handschoenen. Het schijnt hem/haar niet te deren. De poten zijn kennelijk ondoordringbaar voor de scherpe stekels.

Dit mereljong zit tussen de bloeiende vuurdoorntakken (14 juni 2015)

Het uitvliegen lijkt getimed te worden doordat het nest gewoon te krap is voor 4 jongen. Dus: waarom zou je het nest groter maken? Zo dwing je ze uit te vliegen. Handig idee voor mensen!

De jongen hebben niet een sterke familieband, nadat ze een week of 2 in het nest gezeten hebben, blijven ze als ze uitgevlogen zijn niet bij elkaar zitten. Ze gaan niet gezellig tegen elkaar aan zitten in een boom of zo.

Dit nest is van een nieuw merelpaar dat zich in onze tuin heeft gevestigd nadat ons vast merelpaar dat zeker 5 jaar onze tuin in bezit had en waar we in de loop der jaren zeer aan gehecht waren (trouwens wederzijds), is verdwenen. Dat wil zeggen: het vrouwtje had vorig jaar wat onder de leden, bleef op de grond zitten -wat ongebruikelijk is-, bewoog niet veel meer. Vader merel heeft haar zien zitten op de grond, keek er heel even naar, snapte kennelijk niet waarom zijn vrouwtje zo vreemd deed, wist niet wat hij doen moest, en ging weer verder. Je weet niet wat er in zijn kop omgaat. De volgende ochtend was ze dood. We hebben haar in onze tuin begraven. Een mogelijke verklaring is: merelsterfte door usutu-virus uit Afrika: na een besmetting is de vogel meestal binnen een paar dagen dood. Een besmette vogel oogt apathisch en verzwakt. Ook ziet het verenkleed er slecht uit.
De merelman had geen tijd om te rouwen, hij had het te druk met het voeren van de jongen, waar hij helemaal alleen voor stond.
Het mannetje is half februari dit jaar verdreven uit onze tuin door een andere, waarschijnlijk jongere, merelman. Onze oude merel hebben we helaas nooit meer gezien. Mogelijk zwerft hij nog ergens rond. Misschien is hij wel verdreven door de nieuwe merelman die dit jaar een nest met jongen heeft geproduceerd. De natuur is wreed.

Hij was altijd een goede vader. In de tijd dat er jongen zijn, is het voeren van de jongen net zo'n natuurlijke, sterke drang als zelf eten. Merelvader geeft vaak het lekkerste aan zijn jongen; de jongen staan steeds op de eerste plaats. Volgens mijn vrouw zong de merelman extra fanatiek toen hij jongen had. Haar interpretatie was dat hij gelukkig was. Ik zou er zelf niet opgekomen zijn, maar het klinkt eigenlijk best plausibel, evolutionair gezien.
Hij was erg vertrouwd met ons. Bij warm zonnig weer ging hij een keer naast me op de tuintafel zitten met zijn vleugels en staart gespreid: binnen een meter! onder handbereik! Zo tam was hij.

Grappig: het kost altijd een tijdje voordat de nieuwe merels aan ons gewend zijn. Heel geleidelijk durven ze dichterbij te komen.

Onverwachts bezoek van een egel in onze tuin op klaarlichte dag

Egel (omcirkeld en uitvergroot in inzet) 17 juni 2015

 

Het was zonnig weer. Ik zat in de tuin te lezen. Zo nu en dan hoorde ik geritsel tussen de dorre bladeren. Ik kon niet zien wat het was. Ik heb er verder geen aandacht aan besteed en ging door met lezen. Een kwartiertje later zie ik totaal onverwacht een egel tevoorschijn komen! Dat heb ik al die jaren dat we hier wonen nog nooit meegemaakt. 

We wonen wel in de buurt van een bosrand, maar dan zou het beestje door het steegje gekomen moeten zijn. En dat heeft aan beide zijden tuinhekken of zelfs stenen muren. Bovendien hebben we onze tuin met kippengaas beveiligd tegen katten om onze merels wat meer rust en veiligheid te geven. De egel moet ergens onder de schutting door gekomen zijn.

Wat het beestje vervolgens doet slaat werkelijk alles: hij loopt gewoon rond alsof ik niet bestond. Het is zich kennelijk van geen gevaar bewust. Alsof het een naïeve eilandbewoner is die nog nooit in contact met Nederlanders is geweest. Zo naief als bijvoorbeeld de dodo op Mauritius die door Nederlandse zeevaarders is uitgeroeid. Als bewijs van zijn totale desinteresse loopt de egel ijskoud onder mijn stoel door. Dit kan niet waar zijn. Het lijkt wel of ik in een natuurfilm van David Attenborough zit. Of komt het omdat egels slecht zien overdag omdat het nachtdieren zijn? Wat doet hij dan hier overdag?

Hij loopt weer verder en ik sluip heel voorzichtig mijn stoel uit en ga snel naar binnen en grijp mijn fototoestel. Nog net voordat hij het struikgewas in verdwijnt, kan ik één opname maken. Als bewijs. Niemand gelooft je. Als ik later het verhaal aan de buurman vertel zegt hij dat hij ook egels in zijn tuin heeft gehad. Wanneer? Jaren geleden. Pixels? Nee, geen pixels!

Het is een voorrecht om een tuin te hebben, ook al is het woekeren met de ruimte. Zelfs al woon je bij een bosrand. Ik begrijp andere huiseigenaren niet, die hun tuin, dat wil zeggen de oppervlakte waar je een tuin van kunt maken, betegelen en er tuinmeubelen neerzetten of er een soort binnenplaats van maken. Dat is de beste manier om al het leven uit je tuin te verdrijven. Eentje heeft er zelfs een permanente party-tent neergezet. Nog de afgelopen dagen moet ik tot mijn ergenis constateren dat mensen (illegaal!) tuinaarde langs het bospad gestort hebben. Tuinaarde. Dus: alweer een tuin verandert in een dode steenwoestijn. En een buurman verderop heeft zijn oude tegels vervangen door nieuwe moderne tegels...

Wij proberen de tuin aantrekkelijk te maken voor vogels, bijen en vlinders. Een egel is een geheel onverwachtse bonus.

Postscript

Volgens de Nederlandse wikipedia:
"Egels zijn echte nachtdieren, en daarnaast redelijk schuw. Wie overdag een egel ziet, kan er dus van uitgaan dat het dier iets mankeert."
Wat mankeert hij dan? En redelijk schuw?

Soortgelijk blog

Kleine watersalamander op drempel 14 nov 2010 (categorie: natuur, fotografie)

Cees Dekker: "Dat evolutie zich voltrekt heb ik nooit in twijfel getrokken." (echt waar?)

In de BioNieuws van 20 juni 2015 zegt Cees Dekker in een interview: "Dat evolutie zich voltrekt heb ik nooit in twijfel getrokken." Echt waar? Dat is een wel erg handig gekozen uitdrukking om te verdoezelen dat je jarenlang alle mogelijke kritiek had op de evolutietheorie en door de publicatie van een aantal veelbesproken boeken Schitterend ongeluk of sporen van ontwerp? (2005), En God beschikte een worm (2006), 'Geleerd en gelovig' (2008) de boodschap gaf aan de Nederlandse gelovigen dat er een heleboel niet deugde aan Darwin's evolutietheorie, dat er veel wetenschappelijke kritiek op het Darwinisme was, dat Intelligent Design een goed alternatief of aanvulling was, en dat een goede wetenschapper best in God kan geloven en christelijk kan zijn.

Dekker twijfelde wel degelijk aan  bijna alle aspecten van de evolutietheorie. Waarom ga je anders op zoek naar 'sporen van ontwerp'? Ontwerp is toch niet te rijmen met een natuurlijk evolutieproces? 

In de BioNieuws column refereert hoofdredacteur Gert van Maanen aan de oratie van Cees Dekker in 2000 waarin Dekker zeer naïeve, vage Intelligent Design argumenten verdedigde:

Dit is wat prof. Dekker zijn publiek durfde voor te houden:

"Een nauwkeurige beschouwing van de microscopische details toont aan dat zulke systemen onmogelijk door de combinatie van mutaties en natuurlijke selectie kunnen zijn geëvolueerd, zelfs niet in het ontzagwekkende tijdsbestek van vier miljard jaar." (p.19)

En dan beweren "dat evolutie zich voltrekt heb ik nooit in twijfel getrokken."!

Cees Dekker is ook op het KNAW-symposium 'Op jacht naar de minimale cel' van a.s. woensdag 24 juni uitgenodigd om een inleiding te geven. De beroemde Origin of Life onderzoeker en Nobelprijswinnaar Jack Szostak is daar de hoofdspreker. Ik vraag me af of Szostak weet van het Intelligent Design verleden van Cees Dekker. 'Verleden', want in hetzelfde interview neemt Cees Dekker afstand van ID: 

"Wat ik wel geleerd heb is dat Ontwerp geen zinvolle natuurwetenschappelijke ingang biedt. Het levert geen gereedschap op om tot meer begrip te komen en dat is waar het in de wetenschap juist om draait." (BioNieuws, 20 juni 2015, p.2)

Dat is mooi, maar ondertussen heeft Cees Dekker enorm veel schade aangericht aan de evolutiebiologie in Nederland. Hij heeft veel mensen op het verkeerde been gezet. Excuses zouden daarom wel op zijn plaats zijn.

 


Op 25 mei reageerde Leonardo da Gioiella in een gastbijdrage op het blog van Marleen op het nieuws dat Cees Dekker 1 miljoen euro had ontvangen voor onderzoek naar celdeling.

Maarten t Hart: het Christendom is onbijbels

Magdalena
paperback

Naar aanleiding van het nieuwste boek van Maarten 't Hart Magdalena heb ik ook De Schrift betwist [1] gelezen. De Schrift betwist is een bundel essays over de allesoverheersende invloed van 'het geloof' tijdens zijn jeugd in Maassluis. 

Die verhalen zijn als columns in de nrc verschenen. Uitspraken en gewoontes van gelovigen uit zijn jeugd vormen altijd de aanleiding om de Bijbel er op na te slaan om te controleren of het wel klopt. De toon van de verhalen is verontwaardigd als hij ontdekt dat het niet klopt. Vaak zit er humor in de verhalen. En ondanks alle leed die hij in zijn jeugd heeft ondergaan, neemt hij de moeite om zijn stukjes over de bijbel met literatuur te onderbouwen. Doordat het korte stukjes zijn leest het prettig. Je kunt het lezen makkelijk onderbreken omdat het allemaal op zich staande stukken zijn.
Door christenen wordt er uiteraard flink geklaagd en gescholden op 't Hart. Je kunt 't Hart géén new atheist noemen, zijn bijbelkritiek speelde zich af vóór de opkomst van het new atheism [4]. Maarten 't Hart is beter thuis is in de  Bijbel dan menig gelovige en zeker alle new-atheists overtreft hij in Bijbelkennis. Hij vergelijkt bijbervertalingen, slaat talrijke theologische werken er op na. En hij is ook wel eens positief: De Statenvetaling vind hij oneindig veel mooier dan de Nieuwe Vertaling.

De Schrift betwist
paperback

Als je De Schrift betwist gelezen hebt, dan begrijp je hoe zijn jeugd gedomineerd werd door gereformeerde opvoeding. Alles en iedereen in zijn omgeving leefde in het christelijk geloof en geloofde absoluut in de letterlijk waarheid van de Statenvertaling. En dat begon al met een dwingende dagelijkse invloed die je -als kind- niet kunt ontlopen: je vader en moeder. En daarnaast: 2x per zondag naar de kerk, dominees, de mensen uit Maassluis, de bewaarschool (waar hij talloze versjes uit zijn hoofd moest leren), de lagere school, de godsdienstlessen op de middelbare school, de zondagsschool, de jongerenvereniging, enzovoort. Na elke maaltijd las vader een twintigtal verzen uit de bijbel voor. Op die manier werd hij dag in dag uit, jaar in jaar uit geconfronteerd met wonder- en oorlogsverhalen van nomadische volkeren hier 4000 km vandaan, die vijandige buurvolken met zwaarden doorspietsten. Hij betrapt zichzelf op latere leeftijd op het neuriën van psalmen die hij in zijn jeugd op de bewaarschool had geleerd (wat hij overigens met plezier deed). Er was niet te ontsnappen aan de invloed van het geloof. Het was onontkoombaar. Atheïsten bestonden niet. De enigen die afweken waren lieden van een andere kerk. Als je niet alles geloofde was je een slecht mens, liep het slecht met je af. Hij stelde vragen over vreemde, tegenstrijdige en ongeloofwaardige passages in de Statenvertaling. Aan zijn ouders, zijn oom, de dominees, iedereen in zijn omgeving. Hij kreeg geen afdoende antwoorden. Ze kwamen met zwakke antwoorden of ontweken de moeilijkste vragen. De raadsels bleven. Hij las zelfstandig vele malen de bijbel en literatuur eromheen. Er kwamen alleen maar meer vragen bij.

Bijvoorbeeld: hoe kon Jona nu drie dagen overleven in de ingewanden van een vis? Antwoord van zijn moeder: "God had voor die ene gelegenheid een reusachtige vis geschapen" (p.63). 'Moderne' christenen reageren daar op met: dat verhaal moet je symbolisch lezen. Maar schrijft 't Hart: "Wat dan te denken van Mattheus 12 vers 40, waarin Jezus zegt: 'Want gelijk Jonas drie dagen en drie nachten was in de buik van de walvis, alzo zal de Zoon des mensen drie dagen en drie nachten wezen in het hart der aarde.' ... Jezus heeft echt geloofd dat Jona drie dagen en nachten in een vis bivakkeerde." (p.65) Wat doe je daar dan mee? Ook symbolisch lezen?

Dit alles vormen zeer goede redenen om over kritisch over de bijbel en zijn gereformeerde opvoeding te schrijven. Het is dus niet zo dat Maarten 't Hart een leuk onderwerp zocht om daarmee later een beroemd auteur te worden. Nee, de Bijbel was alomtegenwoordig in zijn jeugd. Er viel niet aan te ontsnappen. Hopelijk was die opvoeding met de Statenvertaling in de hand bedoeld om normen en waarden mee te geven aan kinderen en volwassenen. Maar dat gebeurde door middel van wonder- en heldenverhalen die bij hem alleen maar vragen opriepen. In plaats van dat hij een moreel kompas mee kreeg om zijn leven richting te geven, groeide er een steeds grotere afkeer van alles wat met God, bijbel, kerk, kerkvolk, dominees en geloof te maken had.

Evolutie

Deel 2 begint met twee essays over evolutie en schepping. Ik wist dat er in Genesis 1 en 2 twee elkaar uitsluitende scheppingsverhalen stonden. Maar wat ik niet wist is dat in het eerste verhaal God man en vrouw tegelijkertijd schiep (volgens Maarten 't Hart: p.167) en in Genesis 2 wordt éérst Adam en Eva werd uit een rib van Adam geschapen [2],[14]. En in Genesis 2 wordt éérst de mens geschapen en daarna de dieren. Dat is in Genesis 1 andersom. Dat wist ik niet [3]. Die twee scheppingsverhalen "zijn onderling verbluffend tegenstrijdig" (p.167) en dat wordt door christenen verdoezeld en weggepraat.

Logica 

"Wat mij vroeger vooral hinderde was dat je in de bijbel op zoveel tegenstrijdigheden en onwaarschijnlijkheden stuitte die nooit als zodanig erkend werden. Alles wat dwaas en onbegrijpelijk was, werd weggepoetst, exegetisch weggegoocheld, spitsvondig weggeredeneerd." (p.115)
Zo staat er bijvoorbeeld het geslachtsregister van Jezus in de bijbel dat als doel heeft aan te tonen dat Jezus van koning David afstamt. Maar Jozef was niet de vader van Jezus (maagdelijke bevalling van Maria!), dus die stamboom is zinloos. Nog vele andere voorbeelden van onlogica kan men tegenkomen.

Onbijbels

Vele waarheden of praktijken die gelovigen er op na houden komen niet in de bijbel voor. Ze zijn zelf verzonnen. De babydoop is een volledig on-Bijbelse praktijk (p.139). Nergens in het kerstevangelie is sprake van een stal (p.85). Jezus heeft zichzelf nooit als Zoon van God geafficheerd (p.88). Over de Triniteit (de Drie-eenheid) is in de Bijbel niets te vinden (p.158). "Het christelijk dogmatisch denkbeeld der [erf]zonde is in het Oude Testament geheel en al onbekend" (p.355). In het hoofdstukje 'Verdediging is geen aanval' verhaalt 't Hart over een discussie tussen een rabbijn en een dominee, waarin de rabbijn het christendom totaal onderuithaalt.
Er is een merkwaardige tegenstelling tot de neiging om alles in de bijbel letterlijk te nemen en de onbedwingbare neiging om er zaken bij te verzinnen (Mariaverering door de katholieken bijvoorbeeld). Het antwoord van de moeder van Maarten 't Hart op zijn vraag hoe kon Jona drie dagen in de buik van een walvis bivakkeren? was: "God had voor die ene gelegenheid een reusachtige vis geschapen"! (p.63). Hoe konden dinosauriërs op de ark ondergebracht worden? "daar heeft Noach twee eieren van meegenomen." (p.167).

Negeren van geboden

Het letterlijk nemen van Bijbelteksten staat in schril contrast met het negeren van geboden in de bijbel zoals: het voetenwassen (p.104), zes dagen zult Gij arbeiden (vierde gebod), Gij zult geen bloed eten (Het nulde gebod, p.175), je mag geen rente vorderen op uitgezet geld (p.206) en nog veel meer.

Het Christendom is on-Bijbels

"Het Christendom is on-Bijbels" is niet een letterlijke uitspraak van Maarten 't Hart, maar is mijn conclusie uit zijn hoofdstukje 'Gelijk ook wij vergeven'. Als de kern van het Christendom is dat Jezus aan het kruis gestorven is voor onze zonden, dan is dat een on-Bijbelse waarheid. Waarom? "Nooit heeft Jezus gezegd dat hij moest sterven om de zonden van de mens af te kopen" (p.102) [15]. "Jezus zegt elders nimmer dat zijn bloed vergoten wordt 'tot vergeving der zonden'" (p.177) [15]. Maarten 't Hart citeert Jacques Duquesne' boek Jésus en geeft zelf nog enige Bijbelse aanvullingen.
Wie had gedacht dat de kern van het Christendom on-Bijbels was? Voor mij was het in in ieder geval één van de grootste verrassingen van het boek. Maar het is zeker niet de enige verrassing: "de twee grootste heilsfeiten, de kruisdood en de opstanding, nergens in het Oude Testament voorspeld worden." (p.109). En dan dit: als het leerstuk van de Triniteit tot de kern van het christelijk geloof behoort, dan is dat iets dat niet tot de oorspronkelijke grondtekst had behoord, maar in de vierde eeuw na Christus is toegevoegd (p.157). En alsof dat niet genoeg is: dat Jezus Christus de Zoon van God is, is ook later aan de Bijbel toegevoegd (p.147) (alweer een kernstuk van het Christelijk geloof!). Tot slot de zondagsrust: dat de rustdag op zondag valt is een besluit van keizer Constantijn halverwege de vierde eeuw en staat niet in de Bijbel (p.154).

Mijn eigen gedachten

In De Schrift betwist staat voor mij veel nieuws. Ik heb ontzettend veel geleerd over de Bijbel. Ik wist niet dat er zoveel problematische teksten in stonden. Maarten 't Hart haalt bizarre, onbegrijpelijke teksten, regelrechte tegenstrijdigheden van Bijbelteksten onderling, onlogische verhalen, een onoplosbare vertaalproblemen (Aramees, Grieks, Hebreeuws, Nederlands) naar voren. De bijbel is geen consistent geheel. Het lijkt op een verzameling manuscripten die allemaal de corrigerende pen van een eindredacteur ontberen, en waar geen onderlinge afstemming is geweest tussen de verschillende auteurs zelfs wanneer ze dezelfde gebeurtenis rapporteren [6]. Dat je alles in de bijbel letterlijk voor waar aanneemt is daardoor al uitgesloten. Dat de hele bijbel door één en dezelfde persoon geïnspireerd zou zijn, is alleen daarom al uitgesloten. Gezien het feit dat Jezus, de stichter van de wereldgodsdienst zelf geen woord op schrift gesteld heeft, komt alles uit de tweede hand. Verbazingwekkend dat christenen op deze historische onzekerheden hun hele ziel en zaligheid op baseren.

Inspirerend

"De meeste christenen lezen de bijbel als inspirerende literatuur uit een interessante tijd, namelijk die waarin de mensheid zich langzaam naar het monotheïsme wendde." [5]
Je laten inspireren door de Bijbel lijkt fantastisch. Maar het vervelende is dat anderen zich ook door de Bijbel laten inspireren tot allerlei vreselijke dingen zoals geweld, homohaat, de mannelijke superioriteit (de man is het hoofd van het gezin, de vrouw moet gehoorzamen [14]), slavernij, goddelozenhaat, antisemitisme, anti vaccinatie, anti evolutie (creationisme! ID!), anti klimaat, anti milieu, anti dieren. Voor hen is de Bijbel zeer inspirerend!

Kritiek

Maarten 't Hart had hier en daar wel wat positiever kunnen zijn. Bijvoorbeeld: hij had de Bergrede wel wat positiever kunnen beoordelen. Jezus bedoelde het toch allemaal goed met de Bergrede en het is toch een stuk humaner en vredelievender dan alles wat er in het OT staat [7]. Zo zijn er nog een paar voorbeelden waar hij onnodig negatief is. Dat zijn geïsoleerde gevallen. in een enkel essay ('Een heel klein schaapje') zit hij er biologisch naast [9]. De overgrote meerderheid van de essays komen geïnformeerd over en vond ik bijzonder leerzaam.

Competent?

Sommige beginnen alleen al bij het horen van de naam Maarten 't Hart te briezen en te tieren, te vloeken en te spugen, te blazen en te grommen [11]. Is hij een incompetente atheïstische Bijbellezer? Nee: 't Hart heeft een grondige Bijbelkennis [13]. Typerend voorbeeld: in zijn essay 'Heeft Jezus echt bestaan?' raadpleegt hij wel 6 theologische studies, in 'De kruisiging' 4, en in 'Barabbas' 6 werken. Je merkt ook dat hij een intense fascinatie heeft voor kritisch-historische Bijbelstudies: "Ik beveel u dat boek van Vergeer sterk aan. Ik heb het ademloos gelezen". Anders breng je het niet op al die werken te lezen. Soms mist zelfs een theoloog als Kuitert een interessante studie zo merkt 't Hart. Theologen hebben  Grieks en Hebreeuws gestudeerd, maar hebben ons eeuwenlang met verdoezelende vertalingen misleid [8].
Als er iemand iets weet van taal, tekstanalyse, stijl, genre dan is het wel de beroepsschrijver 't Hart. In meerdere hoofdstukjes vergelijkt hij vertalingen van de bijbel. Ook blijkt hier zijn liefde voor de taal en met name de Statenvertaling. Hij is deskundig als hij de techniek van verhalen vertellen van bijbelschrijvers analyseert. Hij leest en analyseert de bijbel vaak als literair werk (fictie).

Slechter gesteld is het met zijn kennis op het gebied van de samenhang van normen en waarden met historische ontwikkelingsfasen van de mensheid [12]. 't Hart vraagt zich niet af waarom een nomadisch woestijnvolk die specifieke geboden en verboden (613 joodse geboden) had. Ik heb zojuist het indrukwekkende en breed georiënteerde: Foragers, Farmers, and Fossil Fuels: How Human Values Evolve van Ian Morris gelezen. Zeer aanbevolen. Ik zoek iets vergelijkbaars dat meer toegespitst is op de Bijbelse volken [10].

Je kunt bezwaar maken tegen de conclusies van 't Hart, je kunt hem uitschelden voor atheïst, en dat is hij uiteraard, maar je kunt niet van hem zeggen dat hij de Heilige Schrift oppervlakkig heeft gelezen. Hij heeft de bijbel kapot gelezen. Maar hij geeft geen kritiek als atheïst, maar op intern-Bijbelse gronden. Hij neemt niet als vertrekpunt dat God niet bestaat of dat Jezus niet bestaan heeft. De Schrift betwist is verplichte literatuur voor iedere Nederlander. Als U het niet in de boekenkast wilt hebben staan, koop dan de e-book versie of leen het desnoods uit de bibliotheek.

Noten 

1. Eerder verschenen als: 'Wie GOD verlaat heeft niets te vrezen' (deel 1) en 'De bril van God' (deel 2). De uitgever vermeld niet op welke edities het nieuwe boek is gebaseerd. In totaal: 121 essays die eerder in NRC verschenen zijn, maar de uitgever vertelt niet wanneer die colums verschenen en of er nieuwe zijn (tenminste de laatste is nieuw gezien de tekst), en aangevuld met PS-jes n.a.v. lezer reacties. Voor zover ik heb kunnen achterhalen moeten de essays tussen 1999 en 2002 verschenen zijn. Volgens de 3 copyright data zou deel 1 in 1997 en deel 2 in 2002 verschenen zijn en het huidige boek in 2003. Mijn exemplaar is de tweede druk juni 2010. Ik heb zowel de paperback als de ebook versie (zeer handig voor het doorzoeken!). Bij google books kunt U het boek ook vinden (is gebaseerd op de ebook versie).
2. Die volgorde wordt natuurlijk aangegrepen (zelfs in het NT: Paulus) om de man superieur te verklaren!
3. In de Nederlandse wikipedia staat die tegenstrijdigheid weggestopt in een tussenzinnetje. Er wordt geen systematisch vergelijking gemaakt van Genesis 1 en 2. Een 'cover-up'.
4. New-atheisme begon in 2004 met 'The End of Faith: Religion, Terror, and the Future of Reason' van Sam Harris.
5. Een commentator op mijn blog donderdag 11 juni. 
6. je ziet dat tegenwoordig meestal in een wetenschappelijk boek dat door meerdere auteurs geschreven is: een heterogeen geheel met veel overlap en geschreven uit verschillende gezichtspunten.
7. Waar Jezus de predestinatieleer tegenspreekt krijgt hij een complimentje van 't Hart, ("Jezus hangt de naïeve, maar beminnelijke opvatting aan dat wie goed doet, goed ontmoet") maar tegelijk klaagt hij dat Jezus met beloning werkt (p.326-327).Het zwakste hoofdstukje is 'Jezus volgens de DSM-IV' wat beneden peil is.
8. "Het is zo enorm leerzaam om de vier evangeliën in de vertaling van Warren en Molegraaf te lezen, dat je er naar snakt om ook de rest van het Nieuwe Testament in een vertaling van hun hand te kunnen bestuderen. Ook zou ik dolgraag een vertaling van het Oude Testament bezitten die zo letterlijk mogelijk de grondtekst weergeeft". (p.260). Dit zijn woorden van iemand die meer dan een oppervlakkige belangstelling heeft voor de bijbel.
9. Hij vindt schapen domme dieren, maar vergeet dat schapen in de bijbel 2000 – 3000 jaar minder domesticatie achter de rug hebben en een veel natuurlijker levenswijze hadden dan de tegenwoordige doorgefokte schapen. Hij vergeet dat veel herbivoren in kuddes leven (zebra's, gnoes, olifanten...) en dat een kuddediermentaliteit een overlevingsstrategie is (roofdieren!). 256–258. 
10. Volgens de FFF-indeling van Ian Morris zouden de volkeren in de bijbel ingedeeld moeten als foragers (jagers/verzamelaars) of farmers (landbouwers, veetelers) of een mengvorm daarvan (extensieve veeteelt, rondtrekkende veehouders, denk aan: kamelen, runderen, schapen, geiten). Paarden komen volgens mij niet voor in de bijbel. Er waren geen sappige weilanden zoals in Nederland, het waren droge warme streken en daarom moesten ze wel rondtrekken. Abraham bivakkeerde in tenten. De aanwezigheid van steden in de bijbel wijst op een productieve landbouw en veeteelt die steden van voedsel konden voorzien.
11. Dat dit een vooroordeel tegen de atheïstische 't Hart is blijkt als dergelijke reacties ontbreken bij protestantse dominees als Klaas Hendrikse en Edward van der Kaaij die soortgelijke of zelfs extremere beweringen doen. (zie: Trouw 13 juni 2015 Marijke Laurense: "'Jezus saai?' Hij was heel revolutionair". In dat interview blijkt dat van der Kaaij het bestaan van Jezus verwerpt; iets wat 't Hart niet eens doet). [16 jun 2015]
12. Excuses: in het hoofdstuk "De ethiek van os en ezel" (p.179) legt hij het verband tussen de ethiek en het feit dat ze landbouwers en veetelers waren: 'veehoudersethiek' wat met name tot uitdrukking komt in het tiende gebod. Maar hoe zit het met de rest van de Tien Geboden? Zijn die ook verklaarbaar als veehoudersethiek? Wie weet het? [zaterdag 20 juni]
13. Zijn Bijbelkennis is bijvoorbeeld beter dan oud-huisarts en emeritus hoogleraar Prof. dr. D. Post die in de opinie pagina van Trouw 20 juni opmerkt dat het bevreemdend is dat Luther zo min dacht over gehandicapten, terwijl Jezus toch gezegd had dat je voor de zieken moest zorgen. Post weet kennelijk niet dat God een hekel had aan invaliden, zoals 't Hart beschrijft in het hoofdstukje 'Vanwege de engelen'. [21 juni 2015]
14. In Genesis 2:18 staat: "The LORD said "It is not good for the man to be alone. I will make a helper suitable for him." (vele vertalingen) Maar de NET Bible vertaalt: "The LORD God said, "It is not good for the man to be alone. I will make a companion for him who corresponds to him." Een verschillende vertaling met grote gevolgen: in het eerste geval zijn man en vrouw ongelijk en in het andere gelijk! Daar moet je dus een moraal op baseren. [28 juni 2015]
15. Als je slordig leest kun je 'bewijzen' vinden zoals: "Hij is aan de mensen gelijk geworden. En als mens verschenen heeft Hij zich vernederd; Hij werd gehoorzaam tot de dood, de dood aan een kruis." (Filippenzen 2:7-8, WV1995). "Hoewel hij zijn Zoon was, heeft hij moeten lijden, en zo heeft hij gehoorzaamheid geleerd." (Hebreeën 5:8, NBV2004)". Maar daar staat niet dat hij voor onze zonden stierf! Dus voorlopig heeft Maarten 't Hart gelijk. [toegevoegd: 30 nov 2016]

Paradiso lezing Salomon Kroonenberg over Charles Lyell, Charles Darwin. Geologie, Evolutie, Geloof

Een kort blogbericht naar aanleiding van de Paradiso lezing zondag 7 juni door geoloog en auteur Salomon Kroonenberg over Charles Lyell, Charles Darwin, geologie, evolutie, geloof. Zijn verhaal over Lyell zet Darwin's religieuze positie in de context van zijn tijd en geeft daarmee een andere kijk op Darwin dan de historicus Ton Munnich (zie vorige blog).

Vergeleken met Lyell was Darwin minder conservatief.  Lyell was zijn hele leven tegen het idee dat de mens 'van de apen afstamde'. Hij geloofde dat de mens geschapen was op bovennatuurlijke wijze. Hij wilde de mens niet op hetzelfde niveau zetten als andere dieren. Dat zou degradatie zijn. De mens heeft een speciale status vanwege zijn verstand en moraal. Er is een kloof tussen mens en dier. Lyell was in dit opzicht veel conservatiever dan Darwin. Lyell geloofde ook niet dat de fossil record een progressief karakter had (van primitief naar complex). Lyell was in feite anti-evolutie: soorten waren stabiel. En hij was tegen natuurlijke selectie. (zie voor details bijv. The Darwinian Revolution: Science Red in Tooth and Claw van de bekende filosoof Michael Ruse).

Ton Munnich legt nogal de nadruk op het feit dat Darwin slecht was in wiskunde en een hoop andere dingen. Maar uit Kroonenbergs verhaal bleek dat gedurende de Beagle expeditie de delen 1, 2 en 3 van Lyell's Principles of Geology op het moment dat ze uitkwamen naar Darwin opgestuurd werden. De Principles bleken het standaardwerk dat het vak geologie op de kaart zette. Dat werk was zeer belangrijk voor Darwin's wetenschappelijke opleiding. En oneindig veel relevanter voor zijn vorming en zijn toekomstige taak dan wiskunde. Evolutie begint met kennis van aardlagen en de fossil record. Nog vóór de Origin had Darwin meerdere geologische werken geschreven.

Dus: vergeleken met zijn vriend en mentor Lyell was Darwin veel progressiever. Darwin heeft nooit geclaimd dat de mens was geschapen. Hij heeft inderdaad de afstamming van de mens niet in de Origin in 1859 behandeld, maar dat is wat anders dan claimen dat de mens geschapen is!

Alfred Wallace is niet ter sprake gekomen, maar Wallace meende dat er een onoverbrugbare kloof tussen mens en dier was: de mens had een ziel, verstand, moraal, esthetisch vermogen. Die vermogens zijn door een ingreep van boven tot stand gekomen. Zoiets heeft Darwin nooit geloofd.

 
Opmerking over Kroonenberg: 
het is bekend dat hij een klimaat-criticus is. De temperatuur op aarde wordt door veel meer dingen bepaald dan alleen CO2.  Hoe gevoelig is klimaat voor CO2? Wolken zijn ook belangrijk (reflectie van zonlicht). Grappige opmerking van Kroonenberg: fossiele brandstoffen moet je niet verbranden! Dat is zonde! Gebruik ze als grondstof!

Dribbelende drieteenstrandlopers op Texelse strand. Hoeveel tenen hebben vogels?

Drieteenstrandloper Calidris alba temidden van strandschuim.
Texel, Noordzeestrand, 13 mei 2015 (klik voor vergroting)

Karakteristiek gedrag: de vogeltjes kunnen ontzettend snel met de golven mee heen en weer rennen. Dat ze drie tenen hebben kun je daarom niet zien. Er bestaat ook nog een drieteenmeeuw en een drieteenspecht. Het moeten wel uitzonderingen zijn anders zou het niet in de naam terechtkomen. Inderdaad hebben de meeste vogels 4 tenen: drie naar voren wijzende en een naar achteren. In de vogelgids zie je dat sommige andere strandlopers een verkleinde vierde achterteen hebben. Met de juiste belichting zie je dat het een rood-bruin zomerkleed is. Deze soort lijkt op de Kleine strandloper (Calidris minuta). De drieteen onderscheidt zich door zijn gedrag. Zie online vogelgids van de Vogelbescherming voor meer details. Het zijn trekvogels, ze broeden op Groenland en overwinteren in Afrika. Je kunt een aardig filmpje over deze verbazignwekkende lange-afstand-vliegers  vinden op een drieteenstrandloper.nl !

From chicken to dinosaur:
Scientists experimentally 'reverse evolution' of perching toe

 

Het zou wel eens kunnen dat vogels die de gewoonte hebben om in bomen te zitten, een opposable teen hebben (de 4e teen) en loopvogels die nooit in bomen zitten (waadvogels) op drie tenen lopen waarbij de 4e teen gereduceerd of verdwenen is. Maar als de drieteenstrandloper de enige waadvogel is met drie tenen, en de rest 4 tenen heeft, dan kan die eigenschap van 4 tenen niet verklaard worden met het op takken kunnen zitten (perching). Tenzij niet alles zo zwart-wit is en de 4e teen in verschillende mate gereduceerd is. Bijvoorbeeld, de als twee druppels water op de drieteenstrandloper gelijkende Kleine Strandloper lijkt een sterk gereduceerde 4e teen te hebben:

Kleine Strandloper Calidris minuta
zie: zeer korte vierde teen

Ik heb niet systematisch onderzocht hoe dat zit bij de rest van de strandloper familie of het geslacht Calidris (de tenen zijn meestal niet zichtbaar op foto's!). Als het klopt is een gereduceerde of ontbrekende 4e teen misschien een aanpassing van loopvogels die langs kusten leven en niet de gewoonte hebben om op takken te zitten.

Wikipedia: Bird feet and legs waarin bevestigd wordt dat "Nearly all songbirds and most other perching birds" drie tenen voor en één achter hebben. Hoe het zit met andere groepen zoals steltlopers, plevieren, eenden, ganzen is niet duidelijk. Theoretisch gezien zouden alle 'watervogels' geen naar achteren gerichte tenen nodig hebben omdat het loop- of zwemvogels zijn die niet rusten of slapen in struiken of bomen [1].  Een loopvogel bij uitstek zoals de struisvogel heeft geen naar achter gerichte tenen.

Vergelijk: mens (uitsluitend naar voren gerichte tenen; niet in bomen levend; lopend dier) en andere mensapen (met opposable duim aan de voet; in bomen levend). 

Hypothese: in tegenstelling tot in bomen levende zangvogels (perching birds) hebben 'loopvogels' in het algemeen géén of gereduceerde naar achter gerichte tenen. Net als de mens. De drieteenstrandloper is een extreem voorbeeld van een tendens.

PS: Van de 4 eigen opnames is een interessante uitsnede gemaakt en het contrast verhoogd om ze op een blog beter tot hun recht te laten komen. Bescheiden telelens gebruikt. Alles uit de hand gefotografeerd.

Postscript

Ook in het boekwerk De Nederlandsche Vogelen is de drieteenstrandloper bekend compleet met drie tenen! (zie ook blog serie Nederlandsche Vogelen (1) Een vernieuwend ornithologisch standaardwerk uit de 18e - 19e eeuw.)
De papegaaiduiker heeft ook drie tenen (wordt niet gemeld in Engelse wikipedia); idem: de Helmcasuaris, Emu, kwartels, en verschillende soorten plevieren... scholekster (volgens DNV: 3 tenen) ... gierzwaluw (zeer kleine pootjes, DNV: 4 naar voren), spechten (2-2), staartmees (3-1, achterste langste), grutto/kievit/kluut/wulp (4, maar achterste is klein, zit iets hoger en raakt de grond niet: DNV), aalscholver (zwemvliezen + zittend op takken!),  (gele kwikstaart (3-1,achterste langste nagel, DNV),visdiefje/stern (3+1,+zwemvliezen), koekoek (DNV: 2-2),

bijgewerkt: 25 juni 

Noten

1. Een uitzondering is de Jacana die een unieke aanpassing heeft: loopt over waterbladeren en heeft 4 lange tenen. Grotere en zwaardere 'watervogels' zoals reigers hebben een vierde naar achter gerichte teen die maar iets korter is dan de naar voren gerichte tenen: het toeval (?) wil dat ze ook in bomen nestelen. Die kunnen ze gebruiken om om takken heen te klemmen.

De paradoxale strijd tussen competitie en symbiose. (Munnich deel 2)

Ton Munnich (2014)

Symbiosis is een veel te interessant en belangrijk onderwerp in de evolutiebiologie om over te laten aan buitenstaanders en anti-Darwinisten. Paradoxaal genoeg bevorderen de voorstanders van symbiose, zoals Ton Munnich, juist de strijd tussen 'Darwiniaanse competitie' en 'Marguliaanse symbiose'. 

In het laatste nummer van Science stond een verrassend staaltje van symbiose tussen stikstof-bindende bacterieën in de bladeren van populieren [1]. Sinds ik Margulis Acquiring Genomes. A theory of the origins of species las en reviewde [2] precies tien jaar geleden, heb ik de stroom van boeken en artikelen over symbiosis in grote lijnen een beetje proberen bij te houden. Het is teveel om alles in detail te lezen. Lynn Margulis zelf, de kampioen van symbiosis, was paradoxaal genoeg, zeer polariserend [13]. Ton Munnich besteedt een heel hoofdstuk aan Symbiose. Dat is alleen te verklaren omdat Margulis een strijdvaardig criticus was van het neo-Darwinisme, want het heeft niets met Verlichting te maken [14] en Munnich is historicus en geen bioloog. En het hoofddoel van Munnich is het bestrijden en marginaliseren van Darwin [15].

Mutatie-selectie en symbiose zijn geen twee elkaar uitsluitende processen in evolutie. Het is niet óf–óf, maar beide [3]. Symbiosis kan nooit de volledige verklaring zijn van aanpassingen of het ontstaan van soorten. Margulis claimt dat soorten ontstaan door de opname van vreemde genomen. Het bekendste voorbeeld van symbiose is de eukaryotische cel (alle planten en dieren). Dat is een eenmalige historische gebeurtenis die zich niet miljoenen malen laat herhalen. Munnich citeert Margulis: "Aangezien bacteriën niet zijn gevormd door integratie van symbionten ..." (p. 319). Precies! Twee verschillende soorten bacteriën zijn gefuseerd, maar die twee soorten zijn zelf niet ontstaan door symbiose. Ergens moet het ophouden. Dat is een fundamentele beperking van symbiose. Hoe zijn die dan ontstaan? John Maynard Smith beschreef dat treffend als volgt [4]. Een brommer (motorfiets) is ontstaan door symbiose van een fiets en een benzinemotor. Daardoor is er een nieuwe soort ontstaan. Maar de fiets en benzinemotor moeten wel eerst zijn uitgevonden. Die zijn zelf niet door symbiose ontstaan zijn. Die zijn door een geleidelijk proces van mutatie en natuurlijke selectie ontstaan. Natuurlijk hoeft het wiel niet opnieuw uitgevonden worden als je een brommer wilt maken [5]. Dat beweren  'Darwinisten' ook helemaal niet. 'Darwinisten' ontkennen het nut van symbiose niet [6]. Het punt is dat die kant-en-klare oplossingen van de symbiose partners ergens vandaan moeten komen. Symbiose is dus niet een alternatief voor natuurlijke selectie. Niet iedere combinatie van organismes is immers succesvol. Natuurlijke selectie bepaalt in hoeverre een combinatie succesvol is. De combinatie van een fiets en een elektromotor werkt uitstekend (heb ik ervaren), en misschien de combinatie een hybrideauto met een zonnepaneel, maar zeker niet de combinatie fiets–windmolen.

Het slot van het hoofdstuk Symbiose is verrassend: "De vragen staan open, ..." (p.333). Als de vragen open staan, dan kun je nog niet zeggen dat Margulis 'gelijk heeft'. En dat lijkt het hele hoofdstuk te betogen.

Munnich: vrouwen zijn beter dan mannen

Het Darwin citaat is misleidend: "Thus man has ultimately become superior to woman" [7]. Bovendien is het een behoorlijk anachronisme om een 19e-eeuwer van sexisme te beschuldigen [8].
Of vrouwen beter zijn dan mannen is een onwetenschappelijke vraag. Maar vooruit, het is een leuk onderwerp. Munnich besteedt een paar pagina's aan het bewijzen van de vrouwelijke superioriteit [9]. Ja, vrouwen leven gemiddeld langer dan mannen. Maar daar spelen zowel biologische als culturele factoren in mee [10]. Er zijn andere criteria. Bijvoorbeeld: als vrouwen beter zijn dan mannen, waarom zijn er obligaat gescheiden wedstrijden voor mannen en vrouwen op de Olympische spelen? Waarom bestaan er überhaupt (voor zover ik weet) geen sportvormen  waar mannen tegen vrouwen spelen? Testosteron! Testosteron waardes in het bloed tussen mannen en vrouwen hebben geen overlap. Mannen hebben 7–10x hogere T-waardes en dat is de directe oorzaak dat mannen fysiek beter (spieren!) presteren in sport (zie wikipedia: testosteron). Daar boven op komen nog de specifiek vrouwelijke ziektes: borstkanker, ovariumkanker (eierstokkanker), baarmoederhalskanker, Rett syndroom [11], vele zwangerschapscomplicaties, menstruatieklachten, menopauze, Broken Heart Syndrome, etc.

Darwin tot held verheven? Daarna werd ook Wallace tot held verheven, met eigen website, website, boeken en conferenties. Nu ook Margulis (website, film). Watson en Crick zijn tot helden verheven (ten koste van een vrouw!), etc etc etc.

Darwin over coöperatie: "... Darwin toch soms de factor coöperatie aanstipt. Die passages overtuigen niet, hij vindt ze te schaars en te oppervlakkig." (p. 297). Dus: als Darwin het wel over coöperatie heeft is het niet voldoende. Er staat zeker méér in de Origin over samenwerking! [12]

Darwinisme een overwinnaarsideologie? (p.357). Ik ben Darwinist. Volgens Munnich zou ik dan een nazi moeten zijn of sympathie moeten hebben voor Hitler? Ik haat Hitler, en heb daardoor een afkeer van alles wat Duits is. Ik haat wreedheid, oorlog, Poetin en alle militair machtsvertoon. Ik ben een vredelievend persoon: ik zou nog geen vlieg, mier of slak kwaad willen doen. 
Het volgend dilemma doet zich voor: hoe is het te rijmen dat Darwinisme een overwinnaarsideologie is, en de Origin tegelijk christelijk-bijbels is? Malthus was de leverancier van het idee dat overbevolking strijd om het bestaan veroorzaakt. Malthus was een Christen.



Noten

1. Elizabeth Pennisi (2015) 'Leaf bacteria fertilize trees, researchers claim'. Science 22 May 2015.
2. Gert Korthof: A visionary scientist with a blind spotLynn Margulis as a critic of neo-Darwinism (gepubliceerd 5 Juni 2005, daarna steeds de belangrijkste literatuur verwijzingen toegevoegd)
3. Echte wetenschappelijke research vindt niet plaats in openbare debatten voor een lekenpubliek. Bijvoorbeeld tussen Margulis en Dawkins waarbij één van beiden moet winnen zoals Munnich lijkt te denken (p. 328–331). Een voorbeeld van goed wetenschappelijk onderzoek op het gebied van de rol van symbiosis in de evolutie is: E. Toby Kiers, Stuart A. West (2015) Evolving new organisms via symbiosis, Science 24 Apr 2015; daarin worden de voorwaarden waarbij symbiosis wel of niet optreedt onderzocht. Een nuttige, constructieve aanpak die de wetenschap verder brengt (beyond Margulis).
4. John Maynard Smith, Eörs Szathmáry (1999) The Origins of Life. From the Birth of Life to the Origin of Language. hardback. p. 107. Munnich meent dat Richard Dawkins en John Maynard Smith van hetzelfde niveau zijn. Maar JMS is een wetenschapper en Dawkins is een wetenschapsvoorlichter en popularisator. TM onderschat JMS. JMS is veel ruimdenkender en veel minder dogmatisch dan Dawkins. The Theory of Evolution is niet zijn 'hoofdwerk'. Het is bedoeld voor biologiestudenten. Margulis heeft op verzoek van JMS een hoofdstuk van het manuscript van commentaar voorzien. Zo doen collega's dat onder elkaar. Het hierboven genoemde The Origins of Life is veel belangrijker, met name The Major Transitions is baanbrekend gebleken. Symbiosis neemt daarin een belangrijke plaats in. Dat ontgaat TM allemaal.
5. Munnich spreekt steeds over er bestaat al een kant-en-klaar (p.322). Maar waar komen die vandaan? Symbiosis all the way down?
6. Er zijn wel evolutiebiologen die Margulis hebben weggelaten uit hun evolutiestudieboeken. Ik heb een aantal opvallende voorbeelden genoemd in mijn review van Margulis's boek. Echter: (endo)symbiose en cooperatie staat er altijd in.
7. Als je het vervolg leest van die uitspraak betekent het toch heel wat anders. TM had eerlijkheidshalve het complete citaat moeten geven. F937.2 The descent of man 
8. Vrouwenbeweging, feminisme, vrouwenrechten kwam pas laatste deel van de 19e-eeuw op gang en is een unieke gebeurtenis in de menselijke geschiedenis. Gelijke rechten voor mannen en vrouwen hebben nooit bestaan, en Munnich zit Darwin gretig te beschuldigen. Als er nu nog steeds ongelijkheid van man en vrouw bestaat, ook in Nederland (vooral in christelijke kringen: pas in 2012 werd de SGP gedwongen vrouwen toe te laten tot de van kieslijst), en Zwitserland gaf vrouwen pas in 1971 kiesrecht, dan is het toch wel een anachronisme om een 19e-eeuwer van anti-vrouw ideeën te beschuldigen.
9. Naar aanleiding van Montagu (1953) The natural superiority of women. (p.324–326 Munnich) . "Elk zoogdier is in aanleg een vrouwelijk dier... Omdat de man aldus een omgebouwde vrouw is ... is hij meer vatbaar voor defecten." Beide beweringen kloppen niet. Zie: internal genital differentiation in wikipeadia artikel Sexual differentatiation in humans. "one of the pairs of ducts develops while the other regresses". het embryo is in aanleg zowel mannelijk als vrouwelijk.
10. Life expectancy: gender differences
11. Het Rett syndroom is een aangeboren ontwikkelingsstoornis, die vrijwel alleen bij meisjes voorkomt.De oorzaak is een mutatie in het gen MECP2 dat op het X-chromosoom ligt. Het is dus niet waar dat vrouwen altijd baat hebben bij twee X-chromosomen. Oorzaak: X-inactiviatie. Zie: Rett.
12. Wat heeft Darwin werkelijk gezegd over samenwerking in de evolutie? blog 18 nov 2014 
13. "So Margulis was right about some things and almost certainly wrong about others. But her crusading spirit, forceful femininity, dismissal of Darwinian competition and tendency to believe in conspiracy theories meant that when she died prematurely, her legacy was sadly far removed from science." (Nick Lane, The Vital Question. )
14. Met het aanroepen van Margulis verkeert Munnich in onverwachts gezelschap: Cees Dekker had ook al Margulis te hulpt geroepen in zijn Schitterend ongeluk of sporen van ontwerp? (p.51-52). Zie mijn review. Creationisten, ID, ... niet echt denkers van de Verlichting... [26 mei]
15. Munnich zou het doel van zijn boek waarschijnlijk anders omschrijven. Maar het neveneffect van zijn essays is dat Darwin gemarginaliseerd wordt. [26 mei]

 

Vorige blogs over dit onderwerp:

Ton Munnich: Verlichting of Darwinisme? Boekbespreking